Zaskarżanie uchwał wspólników spół ki z ograniczoną odpowiedzialnością

Kodeks spółek handlowych mówi, kto, w jakich sytuacjach i w jaki sposób może podważyć uchwałę zgromadzenia wspólników. Wskazuje też przeciwko komu należy wnieść powództwo do sądu w takiej sprawie. Reguluje również skutki prawne samego zaskarżenia i wydanego w jego wyniku wyroku.

Uchwała wspólników sprzeczna z umową spółki lub dobrymi obyczajami i godząca w interesy spółki albo mająca na celu pokrzywdzenie wspólnika może być zaskarżona w drodze wytoczonego przeciwko spółce powództwa o uchylenie uchwały (art. 249 par. 1 k.s.h.). Ponadto zgodnie z art. 252 par.1 k.s.h. w przypadku sprzeczności uchwały z prawem istnieje możliwość wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie jej nieważności. Tak więc możliwe są dwa rodzaje powództw - o uchylenie uchwały oraz o stwierdzenie jej nieważności.

Podstawowa różnica między nimi polega na tym, że wyrok sądu wydany w wyniku powództwa o uchylenie uchwały tworzy stan prawny, natomiast wyrok będący konsekwencją powództwa o stwierdzenie nieważności potwierdza zaistniałą sytuację prawną. Jeżeli więc uchwała zgromadzenia wspólników wyrażająca zgodę na zbycie przez spółkę nieruchomości zostanie skutecznie zaskarżona pozwem o uchylenie, to w wyniku wyroku zostanie ona wyeliminowana z obrotu prawnego dopiero od daty uprawomocnienia się wyroku. Inaczej będzie w przypadku zaskarżenia tej uchwały powództwem o stwierdzenie nieważności. W takim przypadku skuteczne zaskarżenie będzie skutkowało tym, że sąd stwierdzi nieważność uchwały już od chwili jej powzięcia przez zgromadzenie. Poza tą różnicą oba powództwa mogą być wytoczone w odmiennych sytuacjach.

Powództwo o uchylenie uchwały można wytoczyć wtedy, kiedy uchwała jest sprzeczna z:

● umową spółki

albo

● dobrymi obyczajami i jednocześnie godzi w interes spółki

albo

● dobrymi obyczajami i ma na celu pokrzywdzenie wspólnika

(jest to jena z kilku możliwych interpretacji art. 249 par. 1 k.s.h.).

Wnoszący pozew musi więc udowodnić jedną z powyższych przesłanek, żeby skutecznie podważyć uchwałę. Na powodzie bowiem spoczywa ciężar dowodu w takich sytuacjach.

Uchwała jest sprzeczna z umową spółki, gdy narusza jej postanowienia. Będzie tak np., jeśli przyjęła inne zasady podziału zysku (bo umowa spółki zgodnie z art. 231 par. 2 pkt 2 k.s.h. wyłączyła podział zysku spod kompetencji zgromadzenia wspólników) lub powołała członków zarządu, podczas gdy powinni oni zostać powoływani przez radę nadzorczą.

Jeżeli chodzi o sprzeczność uchwały z dobrymi obyczajami i interesem spółki, to będzie to miało miejsce przykładowo wtedy, kiedy wspólnicy podejmą uchwałę wyrażającą zgodę na zbycie przedsiębiorstwa po zaniżonej cenie, gdy nie jest to uzasadnione okolicznościami.

Pokrzywdzenie wspólnika będzie mieć miejsce, gdy osłabiona zostaje jego pozycja w spółce w relacji do innych wspólników albo w stosunku do spółki. Przykładem takiej sytuacji może być długotrwałe wyłączanie zysku z podziału, gdy nie ma ku temu po stronie spółki ekonomicznego uzasadnienia.

Oceniając, czy pojawiły się warunki pozwalające wnieść powództwo o uchylenie uchwały, zawsze trzeba brać pod uwagę sytuację spółki w indywidualnych, dla niej charakterystycznych okolicznościach, co w praktyce jest rzeczą najtrudniejszą.

Z kolei powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały będzie wytaczane, jeżeli podjęta uchwała lub tryb jej podjęcia będą naruszały przepisy prawa powszechnie obowiązującego.

Powództwo o uchylenie uchwały i o stwierdzenie jej nieważności może być wytoczone zarówno w stosunku do uchwały podjętej na zgromadzeniu wspólników, jak i poza zgromadzeniem, w trybie pisemnym.

