uchwała budżetowa

W styczniu 2024 r. planujemy przekazać parafii dotację na prace przy zabytkowym kościele. Czy rada gminy może podjąć już na najbliższej sesji w listopadzie uchwałę w sprawie przyznania tych środków finansowych?

Jednostki samorządu terytorialnego wszystkich szczebli do 31 marca muszą przedstawić organowi stanowiącemu sprawozdania roczne z wykonania budżetu. Niejednokrotnie dopiero po dokonaniu dokładnych obliczeń okazuje się, że wykazywane w nich kwoty wolnych środków są inne niż te przewidziane w uchwale budżetowej. A taka niezgodność – jak wynika z orzecznictwa regionalnych izb obrachunkowych – jest niedopuszczalna. Jeżeli zatem do takiej rozbieżności dojdzie, to trzeba liczyć się z interwencją RIO. Podobnie może być w przypadku niezgodności kwoty wolnych środków w innych składanych obecnie sprawozdaniach z kwotą z uchwały budżetowej.

Nasza gmina chce udzielić dotacji dla stowarzyszenia (ok. 20 tys. zł) na realizację zadania wybranego w ramach budżetu obywatelskiego. Chodzi o inwestycję sportową, z której będą korzystać mieszkańcy. Czy rada gminy może podjąć taką uchwałę?

Gospodarka finansowa jednostek samorządu terytorialnego zawsze budzi wiele pytań i wątpliwości – i zapewne tak pozostanie. Po części jest to spowodowane wysokim stopniem sformalizowania regulacji prawnych. Po części zaś na problemy interpretacyjne wpływają także zmienność prawa oraz niejednolitość oceny różnych aspektów finansowych przez organy nadzoru i kontroli, czyli przede wszystkim regionalne izby obrachunkowe. W ramach niniejszego opracowania w sposób przekrojowy przedstawiamy (w formie pytań i odpowiedzi) rozwiązania wybranych problemów jednostek samorządu terytorialnego, które mogą wystąpić w perspektywie zarówno roku budżetowego, jak i dłuższej. Dotyczą one różnych kwestii, m.in. zaciągania zobowiązań, legalności wydatków, przygotowania uchwały budżetowej na kolejny rok itp. Poradnik będzie zatem przydatny nie tylko teraz, pod koniec roku kalendarzowego, gdy trwają przygotowania do przyjęcia uchwał budżetowych na 2023 r., lecz także może być użyteczny w trakcie całego roku budżetowego. Oczywiście przedstawione przykłady różnych aspektów gospodarowania publicznymi środkami samorządowymi stanowią tylko namiastkę narastających rokrocznie problemów związanych z wydatkowaniem środków publicznych czy z zaciąganiem zobowiązań. W rozwiązywaniu tych problemów szczególna rola przypada regionalnym izbom obrachunkowym. Wykonują one wiele zadań w zakresie kontroli i nadzoru nad działalnością samorządów, ale mają również zadania o charakterze informacyjnym, instruktażowym oraz szkoleniowym, o czym stanowi art. 1 ust. 4 ustawy z 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1668). Dlatego szukając odpowiedzi na pytania dotyczące różnych zagadnień, sięgnęliśmy po dorobek regionalnych izb obrachunkowych i sądów.

Za niespełna miesiąc, czyli 15 listopada, minie termin składania projektów uchwał budżetowych oraz projektów uchwał w sprawie wieloletnich prognoz finansowych. Ta powinność zarządów jednostek samorządu terytorialnego wynika z art. 238 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1634; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 1964; dalej: u.f.p.). I chociaż obowiązki te nie są niczym nowym dla samorządów wszelkich szczebli, to jednak rokrocznie w projektach uchwał budżetowych, a następnie w samych finalnych uchwałach budżetowych, zdarzają się nieprawidłowości. W poniższym artykule zwracamy uwagę na najczęściej powtarzające się błędy, głównie odwołując się do praktyki nadzorczej regionalnych izb obrachunkowych.

20 września 2022 r. weszła w życie ustawa z 15 września 2022 r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1964; dalej: nowelizacja z 15 września). Wprowadziła ona zmiany przede wszystkim - jak wskazuje jej nazwa - do ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1672; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 1964), w tym m.in., o czym już pisaliśmy, pozwoliła na to, by możliwe było wypłacenie samorządom już w 2022 r. (jako zwiększenia dochodów z PIT) równowartości przyszłorocznej subwencji rozwojowej, oraz zwiększyła kwoty wypłacane samorządom o dodatkowe 5,9 mld zł.Zawiera ona jednak również inne, nie mniej istotne dla samorządu modyfikacje, w tym przepisy przejściowe o bardzo istotnym znaczeniu dla funkcjonowania gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Chodzi o przepisy poluzowujące reguły wydatkowe z art. 242 i 243 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1634; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 1964). Z liberalniejszego podejścia do owych reguł jednostki samorządu terytorialnego będą mogły skorzystać przy konstruowaniu uchwał budżetowych na 2023 r. i na kolejne lata.

W opracowanym projekcie uchwały w sprawie trybu prac nad projektem uchwały budżetowej znalazł się m.in. harmonogram prac nad projektem uchwały budżetowej, w tym termin złożenia projektu budżetu przez skarbnika gminy, a także terminy zaopiniowania tego dokumentu przez kierowników jednostek budżetowych przed formalnym przedłożeniem projektu radzie. Czy takie zapisy będą legalne?

Choć data wydaje się odległa, to zważywszy na liczbę zmian w klasyfikacji budżetowej, czasu jest niewiele. Ustawodawca wyznaczył bowiem dużo nowych paragrafów, w tym takie, które mają umożliwić identyfikację środków przeznaczonych na pomoc obywatelom Ukrainy

Choć data wydaje się odległa, to zważywszy na liczbę zmian w klasyfikacji budżetowej, czasu jest niewiele. Ustawodawca wyznaczył bowiem dużo nowych paragrafów, w tym takie, które mają umożliwić identyfikację środków przeznaczonych na pomoc obywatelom Ukrainy

Jednostkom samorządu terytorialnego na uchwalenie tegorocznych budżetów zostało niewiele czasu. Zgodnie z art. 239 ustawy o finansach publicznych należy to bowiem zrobić do 31 stycznia roku budżetowego. Uchwały będą weryfikowane przez organy nadzoru, czyli regionalne izby obrachunkowe, ale - co istotne - stwierdzone przez nie naruszenia nie dyskwalifikują automatycznie tych aktów. Izby wyznaczają bowiem jednostce określony termin na naprawę danej nieprawidłowości. W niniejszym tekście przybliżone zostaną - na autentycznych przykładach - typowe naruszenia, które mogą być stwierdzone przez RIO.

O ile składane do 15 listopada danego roku budżetowego projekty takich uchwał podlegają jedynie opiniowaniu przez RIO, o tyle właściwe uchwały budżetowe podejmowane na przełomie grudnia i stycznia są już weryfikowane dwustopniowo.