Prawo administracyjne

Nowelizacja prawa wyborczego

18 września 2018

Ten tekst przeczytasz w 90 minut

Ustawa z 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych [wyciąg, cz. 8]

(Dz.U. z 2018 r. poz. 130)

W ciągu 14 dni od dnia podania do publicznej wiadomości wyników wyborów na obszarze danego województwa można wnieść – za pośrednictwem właściwego sądu rejonowego – protest wyborczy. Dotychczasowy termin na to był liczony od dnia wyborów, co było mniej korzystne dla osób wnoszących protesty. Tę m.in. zmianę kodeksu wyborczego omówimy w ósmej części naszego komentarza.

Dalej przedstawimy zmiany dotyczące terminu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego. Zgodnie z wolą ustawodawcy w tegorocznych wyborach samorządowych czasu było więcej. Moment rejestracji komitetów wyborczych upływał bowiem 55 dni przed wyborami, czyli zgodnie z kalendarzem wyborczym nastąpiło to 27 sierpnia. Stare regulacje wyznaczały go na 70 dni przed wyborami.

Istotną kwestią jest również zmiana systemu wyborczego. Jednomandatowy system większościowy obowiązuje teraz w gminach liczących do 20 tys. mieszkańców. Wrócono więc do rozwiązań przewidzianych w nieobowiązującej już ustawie 16 lipca 1998 r. – Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. Dotychczas w kodeksie wyborczym system ten obowiązywał w miastach niemających statusu powiatu, co było powszechnie krytykowane. Wskazywano, że w ten sposób w wielu miastach nawet powyżej 50 tys. mieszkańców (np. Bełchatów, Będzin, Pabianice, Zgierz) o wyborze radnych nie decydują przymioty kandydata, a jego przynależność partyjna. Dlatego głoszono pogląd, że ustalenie w kodeksie wyboru radnych w gminach niebędących miastami na prawach powiatu w okręgach jednomandatowych zwykłą większością głosów nie jest rozwiązaniem trafnym i sprzyjającym reprezentatywności wybieranych w ten sposób organów. Co więcej, uważano, że w konsekwencji prowadzi to do jeszcze mniejszego angażowania się społeczeństwa w życie publiczne i budowanie społeczeństwa obywatelskiego. Nie dziwi więc, że zmiana tej zasady spotkała się raczej z pozytywnym przyjęciem.

Na zakończenie trzeba dodać, że system proporcjonalny obowiązuje w wyborach w gminach liczących powyżej 20 tys. mieszkańców, dzielnicach m. st. Warszawy, powiatach i województwach. Pozostawiono także pięcioprocentowy próg wyborczy. W praktyce oznacza to, że w podziale mandatów mogą uczestniczyć tylko listy tych komitetów wyborczych, na które oddano co najmniej 5 proc. głosów z ogólnej liczby głosów oddanych na listy wszystkich komitetów wyborczych. ©℗

Kolejna i ostatnia część komentarza ukaże się 17 października

TYDZIEŃ Z KOMENTARZAMI – baza publikacji

Dotychczas w tygodniku Samorząd i Administracja komentowaliśmy ustawy:

• z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych

• z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej

• z 22 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych

• z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

• z 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy

• z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (chodzi o program 500+)

• z 10 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy o działalności leczniczej oraz niektórych innych ustaw

• z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej

• z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

• z 14 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki oraz ustawy o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.

Przeoczyłeś tygodnik? Znajdziesz go w wydaniach DGP na www.edgp.gazetaprawna.pl

Wykaz skrótów

i.k.k.w. – informacja PKW z 13 sierpnia 2018 r. o tworzeniu koalicyjnego komitetu wyborczego w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zarządzonych na dzień 21 października 2018 r., znak: ZPOW-600-14/18
i.k.w.w.g. – informacja PKW z 13 sierpnia 2018 r. o tworzeniu komitetu wyborczego wyborców zamierzającego zgłaszać kandydatów tylko w jednej gminie liczącej do 20 tys. mieszkańców w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zarządzonych na dzień 21 października 2018 r., znak: ZPOW-600-23/18
i.k.w.p.p. – informacja PKW z 13 sierpnia 2018 r. o tworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zarządzonych na dzień 21 października 2018 r., znak: ZPOW-600-13/18
i.k.w.s.o.s.j.w. – informacja PKW z 13 sierpnia 2018 r. o tworzeniu komitetu wyborczego stowarzyszenia lub organizacji społecznej zamierzającego zgłosić kandydatów tylko w jednym województwie w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zarządzonych na dzień 21 października 2018 r., znak: ZPOW-600-15/18
i.k.w.s.o.s.w.w. – informacja PKW z 13 sierpnia 2018 r. o tworzeniu komitetu wyborczego stowarzyszenia lub organizacji społecznej zamierzającego zgłosić kandydatów w więcej niż jednym województwie w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zarządzonych na dzień 21 października 2018 r., znak: ZPOW-600-21/18
i.k.w.w.j.w. – informacja PKW z 13 sierpnia 2018 r. o tworzeniu komitetu wyborczego wyborców zamierzającego zgłaszać kandydatów tylko w jednym województwie w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zarządzonych na dzień 21 października 2018 r., znak: ZPOW-600-22/18
i.k.w.w.w.j.w. – informacja PKW z 13 sierpnia 2018 r. o tworzeniu komitetu wyborczego wyborców zamierzającego zgłaszać kandydatów w więcej niż w jednym województwie w wyborach do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zarządzonych na dzień 21 października 2018 r., znak: ZPOW-600-16/18
i.z.l.k.d.m. – informacja PKW z 13 sierpnia 2018 r. o zasadach i sposobie zgłaszania list kandydatów na radnych w wyborach do rad gmin (rad miejskich, rad miast) w gminach liczących powyżej 20 tys. mieszkańców i rad dzielnic m.st. Warszawy zarządzonych na dzień 21 października 2018 r., znak: ZPOW-611-3/18
i.z.l.k.m.m. – informacja PKW z 13 sierpnia 2018 r. o zasadach i sposobie zgłaszania list kandydatów na radnych w wyborach do rad gmin (rad miejskich, rad miast) w gminach liczących do 20 tys. mieszkańców zarządzonych na dzień 21 października 2018 r., znak: ZPOW-611-9/18
i.z.l.k.w. – informacja PKW z 13 sierpnia 2018 r. o zasadach i sposobie zgłaszania kandydatów w wyborach wójta, burmistrza, prezydenta miasta zarządzonych na dzień 21 października 2018 r., znak: ZPOW-611-2/18
i.z.l.k.r.p. – informacja PKW z 13 sierpnia 2018 r. o zasadach i sposobie zgłaszania list kandydatów na radnych w wyborach do rad powiatów zarządzonych na dzień 21 października 2018 r., znak: ZPOW-611-4/18
JST – jednostka (lub jednostki) samorządu terytorialnego
k.k. – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2204 ze zm.).
konstytucja – ustawa z 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.).
k.p.c. – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.).
k.w. – ustawa z 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 754 ze zm.).
NSA – Naczelny Sąd Administracyjny
PKW – Państwowa Komisja Wyborcza
p.p.s.a. – ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302)
p.s. – ustawa z 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 210)
u.p.p. – ustawa z 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 580)
u.s.g. – ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 994)
u.u.i. – ustawa z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2186 ze zm.)
u.z.k.w.n.i.u. – ustawa z 15 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks wyborczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 1349)
u.z.u.o.p. – ustawa z 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 130 ze zm.)
wytyczne PKW z 5 lutego 2018 r. – wytyczne i wyjaśnienia dotyczące podziału jednostek samorządu terytorialnego na okręgi wyborcze, stanowiące załącznik do uchwały PKW z 5 lutego 2018 r. w sprawie wytycznych i wyjaśnień dotyczących podziału jednostek samorządu terytorialnego na okręgi wyborcze

Leszek Jaworski

prawnik specjalizujący się w prawie administracyjnym

UWAGA! Przepisy obowiązujące od 31 stycznia 2018 r. zaznaczamy kursywą.

Art. 5.

W ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2017 r. poz. 15 i 1089 oraz z 2018 r. poz. 4) wprowadza się następujące zmiany:

[Zasady wnoszenia protestów wyborczych]

100) w art. 392 § 1 otrzymuje brzmienie:

„§ 1. Protest wyborczy wnosi się na piśmie do właściwego sądu okręgowego za pośrednictwem właściwego sądu rejonowego, w terminie 14 dni od dnia podania do publicznej wiadomości przez komisarza wyborczego, w trybie określonym w art. 168 § 1 wyników wyborów na obszarze województwa.”.