Powództwo skierowane przeciwko uchwale wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może być wniesione jedynie przez określony w ustawie krąg osób. Są to:

● zarząd, rada nadzorcza, komisja rewizyjna oraz poszczególni jej członkowie,

● wspólnik, który głosował przeciwko uchwale, a po jej powzięciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu,

● wspólnik bezzasadnie niedopuszczony do udziału w zgromadzeniu wspólników,

● wspólnik, który nie był obecny na zgromadzeniu, jeżeli zostało on wadliwie zwołane lub gdy powzięto uchwały w sprawie nieobjętej porządkiem obrad,

● wspólnik, którego pominięto przy pisemnym głosowaniu lub który nie zgodził się na głosowanie pisemne albo głosował przeciwko uchwale i po otrzymaniu wiadomości o niej w terminie dwóch tygodni zgłosił sprzeciw.

Największe problemy związane są w praktyce z zaskarżaniem uchwał przez członków organów spółki. Chodzi o ocenę, czy osoba odwołana ze składu organu jest uprawiona do wniesienia powództwa czy to o uchylenie, czy o stwierdzenie nieważności uchwały. W kwestii tej wypowiedział się Sąd Najwyższy (uchwała 7 sędziów SN z 1 marca 2007 r., III CZP 94/06). Stwierdził, że osobie odwołanej ze składu organu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie przysługuje legitymacja do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Oznacza to, że pomimo że zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności uchwały, co oznacza, że uchwała taka będzie nieważna od daty jej podjęcia, osoba odwołana ze składu organu spółki (np. z zarządu) nie może zaskarżyć uchwały ją odwołującej. Pogląd ten budzi kontrowersje.

Niewykluczone jest zatem w konkretnej sprawie twierdzenie, że skoro uchwała jest nieważna od daty jej podjęcia, to dana osoba nie została ważnie odwołana ze swej funkcji i jest nadal członkiem organu spółki. Tym samym ma legitymację do wniesienia pozwu o stwierdzenie nieważności uchwały.

Problem ten nie odnosi się do powództw o uchylenie uchwały, ponieważ w takich razach przestaje ona obowiązywać dopiero od uchylenia przez prawomocny wyrok. Stąd w dniu wniesienia pozwu o uchylenie uchwały dotyczącej zmian w organie spółki osoba wnosząca je zawsze jest byłym członkiem i nie ma uprawnienia do zaskarżenia uchwały pozwem o uchylenie.

Kodeks wprowadza różne terminy dla wniesienia powództwa o uchylenie uchwały i powództwa o stwierdzenie nieważności. O uchylenie należy wnieść w terminie miesiąca od otrzymania wiadomości o podjęciu uchwały, nie później jednak niż w ciągu sześciu miesięcy od jej przyjęcia. Dla stwierdzania nieważności terminy są dłuższe. Pozew w takiej sprawie należy wnieść w terminie sześciu miesięcy od uzyskania wiadomości o uchwale, nie później jednak niż przed upływem 3 lat od podjęcia uchwały.

Co ważne, jeżeli wskazane terminy upłyną bezskutecznie, osoba zamierzająca wnieść pozew traci to uprawnienie. Pozew wniesiony po terminie zostanie oddalony.

Pozew o uchylenie uchwały oraz o stwierdzenie jej nieważności wnosi się przeciwko spółce.

Z praktycznego punktu widzenia bardzo ważne jest to, że wniesienie pozwu przeciwko uchwale nie wstrzymuje postępowania rejestrowego w Krajowym Rejestrze Sądowym (art. 249 par. 2 k.s.h.). Regulacja ta ma oczywiście znaczenie tylko wtedy, kiedy uchwała musi być wpisana do rejestru przedsiębiorców. Będzie tak np. w przypadku uchwały dotyczącej zmian w zarządzie, uchwały zwyczajnego zgromadzenia wspólników zatwierdzającej rok obrotowy lub uchwały połączeniowej czy zmieniającej postanowienia umowy spółki. Takie uregulowanie zapobiega sytuacjom, w których samo wniesienie powództwa - nawet jeśli nie jest ono zasadne i zostanie oddalone - wstrzymuje skutki uchwały, doprowadzając do trudnych dla spółki i jej kontrahentów sytuacji. Niemniej sąd rejestrowy może zawiesić postępowanie rejestrowe po przeprowadzeniu w tym celu rozprawy, jeżeli uzna, że w konkretnej sprawie będzie to uzasadnione. Kodeks nie precyzuje, czy zawieszenie takie następuje na wniosek powoda, czy z urzędu. Wydaje się więc, że może być i tak, i tak. Z uwagi jednak na specyfikę postępowania cywilnego zasadne wydaje się składanie odpowiedniego dobrze umotywowanego wniosku.

