ETPC

Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz) w Strasburgu orzekł w czwartek, że Polska złamała przepisy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka dotyczące prawa do dostępu do niezależnego sądu w sprawie sędziego Łukasza Bilińskiego. Sprawa dotyczyła jego przeniesienia z jednego wydziału sądu do innego bez jego zgody.

Czy Europejski Trybunał Praw Człowieka zaburzył równowagę między interesami, które powinny być chronione przez ETPC? Tak uważa coraz więcej rządów – i społeczeństw – Unii Europejskiej. Ani sam ETPC, ani Rada Europy nie wydają się gotowe, by coś z tym zrobić.

W czasach przeszukań cyfrowych, kopiowania całych nośników danych i coraz większej roli technologii w śledztwach karnych ETPC wysyła jasny sygnał: państwo nie może przenosić ciężaru ochrony praw podstawowych na jednostki. Prawo musi być zaprojektowane tak, by zapobiegać naruszeniom, a nie tylko reagować na nie po latach. Czechy sobie z tym nie poradziły.

Wyrok Wielkiej Izby w sprawie Danileț przeciwko Rumunii stanowi jedno z najważniejszych orzeczeń dotyczących wolności słowa sędziów. ETPC przypomniał, że niezawisłość sędziów nie polega na zachowywaniu milczenia, lecz na odwadze zabierania głosu, gdy wymaga tego dobro wspólne.

Sprawa Ortega Ortega przeciwko Hiszpanii (skarga nr 36325/22), rozstrzygnięta przez ETPC 4 grudnia 2025 r., dotyczyła zwolnienia skarżącej z pracy w następstwie wniesienia przez nią skargi na dyskryminację ze względu na płeć. Trybunał jednogłośnie orzekł, że doszło do naruszenia konwencji, a dochodzenie swoich praw nie może być „karane”.

W wyroku z 27 listopada 2025 r. w sprawie Europa Way S.R.L. przeciwko Włochom (skarga nr 64356/19) ETPC przypomniał o podstawowej zasadzie rządów prawa: wolność słowa chroniona przez art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności wymaga nie tylko braku cenzury, lecz także istnienia spójnych, przewidywalnych i wolnych od arbitralności struktur regulacyjnych.

ETPC ponownie odroczył (do 23 listopada 2026 r.) rozpatrywanie skarg dotyczących naruszeń zasady rządów prawa i niezależności systemu sądownictwa w Polsce, określanego często jako kryzys praworządności. Ma to dać polskiemu rządowi czas na przyjęcie właściwych rozwiązań w odpowiedzi na wyrok pilotażowy w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce ogłoszony przez trybunał 17 listopada 2023 r.

Wyrok ETPC w sprawie macedońskiej ukazuje, jak luki systemowe w procedurach dyscyplinarnych wobec sędziów mogą godzić w niezależność sądownictwa i prowadzić do arbitralności decyzji organów sądowych. Formalnie istniejący środek odwoławczy nie wystarcza, by uznać system za zgodny z konwencją.

Rząd przygotowuje zmiany w Kodeksie karnym, które mają wyeliminować karę pozbawienia wolności za obrazę uczuć religijnych, pozostawiając jedynie grzywnę i ograniczenie wolności. Projekt nowelizacji odpowiada na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Doroty „Dody” Rabczewskiej, który podkreślił nieproporcjonalność dotychczasowych sankcji i naruszenie wolności słowa.

W sprawie Greenpeace Nordic i inni przeciwko Norwegii (skarga nr 34068/21) ETPC rozpatrywał, czy władze wywiązały się z obowiązków proceduralnych w zakresie ochrony jednostek przed poważnymi skutkami zmian klimatu przy wydawaniu koncesji na poszukiwanie złóż ropy i gazu w 2016 r. ETPC uznał, że odroczenie badania wpływu inwestycji nie stanowi automatycznie naruszenia art. 8

ETPC uznał za niedopuszczalną skargę w sprawie Italmoda Mariano Previti i inni przeciwko Niderlandom (skarga nr 16395/18), potwierdzając, że dodatkowe decyzje podatkowe w zakresie VAT, wydane z powodu niespełnienia warunków zwolnienia, nie stanowią kary w rozumieniu art. 7 konwencji. Decyzja potwierdza ostrożność w rozszerzaniu gwarancji karnych konwencji na obszar prawa podatkowego.

Jeżeli kandydat na sędziego spełnia ustawowe wymogi, uzyskuje wymagane poświadczenia i otrzymuje pozytywną ocenę Rady Sądownictwa, to ostateczna odmowa (zwłaszcza jeśli towarzyszą jej nieformalne, politycznie nacechowane wątpliwości) nie może być poza możliwością zewnętrznej weryfikacji. W ocenie ETPC konstytucyjny status organu nie znosi gwarancji wynikających z konwencji.

Wyrok w sprawie Radchenko p. Ukrainie (skarga nr 21217/17) to cichy, ale znaczący sygnał, jak Europejski Trybunał Praw Człowieka postrzega dziś prawo dostępu do informacji . Tam, gdzie państwo nie posiada żądanego zbioru informacji ani nie ma obowiązku jego posiadania, art. 10 konwencji nie stanie się dźwignią do jego wytworzenia.

W wyroku z 23 września 2025 r. w sprawie Hora przeciwko Wielkiej Brytanii (skarga nr 1048/20) Europejski Trybunał Praw Człowieka jednogłośnie orzekł, że nie doszło do naruszenia art. 3 protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (prawo do wolnych wyborów) wobec odbywającego karę pozbawienia wolności.

Nie było żadnych poważnych prób zidentyfikowania i przesłuchania funkcjonariuszy, którzy podczas tłumienia protestów używali karabinów szturmowych AK-74 i pistoletów Makarowa. Nie podjęto również odpowiednich kroków w celu ustalenia, z jakiej broni pochodziły kule wyjęte z ciał trzech ofiar - wytknął rządowi Armenii Europejski Trybunał Praw Człowieka.

Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie M.P. i inni przeciwko Grecji (skarga nr 2068/24) po raz kolejny przypomniał, że interes dziecka musi pozostawać w centrum każdego sporu dotyczącego opieki czy uprowadzenia międzynarodowego. Tym razem poszedł jednak o krok dalej – wyrok wprowadza nowy standard proceduralny nakładający na sądy krajowe obowiązek badania z urzędu, czy konieczne jest wysłuchanie dziecka.

Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że greckie przepisy – teoretycznie przewidujące możliwość odszkodowania za przewlekłość – w praktyce były nieskuteczne. Zmuszały bowiem obywateli do składania odrębnych skarg na każdym etapie postępowania, co uniemożliwiało ocenę całościowej długości procesu.