uchwała budżetowa

Nowe rozdziały i paragrafy, doprecyzowane objaśnienia oraz szerszy katalog dochodów i wydatków – to główne zmiany rozporządzenia w sprawie szczegółowej klasyfikacji. Jednostki samorządu terytorialnego mają czas do 16 grudnia 2025 r. na dostosowanie uchwał budżetowych do nowych przepisów.

Ostatnie miesiące roku to tradycyjnie okres prac nad budżetami jednostek samorządu terytorialnego na kolejny rok budżetowy. Projekt uchwały przygotowuje zarząd, a przyjmuje rada gminy, powiatu czy sejmiku województwa. Obowiązują przy tym liczne wymogi formalne i terminy. Dlatego trzeba starannie zaplanować porządek prac i zadbać o odpowiednią dyscyplinę organizacyjną. Jak zatem przebiega procedura uchwalania budżetu JST, o czym należy pamiętać, przygotowując projekt, a także jakie są podstawowe zasady realizacji budżetu, wskazujemy w poradniku.

Wkrótce rady jednostek samorządu terytorialnego przystąpią do uchwalania budżetów na przyszły rok. Procedura będzie przebiegać niejednokrotnie tak, jak życzyli sobie radni poprzednich kadencji, co dla wielu wybranych w tegorocznych wyborach rajców może być zaskoczeniem. Bo choć podstawowe zasady uchwalania budżetu określa ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych i samorządowe ustawy ustrojowe, to szczegóły reguluje jednak uchwała organu stanowiącego JST w sprawie trybu prac nad projektem uchwały budżetowej (dalej: uchwała proceduralna). Podstawę prawną do jej wydania zawiera art. 234 u.f.p. Przepisy nie wskazują, na jaki okres taka uchwała powinna zostać uchwalona, zatem może być ona bezterminowa albo np. obowiązywać przez rok budżetowy lub kadencję organu stanowiącego. Co istotne – radni mogą zmienić uchwałę proceduralną w razie potrzeby. A zatem co mogą w niej uregulować, jeśli ocenią, że zasady „odziedziczone” po poprzednikach nie są doskonałe? Odpowiadamy na wybrane pytania.

W ostatnich latach sądy administracyjne nieco bardziej liberalnie podchodzą do możliwości wprowadzania zmian w projekcie uchwały budżetowej zaproponowanej przez włodarza. O ile kilka lat temu w orzeczeniach dominowało dość zachowawcze stanowisko, że rada gminy może tylko zmniejszyć dochody i zwiększyć wydatki, ale tak, żeby nie zwiększać deficytu, to w ostatnich latach zapada coraz więcej wyroków, w których sądy potwierdzają, 
że można dokonywać korekt również w innych obszarach. Jest jednak warunek – musi się na nie zgodzić włodarz.

Jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty, województwa) w większości uchwaliły już budżety na 2024 r. Jednak na tym nie kończy się ścieżka, przez którą muszą przejść te uchwały. W nadchodzących tygodniach regionalne izby obrachunkowe (RIO) będą bowiem weryfikować zawarte w nich postanowienia. Jeżeli w trakcie tej weryfikacji zostaną stwierdzone istotne naruszenia, wadliwe uchwały trzeba będzie poprawić. Lektura ubiegłorocznych i pierwszych tegorocznych postanowień RIO wskazuje, że wiele z naruszeń prawa z zakresu sfery zaciągania zobowiązania i sfery wydatków budżetowych powtarza się w wielu uchwałach. Aby ułatwić gminom zadanie, podjęliśmy próbę skategoryzowania najczęściej występujących naruszeń, z podziałem na kilka grup. Co istotne dla JST, z praktycznego punktu widzenia większość opisanych stanów faktycznych posiada przymiot uniwersalności, w tym znaczeniu, że mogą również występować w trakcie roku budżetowego (np. gdy gmina dokonuje zmiany uchwały budżetowej), co czyni tekst w znacznym zakresie aktualnym również na przestrzeni całego roku. ©℗

20 września 2022 r. weszła w życie ustawa z 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1964; dalej: nowelizacja z 15 września). Wprowadziła ona zmiany przede wszystkim - jak wskazuje jej nazwa - do ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1672; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 1964), w tym m.in., o czym już pisaliśmy, pozwoliła na to, by możliwe było wypłacenie samorządom już w 2022 r. (jako zwiększenia dochodów z PIT) równowartości przyszłorocznej subwencji rozwojowej, oraz zwiększyła kwoty wypłacane samorządom o dodatkowe 5,9 mld zł.Zawiera ona jednak również inne, nie mniej istotne dla samorządu modyfikacje, w tym przepisy przejściowe o bardzo istotnym znaczeniu dla funkcjonowania gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Chodzi o przepisy poluzowujące reguły wydatkowe z art. 242 i 243 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1634; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 1964). Z liberalniejszego podejścia do owych reguł jednostki samorządu terytorialnego będą mogły skorzystać przy konstruowaniu uchwał budżetowych na 2023 r. i na kolejne lata.

Choć data wydaje się odległa, to zważywszy na liczbę zmian w klasyfikacji budżetowej, czasu jest niewiele. Ustawodawca wyznaczył bowiem dużo nowych paragrafów, w tym takie, które mają umożliwić identyfikację środków przeznaczonych na pomoc obywatelom Ukrainy