komentarz

Nowe brzmienie par. 1 art. 392 k.w. zmienia moment, od którego można wnosić protesty wyborcze w wyborach samorządowych. Dotychczas termin ten liczył się od dnia wyborów, teraz będzie to dzień podania do publicznej wiadomości wyników wyborów na obszarze danego województwa. Rozwiązanie to uzasadniono skomplikowaniem spraw związanych z procedurami wyborczymi oraz tym, że osoba wnosząca protest powinna mieć wystarczająco dużo czasu na jego sporządzenie (w tym zgromadzenie dowodów i wniesienie protestu)1. Takie rozwiązanie jest korzystne, bo dotychczasowy termin oznaczał faktyczne uszczuplenie tego czasu o okres między głosowaniem a ogłoszeniem wyników wyborów2.
Propozycja zmiany terminu na wniesienie protestu w wyborach samorządowych była pozytywnie oceniana przez Sąd Najwyższy. W uwagach do projektu czytamy: „Na pełną akceptację zasługuje postulowana zmiana art. 392 par. 1 k.w. Sąd Najwyższy ze stosownym uzasadnieniem wielokrotnie wskazywał, że obecna regulacja, zgodnie z którą 14-dniowy termin na złożenie protestu wyborczego w wyborach samorządowych jest liczony od dnia wyborów, stanowi systemowy wyjątek w zestawieniu z regulacjami dotyczącymi składania protestów wyborczych w innych wyborach uregulowanych w k.w. We wszystkich innych wyborach termin na złożenie protestu wyborczego liczy się od ogłoszenia wyników wyborów (porównaj: art. 241 par. 1, art. 258 w związku z art. 241 par. 1, art. 321 par. 1 oraz art. 336 w związku z art. 241 par. 1 k.w.) i brakuje jakiegokolwiek uzasadnienia, aby inna zasada miała obowiązywać przy wyborach samorządowych. Zmiana jest pożądana tym bardziej że sposób realizacji prawa wyborcy do złożenia protestu powinien być tak uregulowany, aby termin na złożenie protestu wyborczego otwierał się dopiero wtedy, gdy są znane wyniki wyborów. W demokratycznym państwie nie jest bowiem właściwe wymaganie od wyborców, aby na skutek opóźnienia w ogłoszeniu wyników wyborów i w obawie o niebezpieczeństwo upływu terminu na złożenie protestu wyborczego musieli go składać nie posiadając informacji o wynikach wyborów. Nie jest zatem właściwy taki model, w którym faktyczny okres na złożenie protestu wyborczego zależy od kwestii pozaprawnych i nieprzewidywalnych, jak to miało miejsce w przypadku wyborów samorządowych przeprowadzonych w 2014 r., w których wyborcy wyjątkowo długo musieli oczekiwać na ogłoszenie oficjalnych wyników wyborów”3.
Określony w par. 1 art. 392 k.w. 14-dniowy termin jest terminem zawitym. Oznacza to, że wniesienie protestu po tym czasie nie wywoła skutków prawnych. Nowy termin ma też funkcję praktyczną. Z jednej bowiem strony wyznacza ramy czasowe, w jakich ktoś może się domagać wzruszenia wyników wyborów, z drugiej zaś upływ czasu na wniesienie protestu (bądź też jego odrzucenie) pozwala zakończyć przewidziany w k.w. proces wyborczy, który umożliwia pełne ukonstytuowanie się wybieranych organów JST4.
Przypisy dotyczące protestów wyborczych zawarte w rozdziale 6 dział VII k.w. (pt. „Ważność wyborów”, tj. art. 392–398 k.w.) odnoszą się do wyborów radnych rad gmin, powiatów i sejmików a także wyborów wójtów (burmistrzów, prezydentów miast)5. W przypadku tych ostatnich pojawia się pytanie, czy w przypadku gdy głosowanie ma dwie tury, protesty wyborcze można wnieść na głosowanie zarówno pierwsze (I tura), jak i ponowne (II tura), czy też może tylko na drugie z wymienionych (rozstrzygające). Rozważając tę kwestię, należy wskazać, że ustawodawca nie ustanowił wystarczającego okresu między głosowaniem pierwszym a ponownym, aby możliwe było rozpatrzenie protestów wyborczych, które wpłynęły po I turze głosowania. Tym samym – zdaniem M. Rulki – głosowanie ponowne przeprowadzane jest przy założeniu, że pierwsze nie było dotknięte nieprawidłowościami mającymi wpływ na wynik wyborów na tym etapie, tj. na to, którzy dwaj kandydaci biorą w nim udział. Według tego autora takie rozwiązanie ma na celu przeprowadzenie całej procedury w rozsądnym okresie. W przypadku rozpatrywania protestów wyborczych wniesionych na nieprawidłowości w I turze głosowania, mając na względzie brak konkretnego terminu na jego rozpatrzenie oraz prawo do wniesienia zażalenia, termin przeprowadzenia II tury głosowania mógłby być bardzo odległy oraz trudny do określenia. Dlatego zdaniem M. Rulki zupełnie zrozumiałe jest rozpatrywanie protestów wyborczych dotyczących I tury głosowania dopiero po upływie terminu na wniesienie protestów dotyczących II tury głosowania. Ekspert uważa, że sąd okręgowy powinien w pierwszej kolejności rozpatrzyć protesty złożone w związku z głosowaniem pierwszym i tylko wtedy, gdy żaden z protestów nie będzie skutkował unieważnieniem wyborów, rozpatrzyć protesty złożone w związku z głosowaniem ponownym6.

Przesłanki protestu

Zgodnie z art. 82 k.w. protest przeciwko ważności wyborów lub wyborowi określonej osoby może być wniesiony z powodu:

– dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, określonego w rozdziale XXXI k.k. i mającego wpływ na przebieg głosowania, ustalenie wyników głosowania lub wyników wyborów lub

– naruszenia przepisów k.w. dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów.

Podstawą protestu są czyny noszące znamiona przestępstwa lub deliktu wyborczego. W wypadku podejrzenia przestępstwa chodzi o działania opisane w rozdziale XXXI k.k. zatytułowanym „Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum”. A mianowicie w art. 248–251 k.k [tabela 1]. Artykuł 515 par. 2 k.w. wskazuje zaś, które czyny określone w dziale IX k.w. należy uznać za przestępstwo. Niektóre z nich są bowiem występkami7.

Tabela 1. Przestępstwa wyborcze wynikające z kodeksu karnego ©℗

Przestępstwo	Opis
Fałszowanie dokumentów wyborczych (art. 248 k.k.)	W przypadku wyborów organów stanowiących JST polega ono na: 1) sporządzaniu listy kandydujących lub głosujących z pominięciem uprawnionych lub wpisaniem nieuprawnionych; 2) używaniu podstępu celem nieprawidłowego sporządzenia listy kandydujących lub głosujących, protokołów lub innych dokumentów wyborczych albo referendalnych; 3) niszczeniu, uszkadzaniu, ukrywaniu, przerabianiu lub podrabianiu protokołów lub innych dokumentów wyborczych; 4) dopuszczaniu się nadużycia lub dopuszczaniu do nadużycia przy przyjmowaniu lub obliczaniu głosów; 5) odstępowaniu innej osobie przed zakończeniem głosowania niewykorzystanej karty do głosowania lub pozyskiwaniu od innej osoby w celu wykorzystania w głosowaniu niewykorzystaną kartę do głosowania; 6) dopuszczaniu się nadużycia w sporządzaniu list z podpisami obywateli zgłaszających kandydatów w wyborach.
Bezprawne przeszkadzanie w wyborach (art. 249 k.k.)	Polega na przeszkadzaniu przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu: a) w odbyciu zgromadzenia poprzedzającego głosowanie, b) swobodnemu wykonywaniu prawa do kandydowania lub głosowania, c) głosowaniu lub obliczaniu głosów, d) sporządzaniu protokołów lub innych dokumentów wyborczych.
Bezprawny wpływ na głosowanie (art. 250 k.k.)	Jest to zachowanie polegające na wywieraniu wpływu na sposób głosowania osoby uprawnionej albo zmuszanie jej do głosowania lub powstrzymanie jej od głosowania, przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej lub przez nadużycie stosunku zależności.
Przekupstwo wyborcze (art. 250a k.k.)	Polega z jednej strony na przyjęciu przez uprawnionego do głosowania korzyści majątkowej lub osobistej albo żądaniu takiej korzyści w zamian za głosowanie w określony sposób, z drugiej zaś strony na udzieleniu korzyści majątkowej lub osobistej osobie uprawnionej do głosowania w celu skłonienia jej do głosowania w określony sposób lub za głosowanie w określony sposób.
Naruszenie tajności głosowania (art. 251 k.k.)	Sprawca naruszając przepisy o tajności głosowania wbrew woli głosującego zapoznaje się z treścią jego głosu,

Dla skuteczności protestu wyborczego z tej podstawy nie jest konieczne ustalenie w drodze procesowej faktu popełnienia przestępstwa. K.w. tego nie wymaga, a poza tym bardzo często sam fakt popełnienia przestępstwa przeciwko wyborom nie budzi wątpliwości, mimo że sprawca nie zostaje wykryty. Prawomocne stwierdzenie winy za przestępstwo przeciwko wyborom nie jest więc warunkiem koniecznym orzeczenia w sprawie ważności wyborów. Przyjęcie innego poglądu powodowałoby, że sąd rozpoznający protest musiałby uzależnić swoje rozstrzygnięcie od wyników przeprowadzonego postępowania karnego. Sąd bada jedynie zasadność tego protestu za pomocą wskazanych w nim środków dowodowych. Innymi słowy, sąd ustala wyłącznie znamiona przedmiotowe przestępstwa przeciwko wyborom. Ponadto sąd nie stosuje przepisów postępowania karnego i nie wydaje orzeczenia o popełnieniu przestępstwa, gdyż może to nastąpić tylko w odrębnym procesie karnym na skutek zawiadomienia o przestępstwie właściwego prokuratora8.

