ETPC

Wyrok z 19 marca 2026 r. w sprawie B.G. przeciwko Francji (skarga nr 70945/17) stanowi ważny głos w dyskusji o granicach dopuszczalnych uproszczeń w reakcji karnej państwa. ETPC wskazał, że państwo nie może przypisywać jednostce popełnienia przestępstwa bez zapewnienia jej możliwości skorzystania z gwarancji rzetelnego procesu.

100 spraw – to najnowszy bilans porażek Polski przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Przegrane to efekt składania skarg przez osoby, które otrzymały orzeczenia wydane przez sędziów powołanych z udziałem obecnej Krajowej Rady Sądownictwa.

Skarżący popełnił przestępstwo jako nieletni. Jako dorosły chciał zostać prokuratorem, ale mu odmówiono. Albańskie sądy nie dokonały właściwego wyważenia konkurujących interesów i nie uzasadniły, dlaczego odmowa przyjęcia go do szkoły dla prokuratorów była proporcjonalna oraz zgodna z zasadą poszanowania życia prywatnego.

Wyrok sprawie Đaković przeciwko Serbii jest precedensowy. ETPC wskazał na możliwość zastosowania testu wartości konwencji dla ustalenia jurysdykcji ratione temporis nawet w sytuacji, gdy między zdarzeniem a wejściem konwencji w życie upłynęło ponad 12 lat, o ile czyn został zaliczony do zbrodni wojennych, a postępowanie było prowadzone po tej granicznej dacie.

ETPC zwrócił uwagę na potrzebę kontroli nad nietechnologicznymi formami inwigilacji , które dotychczas często umykały nadzorowi. Trybunał zauważył, że używanie agentów może zniechęcać do udziału w życiu obywatelskim. Ta konstatacja wykracza daleko poza Bułgarię i wpisuje się w linię orzeczniczą dotyczącą efektu mrożącego.

Spór o praworządność coraz częściej toczy się nie w salach sądowych, lecz w mediach i polityce. Problem w tym, że uproszczenia zastępują wiedzę, a pojęcia prawne tracą znaczenie. Skutki tego chaosu zaczynają być widoczne w orzecznictwie i praktyce.

Wyrok ETPC z 3 lutego 2026 r. w sprawie Ramishvili przeciwko Gruzji (skarga nr 4100/24) to coś więcej niż kolejna sprawa o ochronę reputacji. To ostrzeżenie przed uproszczonym, a w istocie niebezpiecznym podejściem sądów krajowych, które traktują pojęcie „opinii” jako niemal absolutną ochronę przed odpowiedzialnością na podstawie wolności wypowiedzi w debacie o ważnych kwestiach społecznych.

ETPC przypomniał swoje wcześniejsze orzecznictwo, zgodnie z którym art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności chroni autonomię jednostki, ale nie nakłada na państwa obowiązku nadania oświadczeniom woli bezwzględnie wiążącego charakteru. Wybór w tym zakresie mieści się w zakresie krajowej swobody regulacyjnej.

ETPC powtórzył, że wolność wypowiedzi obejmuje nie tylko opinie pozytywne, lecz także te, które mogą obrażać lub niepokoić. Zwłaszcza gdy wypowiedź jest częścią szerszej dyskusji na temat palących kwestii społecznych.

Zdaniem zastępcy RPO projekt likwidujący karę pozbawienia wolności za obrazę uczuć religijnych nie jest niezbędny do wykonania wyroku ETPC. Taką argumentację Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiało jednak jako uzasadnienie zmian w Kodeksie karnym.

Orzeczenie w sprawie Biliński przeciwko Polsce nie jest po prostu jednym z wyroków ETPC w sprawach sędziów. Podkreśla ono, że art. 6 konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności obejmuje nawet decyzje administracyjne zapadające wewnątrz struktury sądu.

ETPC dostrzegł, że decyzje władz wpłynęły na możliwości rozwoju kariery skarżącej sędzi sportowej i nawiązywania przez nią kontaktów zawodowych na szczeblu międzynarodowym, ale skutki te nie były wystarczająco znaczące. Trybunał nie wziął przy tym pod uwagę kontekstu naruszeń praw kobiet w Turcji.

Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz) w Strasburgu orzekł w czwartek, że Polska złamała przepisy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka dotyczące prawa do dostępu do niezależnego sądu w sprawie sędziego Łukasza Bilińskiego. Sprawa dotyczyła jego przeniesienia z jednego wydziału sądu do innego bez jego zgody.

Czy Europejski Trybunał Praw Człowieka zaburzył równowagę między interesami, które powinny być chronione przez ETPC? Tak uważa coraz więcej rządów – i społeczeństw – Unii Europejskiej. Ani sam ETPC, ani Rada Europy nie wydają się gotowe, by coś z tym zrobić.

W czasach przeszukań cyfrowych, kopiowania całych nośników danych i coraz większej roli technologii w śledztwach karnych ETPC wysyła jasny sygnał: państwo nie może przenosić ciężaru ochrony praw podstawowych na jednostki. Prawo musi być zaprojektowane tak, by zapobiegać naruszeniom, a nie tylko reagować na nie po latach. Czechy sobie z tym nie poradziły.

Wyrok Wielkiej Izby w sprawie Danileț przeciwko Rumunii stanowi jedno z najważniejszych orzeczeń dotyczących wolności słowa sędziów. ETPC przypomniał, że niezawisłość sędziów nie polega na zachowywaniu milczenia, lecz na odwadze zabierania głosu, gdy wymaga tego dobro wspólne.