Kiedy sędzia powinien wyłączyć się od orzekania w sprawie

Strony postępowania cywilnego czasami mają wątpliwości co do bezstronnego prowadzenia postępowania sądowego przez sędziego, ale nie mają żadnych dowodów jego powiązania rodzinnego czy koleżeńskiego ze stroną przeciwną. Ze sposobu prowadzenia rozprawy wnioskują, że sędzia jest stronniczy, i chcieliby, żeby sprawę prowadził inny sędzia.

Zarzut o stronniczość sędziego lub przewlekłość postępowania to poważne oskarżenia, które uderzają w podstawowe zasady, jakie ma gwarantować sąd.

Od 2009 r. już nie tylko stosunki osobiste pomiędzy sędzią a stroną lub jej przedstawicielem mogą być podstawą wniosku o wyłączenie sędziego, ale również wszelkie inne okoliczności, które mogą wpłynąć na jego bezstronność w danej sprawie. Poszerzenie podstawy wyłączenia sędziego było konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 czerwca 2008 r., w którym orzeczono, że art. 49 k.p.c. w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem ustawowym, pomijając inne okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu do tego orzeczenia trybunał stwierdził, że "o potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie zasadność in casu zarzutu braku obiektywizmu z punktu widzenia konkretnego sędziego, ale ocena, czy dla postronnego obserwatora, a także - jak się wskazuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego - z punktu widzenia strony, »zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego«" (postanowienie Sądu Najwyższego z 19 listopada 1981 r., sygn. akt IV PZ 63/81).

Omawiana okoliczność uzasadniająca wyłączenie sędziego została następnie doprecyzowana w wyrokach Sądu Najwyższego. W jednym wyroku SN powiedział, że:"nie wystarczy wewnętrzne przekonanie sędziego o jego bezstronności, jeśli osąd zewnętrzny obiektywnie może być odmienny. Już sam taki osąd bowiem może uzasadniać wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie przytoczonego wyżej art. 49 k.p.c." W drugim, że "jeśli w odbiorze społecznym może powstać podejrzenie, że ze względu na choćby pośrednie relacje z jedną ze stron sędzia nie był bezstronny, powinien się on wyłączyć od orzekania w danej sprawie".

@RY1@i02/2010/209/i02.2010.209.210.006b.001.jpg@RY2@

Arnold Pander, sędzia w stanie spoczynku

Arnold Pander

sędzia w stanie spoczynku

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).