Podmiot uprawniony i warunki formalne

Protest przeciwko ważności wyborów można wnieść z powodu dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom lub naruszenia przez właściwy organ wyborczy przepisów k.w. dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów. Może to zrobić osoba, której nazwisko w dniu wyborów było umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania. Z kolei protest przeciwko ważności wyborów w okręgu wyborczym lub przeciwko wyborowi radnego lub wójta może wnieść wyborca, którego nazwisko w dniu wyborów było umieszczone w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania na obszarze danego okręgu wyborczego. Prawo wniesienia protestu w obu ww. przypadkach przysługuje także przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej i pełnomocnikowi wyborczemu.
Par. 2 art. 392 k.w. określa również w jaki sposób wnosi się protest. W każdym przypadku jest to forma pisemna czyli pismo opatrzone własnoręcznym podpisem. Nieskuteczny będzie faks czy e-mail9. Należy również pamiętać, że protest wyborczy poza zachowaniem elementów wskazanych w k.w., powinien (tak jak każde pismo sądowe wnoszone w trybie k.p.c.) czynić zadość warunkom przewidzianym dla pisma procesowego. Oznacza to, że musi zawierać oznaczenie sądu, do którego jest kierowany, imię i nazwisko wnioskodawcy, oznaczenie rodzaju pisma, jego osnowę, podpis wnioskodawcy lub jego pełnomocnika, listę załączników oraz adres wnioskodawcy. Niespełnianie przez protest warunków formalnych przewidzianych dla pisma procesowego wymaga od przewodniczącego podjęcia czynności zmierzających do uzupełnienia jego braków formalnych w trybie art. 130 par. 1 k.p.c. Na ich uzupełnienie jest siedem dni, a sankcja za przekroczenie tego terminu stanowi zwrot protestu. Skuteczne jego wniesienie, a więc w ustawowo wyznaczonym terminie i spełniającym wszystkie wymagania formalne, inicjuje postępowanie sądowe.
Wnoszący protest obowiązany jest nie tylko sformułować zawarte w nim zarzuty, lecz również przedstawić dowody, jeżeli takie posiada, lub wskazać je, gdy nie pozostają w jego dyspozycji. Nie może stanowić podstawy protestu ogólnikowe stwierdzenie – niepoparte konkretnymi dowodami – że komisja wyborcza nie dopełniła obowiązków nałożonych na nią przepisami k.w. bądź wiążącymi wytycznymi PKW, jeżeli wnioskodawca nie wykaże jakich konkretnie obowiązków komisja nie dopełniła10.
W treści protestu trzeba wykazać, iż zidentyfikowane nieprawidłowości w procedurze dotyczącej głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów miały wpływ na ostateczny ich wynik. Taka ocena jest jednak możliwa dopiero po ogłoszeniu wyników wyborów. Nie zawsze bowiem nieprawidłowość będzie miała wpływ na rozdział mandatów między komitety wyborcze lub kandydatów11.
W trakcie postępowania nie jest dopuszczalna żadna forma procesowa uzupełnienia lub zmiany protestu, wykluczona jest także możliwość odpowiedniego stosowania art. 130 k.p.c. i wzywania skarżącego do wskazania dowodów (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 29 maja 2015 r., sygn. akt I ACz 896/15). Wskazać należy, że obwarowanie protestu wyborczego wieloma wymogami natury formalnej podyktowane jest zasadą szybkości postępowania i ustawowo wymuszoną istotą protestu wyborczego, a w szczególności jego ewentualnymi konsekwencjami. W takich okolicznościach protest powinien zostać przygotowany ze szczególną starannością. Jej brak wywołuje negatywne skutki dla wnioskodawcy, albowiem sądowi przysługuje uprawnienie do pozostawienia protestu bez dalszego biegu w oparciu o art. 393 par. 2 k.w. (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 28 maja 2015 r., sygn. akt I ACz 488/15).
Wnioskodawca może cofnąć protest. Jeżeli nastąpi to przed rozpoczęciem posiedzenia, sąd je umorzy bez pytania o wyrażenie zgody jego uczestników (art. 203 par. 1 i 2 w zw. z art. 13 par. 2 k.p.c.). Po rozpoczęciu posiedzenia albo po złożeniu przez któregokolwiek z uczestników oświadczenia na piśmie cofnięcie protestu jest skuteczne tylko wtedy, gdy inni uczestnicy nie sprzeciwili się temu w wyznaczonym terminie (art. 512 par. 1 k.p.c.)12.

Sąd właściwy

Protest wyborczy w wyborach samorządowych wnosi się do właściwego sądu okręgowego. Zgodnie z art. 508 k.p.c. jest to sąd miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku jego braku – sąd miejsca pobytu. Rozpoznaje on protest w postępowaniu nieprocesowym w ciągu 30 dni od upływu terminu na wnoszenie protestów w składzie trzech sędziów z udziałem komisarza wyborczego, przewodniczących właściwych komisji wyborczych lub ich zastępców (art. 393 par. 1 k.w.). Takie uregulowanie przepisów powoduje, że w sprawie stosowane będą nie tylko przepisy k.w., lecz także przepisy k.p.c. dotyczące postępowania nieprocesowego, jak również przepisy k.p.c. o procesie. Jest tak z uwagi na art. 13 par. 2 k.p.c., w świetle którego przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w tym akcie prawnym, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Niezależnie od tego należy wskazać, że do spraw rozpoznawanych w wyniku złożenia protestu w pierwszej kolejności zastosowanie znajdą przepisy k.w., np. w zakresie konieczności określenia zarzutów oraz przedstawienia dowodów ich uzasadniających. W następnej dopiero kolejności przepisy k.p.c. Odpowiednie stosowanie przepisów w praktyce oznacza, że mogą być one stosowane w sposób niepowodujący zmian w ich dyspozycji albo mogą być one stosowane z odpowiednimi modyfikacjami, albo nie będą stosowane w ogóle. Wybór zakresu odpowiedniego zastosowania przepisów k.p.c. musi uwzględniać normy i zasady wynikające z k.w.13.
W literaturze wskazuje się, że to rozwiązanie w połączeniu z brakiem odrębnego rozstrzygnięcia w sprawie ważności wyborów dokonywanego po rozpatrzeniu wszystkich protestów wyborczych rodzi wiele ułomności. Taką wadą jest m.in. to, że sądy okręgowe nie prowadzą odrębnego postępowania w sprawie ważności wyborów samorządowych, jak to czyni Sąd Najwyższy, który na podstawie opinii co do zasadności zarzutów protestów i oceny ich wpływu na wynik wyborów oraz sprawozdania z wyborów przedstawionego przez PKW rozstrzyga o ważności wyborów. Brak takiej procedury powoduje, że sąd okręgowy, aby przeprowadzić rzetelną ocenę ważności wyborów zorganizowanych w danej JST, powinien dokonywać takiej oceny ważności wyborów w każdym jednostkowym proteście wyborczym.
Zwraca się jednak uwagę, że nawet jeśli w pojedynczym proteście wyborczym stwierdzone nieprawidłowości nie mają wpływu na wynik wyborów, to w połączeniu z nieprawidłowościami wykazanymi w innych protestach mogą mieć taki wpływ. W związku z tym w literaturze sugeruje się, że sądy okręgowe powinny w miarę możliwości równolegle rozpatrywać wszystkie protesty wyborcze i brać pod uwagę przy rozpatrywaniu każdego z nich nieprawidłowości stwierdzone w innych postępowaniach14.
Poważne problemy pojawiają się w przypadku wyborów na szczeblu powiatów. Analizując bowiem właściwość poszczególnych sądów okręgowych, można stwierdzić, że istnieją dość liczne przypadki, w których poszczególne gminy z danego powiatu podlegają pod właściwość miejscową różnych sądów okręgowych. Przykładem może być powiat wrzesiński składający się z gmin: Miłosław, Nekla, Września, Kołaczkowo oraz Pyzdry. Pierwsze cztery wymienione gminy znajdują się w obszarze właściwości Sądu Okręgowego w Poznaniu, zaś ostatnia w obszarze właściwości Sądu Okręgowego w Koninie. Dlatego pojawia się wątpliwość, czy Sąd Okręgowy w Poznaniu byłby uprawniony do wygaszenia mandatów wszystkich radnych wybranych w wyborach do rady powiatu w sytuacji, gdy unieważnia wybory jedynie w okręgach wyborczych podlegających jego właściwości, czy też może oba sądy (tj. Sąd Okręgowy w Poznaniu oraz Sąd Okręgowy w Koninie) powinny podjąć odrębne decyzje o unieważnieniu mandatów radnych odpowiednio do swojej właściwości miejscowej. Zdaniem M. Rulki zasadny jest postulat wprowadzenia regulacji, która precyzowałaby, do jakiego sądu okręgowego powinny wpływać protesty na wybory do danej rady powiatu. Według tego autora alternatywnym i zapewne lepszym rozwiązaniem byłoby jednak pozostawienie kompetencji do rozpatrywania protestów sądom okręgowym według ich dotychczasowej właściwości terytorialnej oraz wprowadzenie instytucji stwierdzenia ważności wyborów, do czego kompetencję posiadałby sąd apelacyjny. Byłby w takim przypadku zarówno sądem II instancji, jak i dokonującym całościowej oceny ważności wyborów. Dotyczyłoby to wyborów na szczeblu zarówno gminy, jak i powiatu. W ocenie M. Rulki eliminowałoby to zagrożenie błędnej oceny w zakresie wpływu ustalonych nieprawidłowości na wynik wyborów. Według obecnej regulacji możliwa jest bowiem sytuacja, że nieprawidłowości wykryte przez dwa różne sądy okręgowe w okręgach wyborczych podlegających pod ich właściwość samodzielnie nie mają wpływu na wynik wyborów, jednakże rozpatrywane łącznie taki wpływ już mają. Oddziałuje na to przede wszystkim próg wyborczy, który dotyczy nie poszczególnych okręgów wyborczych, lecz całego powiatu15.
Sąd okręgowy pozostawia bez dalszego biegu protest wyborczy wniesiony przez osobę do tego nieuprawnioną lub niespełniający warunków określonych w art. 82 par. 1 i art. 392 k.w. (art. 393 par. 2 k.w.). Bez dalszego biegu kończy się wniesienie protestu wyborczego dotyczącego sprawy, co do której w k.w. przewiduje się możliwość złożenie skargi lub odwołania do sądu lub właściwego organu wyborczego przed dniem głosowania. Wyborca nie może na przykład podnosić skutecznie zarzutu naruszenia art. 52 par. 2 k.w. poprzez niewydanie mu karty do głosowania z tego powodu, że nie został wpisany do spisu wyborców, jeżeli wcześniej nie kwestionował nieprawidłowości w spisie wyborców w trybie art. 22 par. 5 k.w.16.
Zgodnie z art. 394 par. 1 k.w. właściwy do rozpoznania protestu sąd okręgowy rozstrzyga o ważności wyborów oraz o ważności wyboru radnego. Jeżeli jednak okoliczności stanowiące podstawę wniesienia protestu miały wpływ na wynik wyborów, to sąd orzeka o nieważności wyborów lub o nieważności wyboru radnego. W przeciwnym wypadku protest oddala. Orzekając o nieważności wyborów lub o nieważności wyboru radnego, sąd stwierdza wygaśnięcie mandatów oraz postanawia o przeprowadzeniu wyborów ponownych lub o podjęciu niektórych czynności wyborczych, wskazując czynność, od której należy ponowić postępowanie wyborcze. Wnoszącym protest, komisarzowi wyborczemu i przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej przysługuje zażalenie na orzeczenie sądu okręgowego do właściwego sądu apelacyjnego. Zażalenie wnosi się w ciągu siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia sądu okręgowego wraz z uzasadnieniem. Sąd apelacyjny rozpoznaje sprawę w ciągu 30 dni. Wskazany termin ma charakter instrukcyjny. Jego przekroczenie nie wywołuje wobec wydanego rozstrzygnięcia żadnych skutków. Postanowienie sądu apelacyjnego jest prawomocne od momentu wydania, ponieważ nie przysługuje na nie żaden środek zaskarżenia17.

[Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej]

101) w art. 400:

a) § 1 otrzymuje brzmienie:

„§ 1. Komitet wyborczy partii politycznej obowiązany jest zawiadomić Państwową Komisję Wyborczą o utworzeniu komitetu w okresie od dnia ogłoszenia rozporządzenia o zarządzeniu wyborów do 55 dnia przed dniem wyborów”,

b) w § 2 w pkt 3 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 4 w brzmieniu:

„4) fakultatywnie symbol graficzny komitetu wyborczego w formie papierowej oraz elektronicznej”.

komentarz

Komentowana nowelizacja k.w. wyznaczyła więcej czasu na zawiadomienie PKW o utworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej. Dotychczas musiało to nastąpić do 70 dni przed wyborami. Obecnie termin ten wynosi do 55 dni przed wyborami. Zgodnie z kalendarzem wyborczym tegorocznych wyborów upłynął on 27 sierpnia.

Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego i o zamiarze zgłaszania kandydatów na radnych może być dostarczone przez pełnomocnika wyborczego, upoważnioną osobę lub przez pocztę. W przypadku wysłania zawiadomienia przesyłką pocztową o dotrzymaniu terminu decyduje data stempla pocztowego w odniesieniu do początku biegu terminu oraz data jej wpływu do PKW w odniesieniu do zakończenia biegu terminu18.
Nazwa komitetu wyborczego partii politycznej musi zawierać w pierwszej kolejności wyrazy „Komitet Wyborczy”, a następnie nazwę partii politycznej lub jej skrót, wynikające z wpisu do ewidencji partii politycznych (art. 92 par. 1 k.w.). Przy czym skrót nazwy, umożliwiający identyfikację, musi mieć każdy komitet wyborczy. Może się on składać z nie więcej niż 45 znaków drukarskich, wliczając spacje. Należy pamiętać, że na urzędowych obwieszczeniach i na karcie do głosowania umieszczony będzie właśnie skrót nazwy komitetu wyborczego, a nie cała jego nazwa (pkt. 3 i 4 i.k.w.p.p.).
W zawiadomieniu muszą być podane informacje o komitecie wyborczym: nazwa i jej skrót, adres siedziby oraz numer z ewidencji partii nadany przez Sąd Okręgowy w Warszawie właściwy dla spraw ewidencji partii politycznych, bowiem w przypadku partii politycznych komitety wyborcze mogą tworzyć wyłącznie partie wpisane do tego rejestru w trybie przepisów u.p.p. Ponadto do zawiadomienia dołącza się wymagane (zgodnie z art. 400 par. 2 k.w.) dokumenty, czyli: oświadczenia pełnomocników o przyjęciu funkcji, uwierzytelniony wyciąg z ewidencji partii politycznych (uwierzytelnienia kserokopii wyciągu może dokonać pełnomocnik wyborczy komitetu), wyciąg ze statutu partii wskazujący, który organ jest upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz (uwierzytelniony urzędowo lub przez osobę reprezentującą organ partii).
Zgodnie z par. 2 art. 400 k.w. do zawiadomienia załącza się:

1) oświadczenia pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego o przyjęciu pełnomocnictwa, a w przypadku pełnomocnika finansowego również o spełnieniu przez niego wymogów, o których mowa w art. 127 par. 2 i 3 k.w.;

2) uwierzytelniony odpis z ewidencji partii politycznych;

3) wyciąg ze statutu partii politycznej wskazujący, który organ jest upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz;

4) fakultatywnie symbol graficzny komitetu wyborczego w formie papierowej oraz elektronicznej.

Wzorem symbolu graficznego komitetu wyborczego partii politycznej może być np. wzorzec takiego symbolu wynikający z wpisu do ewidencji partii politycznych (art. 93 par. 1 k.w.). Symbol graficzny dołączony w formie elektronicznej musi być przekazany na nośniku elektronicznym, który pozostaje w dokumentach zgłoszeniowych. Symbol graficzny dołączony w tej formie musi spełniać wymagania: wymiar: 9 mm x 9 mm, rozdzielczość: 106 x 106 pikseli, kolor: czarno-biały (8 bit), format: PNG, rozmiar: do 100 KB (pkt 8 ppkt 5 i.k.w.p.p.). Zawiadomienie podpisuje osoba (lub osoby) uprawniona do podpisywania dokumentów organu partii upoważniona do jej reprezentowania na zewnątrz (pkt 7 i.k.w.p.p.).

Zgodnie z art. 127 par. 2 i 3 k.w. pełnomocnik finansowy komitetu wyborczego nie może być pełnomocnikiem wyborczym komitetu wyborczego, pełnomocnikiem finansowym innego komitetu wyborczego oraz funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu art. 115 par. 13 k.k. Zgodnie z tym przepisem funkcjonariuszem publicznym jest:

prezydent Rzeczypospolitej Polskiej;

– poseł, senator, radny;

– poseł do Parlamentu Europejskiego;

– sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, notariusz, komornik, kurator sądowy, syndyk, nadzorca sądowy i zarządca, osoba orzekająca w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy;

– osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba w zakresie, w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych;

– osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe;

– osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej;

– funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej;

– osoba pełniąca czynną służbę wojskową, z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie;

– pracownik międzynarodowego trybunału karnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe.

Dopiero od dnia wydania przez PKW postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego może on wykonywać czynności wyborcze, w tym prowadzić agitację wyborczą, podejmować działania związane ze zgłaszaniem list kandydatów na radnych i kandydatów na wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), tj. np. zbierać podpisy poparcia, a także pozyskiwać i wydatkować środki finansowe. Wydanie postanowienia stanowi także podstawę do otwarcia rachunku bankowego, dokonania wpisu do Rejestru Gospodarki Narodowej (REGON) oraz nadania numeru identyfikacji podatkowej (NIP). Z tym że komitet wyborczy partii politycznej (za jej zgodą) może posługiwać się numerem NIP i REGON partii politycznej, która utworzyła komitet wyborczy (pkt 13 i.k.w.p.p.).
Pełnomocnik wyborczy komitetu wyborczego w ciągu siedmiu dni od przyjęcia zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego powiadamia PKW o adresie strony internetowej, na której będzie zamieszczać informacje określone w k.w. (art. 102 par. 1 k.w.). Obowiązek ten nie dotyczy komitetów wyborczych, które zgłaszają listy kandydatów wyłącznie do rady gminy lub rady powiatu. Po wydaniu przez PKW postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego partii politycznej nie są dopuszczalne zmiany nazwy komitetu wyborczego i skrótu nazwy oraz jego symbolu graficznego (pkt 14 i 15 i.k.w.p.p.).

[Termin utworzenia koalicyjnego komitetu wyborczego]

102) w art. 401:

a) § 1 otrzymuje brzmienie:

„§ 1. Koalicyjny komitet wyborczy może być utworzony w okresie od dnia ogłoszenia rozporządzenia o zarządzeniu wyborów do 55 dnia przed dniem wyborów. Pełnomocnik wyborczy koalicyjnego komitetu wyborczego zawiadamia Państwową Komisję Wyborczą do 55 dnia przed dniem wyborów o utworzeniu komitetu wyborczego”,

b) w § 2 w pkt 4 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 5 w brzmieniu:

„5) fakultatywnie symbol graficzny komitetu wyborczego w formie papierowej oraz elektronicznej”.

komentarz

Pełnomocnik koalicyjnego komitetu wyborczego zawiadamia PKW o jego utworzeniu; zawiadomienie to musi być złożone do 55. dnia przed dniem wyborów (w obecnym przypadku był to 27 sierpnia 2018 r.) (pkt 6 i.k.k.w.).
Zgodnie z par. 2 art. 401 k.w. do zawiadomienia załącza się:

1) umowę o zawiązaniu koalicji wyborczej wraz z imionami, nazwiskami, adresami zamieszkania i numerami ewidencyjnymi PESEL osób wchodzących w skład komitetu;

2) oświadczenia pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego o przyjęciu pełnomocnictwa, a w przypadku pełnomocnika finansowego – również o spełnieniu przez niego wymogów, o których mowa w art. 127 par. 2 i 3 k.w.;

3) uwierzytelniony odpis z ewidencji partii politycznych, partii politycznych tworzących koalicję wyborczą;

4) wyciągi ze statutów partii politycznych tworzących koalicję wyborczą wskazujące, który organ partii jest upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz;

5) fakultatywnie symbol graficzny komitetu wyborczego w formie papierowej oraz elektronicznej (zobacz komentarz do art. 400 k.w.).

