Robot na starość

Ponure prognozy

„W połowie lat 30. XXI w. pokolenie wyżu demograficznego przekroczy granicę 80. r.ż. W latach 50. i 60. XXI w. w Niemczech będzie żyło od 7 do 10 mln osób w bardzo podeszłym wieku” – ogłosił w grudniu 2022 r. niemiecki Federalny Urząd Statystyczny. Dane te zostały uściślone w opublikowanym na początku tego roku „Raporcie o starzeniu się”. Można w nim wyczytać, że liczba osób wymagających opieki ma wzrosnąć z 5,7 mln w 2023 r. do 7,6 mln do 2055 r. Aby zrozumieć konsekwencje tych zmian, warto przyjrzeć się wyliczeniom dotyczącym wydatków Niemiec na opiekę zdrowotną mieszkańców domów pomocy społecznej. W latach 2013–2023 poszły one w górę z 42,4 mld euro do 82,4 mld euro, czyli o ponad 94 proc. Należy się spodziewać, że tendencja ta się utrzyma. Trzeba przy tym uwzględnić kilka dodatkowych czynników. W Niemczech aż dwie trzecie osób w podeszłym wieku mieszka we własnych mieszkaniach, a opiekę nad nimi sprawują krewni. To ci ostatni ponoszą dużą część kosztów – rocznie przeznaczają ok. 22 mld euro na leki i usługi pielęgniarskie.

O ile w 1970 r. wskaźnik dzietności w krajach Europy Zachodniej wynosił średnio 2,4–2,6 dziecka, o tyle 20 lat później spadł on do ok. 1,5, a w samych Niemczech – do 1,35. Osoby, które nie mają i nie planują dzieci, przestały być rzadkością. Wedle prognoz DRV (niemieckiego odpowiednika ZUS) dopłaty z budżetu federalnego do systemu emerytalnego w 2030 r. mogą sięgnąć 150–170 mld euro. To dużo więcej niż państwo przeznaczy w 2025 r. na inwestycje w infrastrukturę i neutralność klimatyczną (115 mld euro). „Gospodarka o długoterminowym wzroście na poziomie 0,5 proc. nie jest w stanie utrzymać państwa opiekuńczego' – powiedział pod koniec września „Frankfurter Allgemeine Zeitung” były główny ekonomista Europejskiego Banku Centralnego Otmar Issing. Sytuacja naszego zachodniego sąsiada nie jest wyjątkowa w gronie krajów wysoko rozwiniętych. Trendy demograficzne i wydatki budżetowe podobnie kształtują się m.in. w Japonii, we Włoszech, Francji, w Grecji czy Polsce. Przeznaczanie ponad 15 proc. PKB na świadczenia emerytalne i opiekuńcze nie jest dziś czymś nadzwyczajnym. To zaś wiąże się z rosnącym zadłużeniem. Dlatego Niemiecki Instytut Badań Ekonomicznych (DIW) wystąpił z propozycją wprowadzenia podatku solidarnościowego od świadczeń emerytalnych wypłacanych osobom z pokolenia powojennego wyżu demograficznego. Założenie jest takie, że dochody z nowej daniny poszłyby na dofinansowanie systemu emerytalnego. Pomysł DIW wywołał w mediach debatę na temat sprawiedliwości międzypokoleniowej. „Koniec irytujących kłótni między młodymi a starszymi o to, kto dopłaca do emerytur najwięcej, a kto jest obciążeniem dla innych” – komentowała propozycję ekonomistów Barbara Dribbust na łamach „Die Tageszeitung”.