W zależności od tego, w jakim kierunku idzie złożone powództwo, różne - co do zasady - będą skutki wyroku, który zapadnie w wyniku rozpoznania zaskarżenia uchwały. W przypadku pozwu o uchylenie uchwały, sąd uznając powództwo za zasadne, uchyli uchwalę ze skutkiem od uprawomocnienia się wyroku. W przypadku powództwa o stwierdzenie nieważności wyrok będzie stwierdzał tę nieważność z mocą wsteczną od dnia podjęcia uchwały. Oczywiście, gdy sąd nie przychyli się do żądania powoda, to powództwo oddali.

W przypadku obu rodzajów wyroku (uchylającego i stwierdzającego nieważność) prawomocny wyrok ma moc obowiązującą między spółką a wszystkimi jej wspólnikami. Kiedy jednak ważność czynności prawnej dokonanej przez spółkę zależy od uchwały zgromadzenia wspólników, to uchylenie jej nie odnosi skutku wobec osób trzecich działających w dobrej wierze. Tak więc, gdy spółka sprzedała swoje przedsiębiorstwo, a przed transakcją zgromadzenie wspólników podjęło uchwałę wyrażającą na nią zgodę, po czym uchwała ta została zaskarżona i prawomocnie uchylona przez sąd, a nabywca działał w dobrej wierze (tzn. nie wiedział, że zachodzi podstawa do uchylenia uchwały i przy dołożeniu należytej staranności nie mógł się dowiedzieć), to nabył on skutecznie przedsiębiorstwo. Mimo uchylenia uchwały. Jeśli natomiast nabywca działał w złej wierze (wiedział lub dołożywszy należytej staranności, mógł się dowiedzieć o przyczynach uzasadniających uchylenie), nie nabył on przedsiębiorstwa. Umowa w takiej sytuacji będzie bowiem nieważna.

Prawomocny wyrok uchylający uchwalę albo stwierdzający jej nieważność zarząd spółki musi zgłosić w ciagu 7 dni sądowi rejestrowemu.

Obydwa powództwa - o uchylenie uchwały i o stwierdzenie jej nieważności - powinny spełniać określone wymagania formalne. Pozew jest pismem procesowym i zawsze musi zawierać:

● oznaczenie sądu (właściwego zarówno miejscowo, jak i rzeczowo),

● imię, nazwisko i adresy stron postępowania oraz ich pełnomocników,

● oznaczenie rodzaju pisma (np. pozew o stwierdzenie nieważności uchwały spółki AZ sp. z o.o.),

● osnowę wniosku (czyli zarys żądania) lub zarys oświadczenia, a także dowody na poparcie przytoczonych okoliczności,

● podpis strony lub jej pełnomocnika,

● wyliczenie załączników.

Pismo zawierać winno opis przedmiotu sprawy. Kodeks postępowania cywilnego zawiera też dodatkowe wymagania dla pozwu. Należy w nim:

● dokładnie określić żądanie,

● oznaczyć wartość przedmiotu sporu (żądaną kwotę lub wartość roszczenia),

● przytoczyć okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie,

● jeżeli istnieje taka potrzeba - uzasadnić właściwość sądu.

Na etapie sporządzania pozwu można także złożyć wnioski o zabezpieczenie powództwa, nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności czy o przeprowadzenie rozprawy także pod nieobecność powoda. Przydatne są również wnioski służące przygotowaniu rozprawy - np. dotyczące wezwania świadków, biegłych, dokonania oględzin, polecenia pozwanemu doręczenia na rozprawę określonych w pozwie dokumentów. Niewykluczone jest nawet żądanie dołączenia do akt sprawy dokumentów znajdujących się w urzędach lub sądach.

Ogólną zasadą jest, że powództwo składane jest przez zarząd danego podmiotu, chyba że na mocy uchwały wspólników został powołany szczególny pełnomocnik. Jeśli jednak go nie ma i zarazem trwa pat polegający na niemożności podjęcia działań przez zarząd (np. zrezygnował jeden z członków i brak jest wystarczającej liczby osób, by zgodnie z umową spółki można było podejmować działania w imieniu spółki), sąd wyznaczy dla spółki kuratora. Warto przy tym pamiętać, że zarząd nie będzie mógł reprezentować spółki w sprawach o stwierdzenie nieważności uchwały lub o jej uchylenie, jeżeli sam wytoczył powództwo lub gdy uczynił to jeden z członków zarządu, a pozostali nie mogą z uwagi na brak wymaganej liczby osób do reprezentacji skutecznie spółki reprezentować. Gdyby natomiast pozostała liczba członków zarządu okazała się wystarczająca do reprezentacji spółki zgodnie z umową spółki lub ustawą, to nie ma przeciwwskazań, by podejmowali oni czynności na rzecz spółki.