Partie polityczne mogą zawierać między sobą umowy koalicyjne, by wspólnie zgłaszać kandydatów. Jednak trzeba pamiętać o zasadzie, zgodnie z którą partia polityczna może wchodzić w skład tylko jednej koalicji wyborczej. Umowę o zawiązaniu koalicji zawierają organy partii politycznych upoważnione do jej reprezentowania na zewnątrz. Koalicji wyborczych nie mogą tworzyć jej struktury terenowe. Partia uczestnicząca w koalicji wyborczej może co prawda również samodzielnie zgłaszać kandydatów na radnych przez utworzony przez siebie komitet wyborczy, jednak nie może zgłaszać kandydatów do danej rady samodzielnie, jeżeli została zgłoszona wspólna lista kandydatów. Przepisy k.w. nie pozwalają na tworzenie koalicji wyborczych z udziałem stowarzyszeń i organizacji społecznych, a także z udziałem wyborców (pkt 1 i.k.k.w.).
Nazwa koalicyjnego komitetu wyborczego musi zawierać w pierwszej kolejności wyrazy „Koalicyjny Komitet Wyborczy”, a następnie nazwę koalicji wyborczej lub jej skrót. Nazwą mogą być również nazwy partii politycznych tworzących koalicję lub ich skróty, wynikające z wpisu do ewidencji partii politycznych. Nazwa koalicji wyborczej (bez wyrazów koalicyjny komitet wyborczy) może składać się z nie więcej niż 45 znaków drukarskich, wliczając spacje (pkt 4 i.k.k.w.).
Każdy komitet wyborczy musi mieć skrót nazwy umożliwiający jego identyfikację przez nawiązanie do pełnej nazwy komitetu. Może on zawierać w pierwszej kolejności wyrazy „Koalicyjny Komitet Wyborczy”, a następnie nazwę lub skrót nazwy koalicji wyborczej albo w pierwszej kolejności litery „KKW”, a następnie nazwę lub skrót nazwy koalicji wyborczej. Skrót nazwy koalicyjnego komitetu wyborczego może składać się z nie więcej niż 45 znaków drukarskich, wliczając spacje. Skrót nazwy koalicyjnego komitetu wyborczego może być taki sam jak nazwa tego komitetu pod warunkiem, że nazwa komitetu składa się z nie więcej niż 45 znaków drukarskich, wliczając spacje. Należy pamiętać, że na urzędowych obwieszczeniach i na karcie do głosowania umieszczony będzie skrót nazwy (pkt 5 i.k.k.w.).

[Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego organizacji]

103) w art. 402:

a) § 1 i 2 otrzymują brzmienie:

„§ 1. Komitet wyborczy organizacji obowiązany jest zawiadomić komisarza wyborczego właściwego ze względu na siedzibę organizacji o utworzeniu komitetu w okresie od dnia ogłoszenia rozporządzenia o zarządzeniu wyborów do 55 dnia przed dniem wyborów.

§ 2. W przypadku gdy komitet wyborczy organizacji zamierza zgłosić kandydatów na radnych w więcej niż w jednym województwie, komitet wyborczy zawiadamia Państwową Komisję Wyborczą o utworzeniu komitetu w okresie od dnia ogłoszenia rozporządzenia o zarządzeniu wyborów do 55 dnia przed dniem wyborów.”,

b) w § 3 w pkt 3 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 4 w brzmieniu:

„4) fakultatywnie symbol graficzny komitetu wyborczego w formie papierowej oraz elektronicznej.”.

komentarz

Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego organizacji musi być złożone w terminie do 55. dnia przed dniem wyborów, termin ten nie podlega przywróceniu.
Jeżeli komitet ma zamiar zgłaszać kandydatów do rad tylko w jednym województwie, to zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego składa do komisarza wyborczego właściwego dla siedziby organizacji, jeżeli zaś ma w planach więcej województw – zawiadamia PKW19.
Przepisy k.w. nie zawierają definicji organizacji społecznej uprawnionej do utworzenia komitetu wyborczego. Wymóg dołączenia do zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego organizacji uwierzytelnionego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego albo zaświadczenia o wpisie stowarzyszenia zwykłego do ewidencji (art. 402 par. 3 pkt 2 k.w.) uzasadnia stanowisko, że komitety wyborcze organizacji mogą tworzyć wszystkie stowarzyszenia i organizacje społeczne wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego oraz stowarzyszenia zwykłe. W rozumieniu k.w. organizacją społeczną nie są m. in. fundacje, rady osiedlowe, rady sołeckie, spółdzielnie mieszkaniowe. Nie mogą one zatem tworzyć komitetów wyborczych. Organizacja może utworzyć tylko jeden komitet. Struktury terenowe organizacji nie mogą tworzyć komitetów wyborczych. Organizacje nie mogą tworzyć koalicji wyborczych ani wchodzić w skład koalicji wyborczych partii politycznych (pkt 1 i.k.w.s.o.s.w.w. oraz i.k.w.s.o.s.j.w.).
Nazwa komitetu wyborczego organizacji musi zawierać w pierwszej kolejności wyrazy „Komitet Wyborczy”, a następnie nazwę organizacji lub jej skrót wynikający z wpisu do rejestru organizacji prowadzonego przez właściwy organ (art. 92 par. 3 k.w.). Każdy komitet wyborczy musi mieć skrót nazwy umożliwiający jego identyfikację przez nawiązanie do pełnej nazwy komitetu. W szczególności skrót nazwy komitetu wyborczego może zawierać w pierwszej kolejności wyrazy „Komitet Wyborczy”, a następnie skrót nazwy organizacji tworzącej komitet albo w pierwszej kolejności litery „KW”, a następnie nazwę lub jej skrót. Należy pamiętać, że na urzędowych obwieszczeniach i na karcie do głosowania umieszczony będzie skrót nazwy komitetu wyborczego, a nie nazwa komitetu wyborczego (pkt 3 i 4 i.k.w.s.o.s.w.w. oraz i.k.w.s.o.s.j.w.).

Zgodnie z par. 3 art. 402 k.w. do zawiadomień załącza się:

1) oświadczenia pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego o przyjęciu pełnomocnictwa, a w wypadku pełnomocnika finansowego – również o spełnieniu przez niego wymogów, o których mowa w art. 127 par. 2 i 3 k.w.20;

2) uwierzytelniony odpis z Krajowego Rejestru Sądowego albo zaświadczenie o wpisie stowarzyszenia zwykłego do ewidencji, o której mowa w p.s.;

3) wyciąg ze statutu albo regulaminu działalności organizacji wskazujący organ upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz;

4) fakultatywnie symbol graficzny komitetu wyborczego w formie papierowej oraz elektronicznej.

[Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców]

104) w art. 403:

a) w § 2 zdanie drugie otrzymuje brzmienie:

„Zawiadomienie może być dokonane do 55 dnia przed dniem wyborów.”,

b) w § 4 w pkt 3 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 4 w brzmieniu:

„4) fakultatywnie symbol graficzny komitetu wyborczego w formie papierowej oraz elektronicznej.”,

c) w § 5 wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:

„W przypadku gdy komitet wyborczy wyborców został utworzony jedynie w celu zgłoszenia kandydatów na radnych do rady gminy w gminie liczącej do 20 000 mieszkańców:”.

komentarz

Zgodnie ze zmienionym art. 403 k.w. zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców musi być złożone w terminie do 55. dnia przed dniem wyborów. Wcześniej było to do 70 dni przed wyborami.
Komitet wyborczy wyborców, który powstał w celu zgłoszenia kandydatów tylko w jednym województwie, może zostać utworzony przez pięci obywateli, którzy mają prawo wybierania. Zawiadomienia komisarza wyborczego, właściwego ze względu na siedzibę komitetu, dokonuje pełnomocnik wyborczy. Może to nastąpić po zebraniu podpisów co najmniej 20 obywateli mających prawo wybierania, którzy popierają utworzenie komitetu wyborczego wyborców. Komitet wyborczy wyborców, który powstał w celu zgłoszenia kandydatów w więcej niż jednym województwie, może zostać utworzony przez 15 obywateli mających prawo wybierania. W tym przypadku pełnomocnik wyborczy zawiadamia PKW. Do zawiadomienia potrzebne jest zebranie podpisów co najmniej 1000 obywateli mających prawo wybierania popierających utworzenie komitetu wyborczego21.
Nazwa komitetu wyborczego wyborców musi zawierać wyrazy „Komitet Wyborczy Wyborców” oraz nazwę komitetu wyborczego lub skrót nazwy odróżniające się wyraźnie od nazw i skrótów innych komitetów wyborczych. Muszą też od być inne od nazw i skrótów przyjętych przez partie polityczne, komitety wyborcze, organizacje itp. oraz umożliwiać identyfikację. Podobnie jak przy innych komitetach wyborczych obowiązują szczególne zasady dotyczące skrótu nazwy – może się składać się z nie więcej niż 45 znaków drukarskich, wliczając spacje. Ale nie może on być tożsamy z pełną nazwą komitetu. Każdy komitet wyborczy musi mieć skrót nazwy.

