Aleksandra Urbanowska-Bohun

Już za kilka dni odbędą się pierwsze sesje nowo wybranych rad gmin, powiatów i sejmików województw. W tym roku będą to sesje odbywające się po nietypowo długiej kadencji, bo trwającej od 2018 r. do 30 kwietnia 2024 r. Formalnie kadencje rad nowych organów stanowiących JST już trwają. Jak bowiem wynika z art. 16 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 40; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 1688; dalej: u.s.g.), kadencja rady gminy trwa pięć lat, „licząc od dnia wyboru”. Podobnie początek kadencji określono w art. 9 ust. 2 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 107; dalej: u.s.p.) oraz w art. 16 ust. 2 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie wojewódzkim (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 566; dalej: u.s.w.). Pierwsza tura wyborów samorządowych odbyła się 7 kwietnia br. Obecnie w każdej JST trwają zatem równoległe kadencje dwóch tych samych organów: kadencja nowych rad rozpoczęła się 7 kwietnia, kadencja starych trwa do 30 kwietnia. Nie oznacza to jednak, że każdy z tych organów jest władny podejmować skuteczne prawnie działania. Rozpoczęcie kadencji i trwanie mandatu nie oznacza bowiem podjęcia się wykonywania mandatu i możliwości podejmowania na tej podstawie działań władczych. Nowa kadencja rady czy sejmiku to okazja do przypomnienia reguł wykonywania mandatu radnego wynikających z przepisów samorządowych. Przedstawiamy krótkie vademecum dla radnego o tym, jak się poruszać po meandrach prawa. Nie sposób w tak krótkim poradniku omówić w przewidzianej formie opracowania wszystkich istotnych zagadnień. Dlatego skupiliśmy się na podstawowych zasadach funkcjonowania, które są istotne w pierwszych miesiącach działalności. Sięgamy przy tym do najnowszego orzecznictwa.W kolejnych tygodniach na łamach DGP będą się pojawiać kolejne publikacje pomocne radnym w wykonywaniu ich funkcji. Zapraszamy także do zadawania szczegółowych pytań na tematy ważne z perspektywy wykonywania obowiązków przez radnych i organy wykonawcze JST.

Ustalenie, czy informacja będąca przedmiotem wniosku stanowi informację publiczną, jest jednym z największych wyzwań w praktyce stosowania ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 902; dalej: u.d.i.p.). Szczególnie dużo wątpliwości powstaje w przypadku wniosków o udostępnianie ofert, operatów szacunkowych i aktów notarialnych. Nie może się tutaj obejść bez analizy wyroków sądów administracyjnych. Przedstawiamy zatem najważniejsze wnioski, jakie płyną z aktualnego orzecznictwa, wskazując, kiedy, w jakim zakresie należy powyższe dokumenty udostępniać w trybie informacji publicznej.

Reforma planowania przestrzennego, która w zasadniczej części weszła w życie 24 września 2023 r., wprowadziła także kilka zmian w ustawie z 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2409 ze zm.; dalej: u.o.g.r.l.). Najważniejsza z nich to wygaszenie przepisu pozwalającego na odrolnienia na uproszczonych zasadach gruntów rolnych stanowiących użytki rolne klas I‒III położonych poza granicami miast. W efekcie do czasu opracowania planu ogólnego i wyznaczenia w nim obszaru uzupełnienia zabudowy nie ma podstawy prawnej, aby na takich gruntach ustalić w drodze decyzji warunki zabudowy dla użytkowania innego niż rolne. Inna zmiana, która wejdzie w życie od 1 stycznia 2026 r., może przyczynić się do przyspieszenia uzyskiwania zgód na odrolnienie w przyszłości. Chodzi o zasadę milczącej zgody przy wyrażaniu zgody na odrolnienie i odlesienie w planie miejscowym – jeśli urząd nie odpowie w ciągu 60 dni, oznaczać to będzie, że zaakceptował wniosek. Zmian związanych z ochroną gruntów rolnych i leśnych, o których powinny wiedzieć jednostki samorządu terytorialnego, jest więcej. Opisujemy najważniejsze z nich.