Dodatkową trudnością wiążącą się ze składaniem powództw o uchylenie lub o stwierdzenie nieważności uchwały jest fakt, że są one rozpoznawane w trybie właściwym dla postępowania gospodarczego. Sprawa taka jest bowiem sprawą gospodarczą (co wynika z regulacji k.p.c.). Procedura gospodarcza zaś różni się od trybu zwykłego, przewidzianego dla spraw cywilnych rygoryzmem dowodowym. Powód powinien tu wskazać wszystkie twierdzenia oraz dowody związane z istotą sprawy już w pierwszym piśmie procesowym. Powołanie ich na dalszym etapie sprawi, że nie będzie można przeprowadzić z nich dowodu. Jest to tzw. prekluzja dowodowa. Niemniej nie jest to zasada absolutna. Jeżeli bowiem strona wykaże, że dowód nie był jej znany, albo że potrzeba jego powołania wynikła później, to może go powołać w dalszym toku postępowania.

Istnieje też orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym strona może rozwinąć powołany już uprzednio (zasygnalizowany) dowód, co często daje możliwość dokładniejszego wyjaśnienia okoliczności sprawy.

Powództwo o uchylenie uchwały wspólników lub o stwierdzenie nieważności jest przedmiotem rozpoznania sądu okręgowego. To on jako sąd pierwszej instancji przyjmuje pozew i prowadzi postępowanie dowodowe. Miejscowo właściwy jest sąd siedziby spółki.

Zasadnicze trudności przy formułowaniu powództwa sprawia też określenie wartości przedmiotu sporu. Otóż charakter uchwały powinien być każdorazowo weryfikowany. Konieczne jest bowiem określenie, czy jest on majątkowy, czy niemajątkowy.

Opłata sądowa - co do zasady - jest stała i wynosi 2000 zł od każdej zaskarżonej uchwały.

Wspólnik lub były wspólnik zachowuje legitymację do zaskarżenia uchwały zgromadzenia, która dotyczy jego praw korporacyjnych albo majątkowych. Nie wiąże się to z potrzebą wykazywania interesu prawnego przez skarżącego (w rozumieniu art. 189 k.p.c.), który przyjmuje się automatycznie.

Nawet podjęcie przez zgromadzenie wspólników uchwały w sprawie pozbawienia wspólnika jego statusu w spółce z o.o. nie powoduje utraty jego interesów korporacyjnych ani majątkowych, uprawniających do zaskarżenia tej uchwały.

Jeśli zaś naruszone są bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa odnoszące się do zwołania i przeprowadzenia zgromadzenia wspólników w spółce z o.o., to należy - niezależnie od zaskarżenia uchwał podjętych w takich okolicznościach - rozważyć zastosowanie do nich art. 58 k.c. mówiącego, że nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą lub mająca na celu jej obejście, w zw. z art. 2 k.s.h., który każe stosować przepisy k.c., jeżeli wymaga tego właściwość stosunku prawnego.

I kiedy zasadność lub niezasadność niektórych z zarzutów, czy choćby nawet jednego z nich ma taką wagę, że rozpatrzenie kolejnych i tak nie może decydować o treści rozstrzygnięcia, to analizowanie ich staje się zbędne dla wydania prawidłowego wyroku (jeżeli oczywiście nie dotyczą potrzeby uzupełnienia dowodów albo naruszenia przepisów świadczącego np. o jego nieważności).

@RY1@i02/2010/174/i02.2010.174.087.0004.001.jpg@RY2@

Wzór

@RY1@i02/2010/174/i02.2010.174.087.0004.002.jpg@RY2@

Joanna Jasiewicz, Baker & McKenzie Gruszczyński i Wspólnicy Kancelaria Prawna spółka komandytowa

Joanna Jasiewicz

Baker & McKenzie Gruszczyński i Wspólnicy Kancelaria Prawna spółka komandytowa

@RY1@i02/2010/174/i02.2010.174.087.0004.003.jpg@RY2@

Bartosz Romanowski, Baker & McKenzie Gruszczyński i Wspólnicy Kancelaria Prawna spółka komandytowa

Bartosz Romanowski

Baker & McKenzie Gruszczyński i Wspólnicy Kancelaria Prawna spółka komandytowa

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).