Tylko w jednej gminie liczącej do 20 tys. mieszkańców

Komitet wyborczy wyborców może utworzyć co najmniej pięciu obywateli z prawem wybierania. Muszą oni złożyć w tej sprawie pisemne oświadczenie o utworzeniu komitetu z podaniem swoich imion i nazwisk, adresów zamieszkania oraz numerów ewidencyjnych PESEL (w przypadku obywateli Unii Europejskiej niebędących obywatelami polskimi – numeru paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość). Nie muszą oni stale zamieszkiwać w gminie, w której komitet zamierza zgłaszać kandydatów. Komitet wyborczy wyborców zamierzający zgłaszać kandydatów tylko w jednej gminie liczącej do 20 tys. mieszkańców nie musi zbierać podpisów popierających jego utworzenie. Komitet powołuje ze swego grona pełnomocnika wyborczego, który jest jednocześnie pełnomocnikiem finansowym. Zawiadomienie to musi być złożone w terminie do 55. dnia przed dniem wyborów, w godzinach urzędowania komisarza wyborczego (pkt. 1 i 2 i.k.w.w.g.).
Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców musi zawierać:

1) nazwisko i imię (imiona) pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego wyborców, który sporządził zawiadomienie oraz oznaczenie miejsca i daty sporządzenia zawiadomienia i podpis pełnomocnika pod zawiadomieniem;

2) nazwę utworzonego komitetu wyborczego wyborców;

3) skrót nazwy komitetu wyborczego wyborców;

4) adres siedziby komitetu wyborczego wyborców;

5) informację o powołaniu pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu z podaniem następujących danych:

– imię (imiona) i nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika wyborczego,

– imię (imiona) i nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika finansowego;

– imię (imiona) i nazwiska, adresy zamieszkania oraz numery ewidencyjne PESEL obywateli tworzących komitet wyborczy wyborców;

6) nazwę województwa, na obszarze którego komitet ma zamiar zgłaszać kandydatów (pkt 8 i.k.w.w.g.).

Do zawiadomienia załącza się:

1) oświadczenie o utworzeniu komitetu wyborczego;

2) oświadczenie pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego oraz spełnieniu wymogów wymienionych w art. 127 par. 2 i 3 k.w.;

3) uchwałę komitetu wyborczego o powołaniu pełnomocnika wyborczego (jeśli informacja o powołaniu pełnomocnika wyborczego nie jest zawarta w oświadczeniu o utworzeniu komitetu);

4) fakultatywnie symbol graficzny komitetu wyborczego w formie papierowej oraz elektronicznej. Wzorzec symbolu graficznego komitetu wyborczego wyborców musi odróżniać się wyraźnie od wzorców symboli graficznych innych komitetów wyborczych. Symbol graficzny dołączony w formie elektronicznej musi zostać przekazany na nośniku elektronicznym, który pozostaje w dokumentach zgłoszeniowych (pkt 9 i.k.w.w.g.).

Jeżeli zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego spełnia określone w k.w. warunki komisarz wyborczy, w terminie trzech dni od złożenia zawiadomienia, postanawia o jego przyjęciu. Postanowienie to doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu. W przypadku wad w dokumencie jest jeszcze pięć dni na ich usunięcie. Jeśli tak się nie stanie, komisarz wyborczy odmawia przyjęcia zawiadomienia. Postanowienie w tej sprawie wraz z uzasadnieniem doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu. Może on wnieść odwołanie do PKW od postanowienia o odmowie przyjęcia zawiadomienia. Odwołanie wnosi się bezpośrednio do PKW w terminie trzech dni od daty doręczenia pełnomocnikowi wyborczemu postanowienia o odmowie przyjęcia zawiadomienia (art. 405 par. 1 k.w.). Od postanowienia PKW nie przysługuje środek prawny (pkt. 11–13 i.k.w.w.g.)22.

W jednym województwie

Komitet wyborczy może utworzyć co najmniej pięciu obywateli, którzy mają prawo wybierania. Składają oni pisemne oświadczenie o utworzeniu komitetu z podaniem swoich imion i nazwisk, adresów zamieszkania oraz numerów ewidencyjnych PESEL. Komitet wyborczy powołuje ze swego grona – pełnomocnika wyborczego, upoważnionego do występowania na jego rzecz i w jego imieniu, za wyjątkiem spraw związanych z finansami oraz pełnomocnika finansowego (pkt 1 i 2 i.k.w.w.j.w.).
Komitet wyborczy wyborców musi zebrać co najmniej 20 podpisów osób mających prawo wybierania, popierających jego utworzenie. Wyborcy ci nie muszą stale zamieszkiwać w JST, w których komitet zamierza zgłaszać kandydatów. Uwaga! Utworzenie komitetu wyborczego wyborców nawet przez więcej niż pięciu obywateli mających prawo wybierania nie zwalnia go z obowiązku zebrania co najmniej 20 podpisów innych obywateli popierających utworzenie komitetu (pkt 6 i.k.w.w.j.w.).
Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców musi zawierać:

2) nazwę utworzonego komitetu wyborczego wyborców;

3) skrót nazwy komitetu wyborczego wyborców;

4) adres siedziby komitetu wyborczego wyborców;

5) informację o powołaniu pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu z podaniem następujących danych:

– imię (imiona) i nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika wyborczego,

– imię (imiona) i nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL pełnomocnika finansowego;

– imię (imiona) i nazwiska, adresy zamieszkania oraz numery ewidencyjne PESEL obywateli tworzących komitet wyborczy wyborców;

6) nazwę województwa, na obszarze którego komitet ma zamiar zgłaszać kandydatów.

Zawiadomienie podpisuje pełnomocnik wyborczy komitetu wyborczego wyborców (pkt 8 i 9 i.k.w.w.j.w.).

Do zawiadomienia załącza się:

1) oświadczenie o utworzeniu komitetu wyborczego;

2) oświadczenie pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika wyborczego;

3) oświadczenie pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego o przyjęciu funkcji pełnomocnika finansowego oraz spełnieniu wymogów wymienionych w art. 127 par. 2 i 3 k.w.;

4) uchwałę komitetu wyborczego o powołaniu pełnomocnika wyborczego (jeśli informacja o powołaniu pełnomocnika wyborczego nie jest zawarta w oświadczeniu o utworzeniu komitetu);

5) wykaz co najmniej 20 obywateli, mających prawo wybierania, popierających utworzenie komitetu wyborczego wyborców;

6) fakultatywnie symbol graficzny komitetu wyborczego w formie papierowej oraz elektronicznej; wzorzec symbolu graficznego komitetu wyborczego wyborców musi odróżniać się wyraźnie od wzorców symboli graficznych innych komitetów wyborczych (pkt 10 i.k.w.w.j.w.).

Zasady weryfikacji dokumentacji przez komisarza wyborczego są identyczne, jak te przyjęte przy rozpatrywaniu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego, który zamierza zgłaszać kandydatów w gminie liczącej do 20 tys. mieszkańców.

W więcej niż jednym województwie

Komitet może utworzyć grupa co najmniej 15 obywateli, składając pisemne oświadczenie o tym fakcie z podaniem swoich imion i nazwisk, adresów zamieszkania oraz numerów ewidencyjnych PESEL. Osoby te nie muszą stale zamieszkiwać w JST, w których komitet zamierza zgłaszać kandydatów. Komitet wyborczy powołuje ze swego grona – tak jak w poprzednich opisanych sytuacjach – pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego.
Zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego zawiera podobną treść, jak to składane przez komitet wyborczy, który zamierza zgłaszać kandydatów tylko w jednym województwie. Z tym, że nie wskazuje się w nim konkretnego województwa. Do zawiadomienia załącza się również te same dokumenty.
Jeżeli zawiadomienie o utworzeniu komitetu wyborczego wyborców spełnia określone w k.w. warunki, PKW w terminie trzech dni od złożenia zawiadomienia postanawia o przyjęciu, a postanowienie to (w formie uchwały) doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu. W przypadku zaś, gdy zawiadomienie ma wady, PKW w terminie trzech dni od jego złożenia wzywa pełnomocnika wyborczego do ich usunięcia w terminie pięciu dni. Jeśli wady nie zostaną w tym terminie usunięte, PKW odmawia przyjęcia zawiadomienia. Postanowienie w tej sprawie wraz z uzasadnieniem doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu. Pełnomocnikowi wyborczemu służy prawo wniesienia skargi do Sądu Najwyższego na postanowienie o odmowie przyjęcia zawiadomienia. Skargę wnosi się bezpośrednio do Sądu Najwyższego w terminie trzech dni od daty doręczenia pełnomocnikowi wyborczemu postanowienia o odmowie przyjęcia zawiadomienia. Od orzeczenia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny (pkt 13–15 i.k.w.w.j.w.)23.

[System większości zwykłej w okręgach jednomandatowych w wyborach do rad gmin]

105) art. 415 otrzymuje brzmienie:

„Art. 415. W gminie liczącej do 20 000 mieszkańców o wyborze na radnego rozstrzyga liczba ważnie oddanych głosów na poszczególnych kandydatów.”.

