Co kredytobiorca może zrobić, jeśli nie jest w stanie spłacać zadłużenia

Brak spłaty rat wynikających z kredytu albo zapłaty z tytułu zawartej umowy może wiązać się z żądaniem natychmiastowej spłaty całości zadłużenia. Należności te będą przedmiotem sporów sądowych lub zmuszą przedsiębiorcę do ogłoszenia upadłości. Czy kredytobiorca pozostaje całkowicie bezsilny w takiej sytuacji?

Umowa czy też stosowany regulamin lub ogólne warunki zawierania umów powinny regulować kwestie wpływu działania siły wyższej, jak np. wystąpienie klęski żywiołowej na sposób spłaty zadłużenia.

Pojęcie klęski żywiołowej jest prawnie zdefiniowane w ustawie o stanie klęski żywiołowej z 18 kwietnia 2002 roku i oznacza katastrofę naturalną lub awarię techniczną, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków, we współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji działających pod jednolitym kierownictwem.

Stwierdzenie formalne stanu klęski żywiołowej wymaga zaś działania Rady Ministrów, która w drodze rozporządzenia może wprowadzić stan klęski żywiołowej z własnej inicjatywy lub na wniosek właściwego wojewody.

Brak dopełnienia procedury formalnego ogłoszenia stanu klęski żywiołowej może mieć wpływ na sytuację zadłużonych. Nie można bowiem wykluczyć, iż dopiero formalne uznanie danego zdarzenia za klęskę żywiołową będzie uzasadniało uruchomienie mechanizmów ochronnych dłużnika, które mogły być zawarte w umowie lub regulaminie świadczenia usług.

W przypadku kredytu bankowego w razie niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu albo w razie utraty przez niego zdolności kredytowej bank może obniżyć kwotę przyznanego kredytu albo wypowiedzieć umowę kredytu. Zgodnie z przepisami prawa bankowego może też wydać bankowy tytuł egzekucyjny, który daje podstawę do prowadzenia egzekucji z majątku dłużnika po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności. Może być jednak wydany tylko przeciwko osobie, która złożyła pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji oraz gdy roszczenie objęte tytułem wynika bezpośrednio z czynności bankowej lub jej zabezpieczenia. Wypowiedzenie umowy kredytu z powodu utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej lub zagrożenia jego upadłością nie może jednak nastąpić, jeżeli bank zgodził się na realizację przez kredytobiorcę programu naprawczego. Dlatego kredytobiorca w pierwszej kolejności powinien skoncentrować swe wysiłki na ustaleniu z bankiem stosownego planu spłaty zadłużenia.

Dogodne zasady spłaty zadłużenia przedsiębiorca powinien także uzgodnić ze swoimi kontrahentami. Konsekwencją braku takiego porozumienia może być wniesienie przez kontrahenta powództwa o zapłatę określonej kwoty pieniężnej czy też innego świadczenia wynikającego z umowy.

W przypadku problemów ze spłatą zobowiązań dłużnik może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, nawet jeśli jest osobą fizyczną. Według prawa upadłościowego dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, albo gdy zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet jeśli na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Rozważając zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości należy mieć na względzie, że postępowanie to wprowadza szereg niedogodności dla dłużnika, które wiążą się z utratą przez niego zarządu majątkiem oraz obowiązkami sprawozdawczymi wobec sądu. Po sporządzeniu ostatecznego planu podziału majątku dłużnika - osoby fizycznej, nieprowadzącej działalności gospodarczej - nie wcześniej jednak niż po opuszczeniu przez upadłego domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego, sąd wydaje postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli upadłego. Określa w nim, w jakim zakresie i w jakim czasie, nie dłuższym niż pięć lat, upadły jest obowiązany spłacać należności niezaspokojone na podstawie planu podziału oraz jaka część zobowiązań upadłego, po wykonaniu planu spłaty wierzycieli, zostanie umorzona.

W okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli upadły może zaciągać zobowiązania niezbędne dla utrzymania swojego i osób, w stosunku do których ciąży na nim ustawowy obowiązek dostarczania środków utrzymania, z wyjątkiem jednak zakupów na raty lub zakupów z odroczoną płatnością.

Dodatkowo upadły jest obowiązany składać sądowi corocznie, do końca kwietnia, sprawozdanie z wykonania planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy, w którym wykazuje osiągnięte przychody, spłacone kwoty oraz nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej dwukrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę określonego w odrębnych przepisach. Do sprawozdania upadły dołącza kopię rocznego zeznania podatkowego.

Kolejnym rozwiązaniem - jakie przewidują przepisy - korzystnym dla dłużnika mającego problem ze spłatą zobowiązań, jest zawarcie umowy, w której strony uzgodnią, że dłużnik wykona inne świadczenie zamiast wskazanego w umowie. Taka możliwość istnieje już na etapie przedsądowym, ale może być też wykorzystana w trakcie postępowania sądowego. Jeżeli bowiem dłużnik w celu zwolnienia się z zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne świadczenie, zobowiązanie pierwotne wygasa.

Rozwiązanie to może być wykorzystane we wszelkiego rodzaju stosunkach cywilnoprawnych, niezależnie od ich źródła i niezależnie od podstawy odpowiedzialności dłużnika. Obojętny pozostaje rodzaj świadczenia, do którego dłużnik jest zobowiązany i może to być np. świadczenie pieniędzy, rzeczy oznaczonych co do gatunku (np. tona węgla, tafle szkła) lub co do tożsamości (nieruchomość), lecz odmienne od pierwotnego.

Ustawa 24 czerwca 2010 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z maja i czerwca 2010 roku chociaż nawiązuje do wybranych kategorii pożyczek, np. udzielanych na mocy ustawy o pomocy państwa w spłacie kredytów mieszkaniowych, nie stanowi rozwiązania dla znacznej części dłużników, którzy spłacają kredyty w bankach komercyjnych czy też wykonują zawarte umowy handlowe

Sprawdź, czy umowa, regulamin lub ogólne warunki zawierania umów przewidują jakieś rozwiązania w przypadku niemożliwości spłaty kredytu/należności z powodów niezależnych od kredytobiorcy/kontrahenta.

Negocjuj z bankiem lub kontrahentem dogodne zasady spłaty zadłużenia.

Możesz zaproponować kontrahentowi wykonanie innego świadczenia niż wskazane w umowie.

W ostateczności w przypadku niewypłacalności możesz złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, nawet jeśli nie jesteś przedsiębiorcą.

@RY1@i02/2010/129/i02.2010.129.087.0006.101.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Joanna Jasiewicz, prawnik w Kancelarii Baker & McKenzie

Joanna Jasiewicz

prawnik w Kancelarii Baker & McKenzie

@RY1@i02/2010/129/i02.2010.129.087.0006.102.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Bartosz Romanowski, prawnik w Kancelarii Baker & McKenzie

Bartosz Romanowski

prawnik w Kancelarii Baker & McKenzie

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2020 r. nr 72, poz. 665 ze zm.).

Ustawa z 24 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).