komentarz

Zmiana treści art. 415 k.w. stanowi odzwierciedlenie odejścia od dotychczasowego systemu wyborczego w wyborach do organu stanowiącego gminy. Obecnie system większościowy obowiązuje w miastach do 20 tys. mieszkańców (dotychczas obowiązywał w miastach niebędących miastami na prawach powiatu), a proporcjonalny system wyborczy w miastach przekraczających tę liczbę (dotychczas w miastach na prawach powiatu). Zdaniem J. Mordwiłko zastosowanie systemu większości zwykłej w okręgach jednomandatowych w wyborach do rad gmin pozwala wydobyć wszystkie zalety systemu większościowego, prowadzące do stworzenia czytelnego, łatwego i zrozumiałego sposobu wyłaniania lokalnych przedstawicieli, preferującego jakościowy wybór radnych reprezentujących obywatelsko-samorządowe interesy społeczności lokalnych)24.
Radni w gminach liczących do 20 tys. mieszkańców wybierani są większością zwykłą, tzn. że na wybraną osobę powinno zostać oddanych więcej głosów ważnych niż na jakiegokolwiek innego kandydata. Głosów nieważnych nie bierze się pod uwagę, więc nawet gdyby przekroczyły one ogólną liczbę głosów oddanych na wszystkich kandydatów, to zadecydują głosy ważne. Nie ma możliwości wstrzymania się od głosu lub głosowania przeciwko określonemu kandydatowi25.
Wskazać należy, że pierwotnie w projekcie u.z.u.o.p. zakładano wprowadzenie systemu proporcjonalnego w wyborach do wszystkich rad gmin. W uzasadnieniu do projektu wskazano, że: „System jednomandatowy w gminach prowadził do sytuacji nieproporcjonalności w wyborze rządzących. Nie uwzględniał wszystkich głosów, a co za tym idzie preferencji wszystkich mieszkańców gminy. Zastosowanie zasady proporcjonalności spowoduje, że rada gminy będzie reprezentantem wszystkich jej mieszkańców. Ponadto w najmniejszych gminach zniknie problem okręgów liczących po kilkudziesięciu wyborców”. Propozycja ta była na ogół krytykowana. Samorządowcy wskazywali, że: „(…) całkowita likwidacja jednomandatowych okręgów wyborczych (nawet w małych gminach) doprowadzi do upartyjnienia lokalnego życia publicznego, które od roku 1989 opiera się głównie na autentycznej aktywności lokalnej (komitety obywatelskie, stowarzyszenia, inne środowiska lokalne) a także zakłóci proporcjonalność reprezentacji poszczególnych części gminy w organie przedstawicielskim”26.
M. Chmaj wskazywał, że projektowane rozwiązanie jest dopuszczalne w świetle art. 169 ust. 2 konstytucji, który stanowi, iż „wybory do organów stanowiących są powszechne, równe, bezpośrednie i odbywają się w głosowaniu tajnym”. Niewątpliwie ustrojodawca pozostawił ustawodawcy swobodę w określeniu tego, czy wybory do organów stanowiących samorządu terytorialnego będą proporcjonalne, czy większościowe. Jednakże według M. Chmaja warto mieć na względzie, że proporcjonalny system wyborczy, polegający na podziale mandatów w sposób proporcjonalny do łącznej liczby ważnie oddanych głosów na kandydatów danej listy, sprzyja większym partiom politycznym, a marginalizuje niewielkie komitety, które jako lista nie mają dużej siły przebicia. O ile system proporcjonalny sprawdza się w większych okręgach, o tyle jego zastosowanie w najmniejszych gminach wydaje się mijać z założonym celem, gdzie pierwszeństwo powinny mieć obywatelsko-samorządowe interesy społeczności lokalnych, które mają większą szansę na reprezentację właśnie w wyborach większościowych, a nie proporcjonalnych27. Z kolei J. Flis twierdził, że zastępowanie jednego wątpliwego systemu innym wątpliwym systemem jest rozwiązaniem utrudniającym poszukiwanie modelu, który mógłby połączyć pozytywne strony obu dotychczas wypróbowanych, natomiast byłby pozbawiony ich wad28.
Mniej krytyczny był J. Szymanek. Zwracał on uwagę, że trzeba brać pod uwagę, że zaproponowana wielkość okręgów wyborczych jest niewielka (od trzech do siedmiu mandatów), co oznacza, że w części z nich (tj. trzy- i czteromandatowych) w praktyce będzie działał system większościowy, tylko pozornie wpisany w formułę proporcjonalną. Zdaniem J. Szymanka należy mieć na względzie, że obecny system wyborczy – mający zastosowanie w małych gminach – jest generalnie dobrze oceniany i jest systemem, do którego przyzwyczaili się wyborcy, stąd jego zmiana może być odebrana jako niepotrzebna ingerencja w prawo wyborcze, co zawsze niesie za sobą określone koszty, w tym np. zmniejszenie zaufania wyborców do wyborów29.
J. Szymanek wskazywał ponadto, że projekt proponuje, aby w wyborach do rad gmin ustanowiono wszędzie jednolite rozwiązanie, przewidujące proporcjonalny algorytm redystrybucji mandatów. Według tego autora takie rozwiązanie nie stoi w sprzeczności z konstytucją, gdyż ta w odniesieniu do wyborów organów stanowiących JST nie określa systemu wyborczego rozumianego w sposób ścisły. Oznacza to, że ustawodawca zwykły ma możliwość wprowadzania w tym przypadku każdego mechanizmu, tj. systemu większościowego, proporcjonalnego bądź rozwiązania kombinowanego (tzw. mieszane systemy wyborcze). Zdaniem J. Szymanka wybór systemu wyborczego, tym bardziej jeśli nie jest on w żaden sposób konstytucyjnie zdeterminowany, jest decyzją na wskroś polityczną. Jest on też decyzją relatywną, gdyż wszystkie systemy wyborcze mają swoje wady i zalety. System większościowy w jednomandatowych okręgach wyborczych personalizuje więź wyborcy z mandatariuszem i jest czytelny dla wszystkich, ale zarazem premiuje najsilniejsze ugrupowania bądź jednostki, pozbawiając wszystkich innych możliwości reprezentacji, w myśl hasła „zwycięzca bierze wszystko”. System proporcjonalny dla odmiany pozwala nawet mniejszym formacjom uzyskać mandat, ale prowadzi do rozdrobnienia organu pochodzącego z wyboru, a zarazem minimalizuje więź personalną, gdyż wymaga głosowania na listę (która może być powiązana z partią polityczną, ale również z innymi formacjami, w tym także listami obywatelskimi czy lokalnymi zawiązywanymi ad hoc). W ocenie J. Szymanka wybór jednego bądź drugiego rozwiązania jest uwarunkowany przede wszystkim wartościami i celami, jakie ustawodawca chce osiągnąć. Dotychczasowy system wyborczy premiował silnych kandydatów bądź silne ugrupowania (partyjne bądź tzw. komitety lokalne), wszystkich pozostałych eliminując z udziału w reprezentacji w radzie gminy (the winner takes all). Proponowane przez wnioskodawcę rozwiązanie ma docelowo zmienić ten stan rzeczy, premiując pluralizm reprezentacji. W tym miejscu warto zaznaczyć, że wybory proporcjonalne właśnie z tego powodu są generalnie uznawane za bardziej wolne (free election) niż systemy większościowe, które siłą rzeczy pozbawiają niektórych wyborców prawa do swojego mandatariusza. Jeśli więc intencją wnioskodawcy było uczynienie wyborów bardziej wolnymi (w tym sensie, że bardziej odpowiadającymi standardom free and fair election), to bez wątpienia proponowana zmiana nie tylko mieści się we wzorcu konstytucyjnym, nie tylko odpowiada ogólnym standardom, ale też realizuje cel, jaki postawił sobie ustawodawca (czyli polepszenie udziału wyborców w wyborach, co można osiągnąć m.in. za sprawą stworzenia systemu, który mniejszości nie pozostawia poza reprezentacją, a to właśnie jest sednem systemów proporcjonalnych)30.
Warto wskazać, że w opinii P. Uziębły dobrze się stało, że nie zdecydowano się na wprowadzenie proporcjonalnego systemu wyborczego we wszystkich gminach, gdyż w takim przypadku można byłoby podnieść istotne wątpliwości do realizacji konstytucyjnego prawa do bycia wybieranym (biernego prawa wyborczego). Zdaniem autora przyjęte rozwiązanie – że w gminach do 20 tysięcy mieszkańców obowiązywać będzie w dalszym ciągu większościowy system wyborczy z okręgami jednomandatowymi, a w gminach o większej liczbie mieszkańców system proporcjonalny oparty na metodzie d’Hondta – można uznać za odpowiadający standardom konstytucyjnym, tym bardziej że we wspomnianych gminach powyżej 20 tysięcy mieszkańców więzi lokalne są już znacznie słabsze, a co za tym idzie, wybory mieszkańców są dokonywane nie przede wszystkim w oparciu o kryteria osobiste, lecz reguły polityczno-społeczne31.

[System proporcjonalny z progiem wyborczym]

106) w art. 416 § 1 otrzymuje brzmienie:

„§ 1. W gminach liczących powyżej 20 000 mieszkańców podziału mandatów pomiędzy listy kandydatów dokonuje się proporcjonalnie do łącznej liczby ważnie oddanych głosów odpowiednio na kandydatów danej listy.”.

komentarz

Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 416 k.w. w gminach liczących powyżej 20 tys. mieszkańców, w odróżnieniu od systemu obowiązującego w gminach o mniejszej liczbie mieszkańców, obowiązującym systemem wyborczym jest system proporcjonalny z ustawowym progiem wyborczym, którego osiągnięcie uprawnia do uczestniczenia w podziale mandatów.
Za B. Dauterem należy przyjąć, że w praktyce system proporcjonalny przewiduje zasadę, zgodnie z którą liczba mandatów przeznaczonych dla danego okręgu wyborczego jest dzielona pomiędzy poszczególne komitety wyborcze, które skutecznie zgłosiły udział w wyborach, proporcjonalnie do liczby wyborców, którzy opowiedzieli się za każdym z tych komitetów32.
Artykuł 416 k.w. w par. 2 określa również próg wyborczy, którego przekroczenie przez komitet wyborczy uprawnia do uczestniczenia w podziale mandatów. Wnosi on 5 proc. ważnie oddanych głosów w skali całej gminy. W praktyce oznacza to, że w podziale mandatów mogą uczestniczyć tylko listy tych komitetów wyborczych, na które oddano co najmniej 5 proc. głosów z ogólnej liczby głosów oddanych na listy wszystkich komitetów wyborczych.
Zasady podziału mandatów określone w art. 416 par. 1 i 2 k.w. odnoszą się także do dzielnic miasta stołecznego Warszawy (porównaj art. 416 par. 3 k.w.).
Zobacz komentarz do art. 415 k.w. (art. 5 pkt 105 u.z.u.o.p.).

[Tworzenie okręgów wyborczych]

107) w art. 417 § 3 otrzymuje brzmienie:

„§ 3. Jednostkę pomocniczą gminy dzieli się na dwa lub więcej okręgów wyborczych również wtedy, gdy:

1) w gminie liczącej do 20 000 mieszkańców liczba radnych wybieranych w danej jednostce pomocniczej byłaby większa niż 1;

2) w gminach liczących powyżej 20 000 mieszkańców liczba radnych wybieranych w danej jednostce pomocniczej byłaby większa niż 8.”.

komentarz

Porównanie zmian brzmienia art. 417 k.w. przedstawia tabela 2.
Nowelizacja par. 3 jest podyktowana zmianą obowiązującego systemu wyborczego w wyborach do organu stanowiącego gminy. Obecnie system większościowy odnosi się do gmin liczących do 20 tys. mieszkańców (dotychczas obowiązywał w gminach niebędących miastami na prawach powiatu), a proporcjonalny system wyborczy w gminach przekraczających tę liczbę (dotychczas w miastach na prawach powiatu).
Okręg wyborczy to całość lub określona część terytorium państwa albo jednostki podziału terytorialnego, w której wyborcy w drodze głosowania dokonują wyboru przedstawicieli na określone stanowiska lub do pełnienia określonych funkcji. Do okręgów wyborczych przypisane są konkretne mandaty Marcin Tomasik
adwokat, partner w kancelarii Tomasik Jaworski, świadczy obsługę prawną dla Związku Pracodawców Aptecznych PharmaNET
rozdzielane za pomocą określonej metody podziału mandatów między rywalizujące w wyborach partie polityczne – w zależności od ich wyników33.
W wyborach do rad gmin okręg wyborczy obejmuje część obszaru gminy. W gminach na terenach wiejskich okręgiem wyborczym jest jednostka pomocnicza gminy (zwykle sołectwo). Jednostki pomocnicze gminy łączy się w celu utworzenia okręgu lub dzieli się na dwa okręgi lub więcej okręgów wyborczych, jeżeli wynika to z konieczności zachowania jednolitej normy przedstawicielstwa. Jednostkę pomocniczą gminy dzieli się w ten sposób również wtedy, gdy:

1) w gminie liczącej do 20 tys. mieszkańców liczba radnych wybieranych w danej jednostce pomocniczej byłaby większa niż jeden;

2) w gminach liczących powyżej 20 tys. mieszkańców liczba radnych wybieranych w danej jednostce pomocniczej byłaby większa niż ośmiu.

Tabela 2. Porównanie zmian brzmienia art. 417 k.w. ©℗

Tak było (do 30 stycznia 2018 r.)	Tak jest (od 31 stycznia 2018 r.)
Par. 1. Okręg wyborczy obejmuje część obszaru gminy.	Bez zmian
Par. 2. W gminach na terenach wiejskich okręgiem wyborczym jest jednostka pomocnicza gminy. Jednostki pomocnicze gminy łączy się w celu utworzenia okręgu lub dzieli się na dwa lub więcej okręgów wyborczych, jeżeli wynika to z konieczności zachowania jednolitej normy przedstawicielstwa.	Bez zmian
Par. 3. Jednostkę pomocniczą gminy dzieli się na dwa lub więcej okręgów wyborczych również wtedy, gdy: 1) w gminie niebędącej miastem na prawach powiatu liczba radnych wybieranych w danej jednostce pomocniczej byłaby większa niż 1; 2) w mieście na prawach powiatu liczba radnych wybieranych w danej jednostce pomocniczej byłaby większa niż 10.	Par. 3. Jednostkę pomocniczą gminy dzieli się na dwa lub więcej okręgów wyborczych również wtedy, gdy: 1) w gminie liczącej do 20 tys. mieszkańców liczba radnych wybieranych w danej jednostce pomocniczej byłaby większa niż 1; 2) w gminach liczących powyżej 20 tys. mieszkańców liczba radnych wybieranych w danej jednostce pomocniczej byłaby większa niż 8.
Par. 4. W miastach przy tworzeniu okręgów wyborczych uwzględnia się utworzone jednostki pomocnicze.	Bez zmian

W miastach przy tworzeniu okręgów wyborczych uwzględnia się utworzone jednostki pomocnicze (zwykle osiedla i dzielnice)34.

Rada gminy dokonuje podziału gminy na okręgi wyborcze wyłącznie na wniosek właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Jednakże podział zawarty we wniosku nie jest wiążący dla rady. Zmiany są możliwe pod warunkiem, że ustalony podział na okręgi wyborcze odpowiadać będzie zasadom określonym w k.w. (pkt 4 wytycznych PKW z 5 lutego 2018 r.).
Przy ustalaniu podziału rady powinny uwzględnić liczbę mieszkańców ujętych w stałym rejestrze wyborców danej gminy na koniec kwartału poprzedzającego kwartał, w którym dokonuje się podziału na okręgi wyborcze (art. 12 ust. 2 k.w.). Przez liczbę mieszkańców, o której wyżej mowa, należy rozumieć sumę liczb: wyborców ujętych w rejestrze wyborców z urzędu; wyborców wpisanych do rejestru wyborców na wniosek; pozostałych osób zameldowanych w gminie na pobyt stały, z wyjątkiem osób, co do których otrzymano zawiadomienie o wpisaniu do rejestru wyborców w innej gminie (pkt 5 wytycznych PKW z 5 lutego 2018 r.).
Przy dokonywaniu podziału należy uwzględnić liczbę radnych wybieranych do rad w wyborach w 2018 r., ustaloną przez wojewodę w trybie art. 373 k.w. W przypadku gdy wojewoda nie ustalił jeszcze liczby radnych wybieranych w wyborach w 2018 r., uwzględniając liczbę mieszkańców, należy sprawdzić, czy ustalona przez wojewodę liczba radnych wybieranych do rady gminy w wyborach w 2014 r. w dalszym ciągu jest zgodna z art. 17 u.s.g. W przypadku niezgodności rada gminy dokonuje podziału, uwzględniając liczbę radnych ustaloną na podstawie tego przepisu (pkt 6 wytycznych PKW z 5 lutego 2018 r.).
Przy dokonywaniu podziału należy przestrzegać zasady, że w gminach na terenach wiejskich okręgiem wyborczym jest jednostka pomocnicza gminy (sołectwo), a w miastach przy tworzeniu okręgów wyborczych uwzględnia się utworzone jednostki pomocnicze. Jednostki pomocnicze gminy łączy się w celu utworzenia okręgu lub dzieli się na dwa lub więcej okręgów wyborczych, jeżeli wynika to z konieczności zachowania jednolitej normy przedstawicielstwa oraz jeżeli w gminie do 20 tys. mieszkańców liczba radnych wybieranych w danej jednostce pomocniczej byłaby inna niż 1, a w gminie liczącej powyżej 20 tys. mieszkańców – mniejsza niż pięciu lub większa niż ośmiu (art. 417 par. 2–4 i art. 418 k.w.).
Nie można tworzyć okręgów wyborczych składających się z jednostki pomocniczej gminy i części innej jednostki pomocniczej gminy, niegraniczących ze sobą jednostek pomocniczych, jednostki pomocniczej gminy i części miasta. Jedynie w przypadku gdy układ przestrzenny gminy w powiązaniu z liczbą mieszkańców poszczególnych jednostek pomocniczych i miast leżących na obszarze gminy jest tego rodzaju, że spełnienie tego warunku wiązałoby się z naruszeniem ww. przepisów, dopuszczalne jest odstąpienie od tych zasad. Podobne odstępstwa od zasad tworzenia okręgów wyborczych dopuszczalne są w przypadku miast podzielonych na jednostki pomocnicze (pkt 8 wytycznych PKW z 5 lutego 2018 r.)
Dokonanie podziału na okręgi wyborcze, a w gminach liczących powyżej 20 tys. mieszkańców także ustalenie liczby radnych wybieranych w poszczególnych okręgach wyborczych, następuje według jednolitej normy przedstawicielstwa obliczonej przez podzielenie liczby mieszkańców gminy przez liczbę radnych wybieranych do danej rady. Następnie liczbę mieszkańców w okręgu dzieli się przez jednolitą normę przedstawicielstwa w gminie z zastosowaniem zaokrągleń liczby mandatów w górę do całkowitej liczby mandatów, jeżeli ułamek liczby mandatów w okręgu jest równy lub większy niż 1/2 mandatu i odrzuceniem ułamka mandatu mniejszego niż 1/2. Zasady tej należy bezwzględnie przestrzegać. Niedopuszczalne są odstępstwa od ustawowo określonej ścisłej procedury ustalania liczb mandatów przypadających poszczególnym okręgom wyborczym, bez względu na motywy, którymi kierować by się miały organy gminy dążące do takich odstępstw (pkt 9 wytycznych PKW z 5 lutego 2018 r.)
W przypadku gdy w wyniku zaokrągleń łączna liczba mandatów w okręgach będzie większa od liczby wybieranych radnych, mandaty nadwyżkowe odejmuje się w tych okręgach, w których norma przedstawicielstwa jest najmniejsza. Natomiast w przypadku gdy w wyniku zaokrągleń łączna liczba mandatów w okręgach będzie mniejsza od liczby wybieranych radnych, mandaty dodatkowe przyznaje się w tych okręgach, w których norma przedstawicielstwa jest największa (pkt 10 wytycznych PKW z 5 lutego 2018 r.)
Jeżeli w gminie liczącej powyżej 20 tys. mieszkańców odjęcie mandatu nadwyżkowego spowodowałoby zmniejszenie liczby mandatów przypadających okręgowi poniżej pięciu radnych wybieranych w okręgu bądź przyznanie mandatu dodatkowego spowodowałoby przekroczenie ośmiu radnych wybieranych w okręgu, należy dokonać zmian w proponowanym podziale (pkt 11 wytycznych PKW z 5 lutego 2018 r.)
Niedopuszczalne jest postępowanie polegające na pominięciu w procedurze odejmowania mandatów nadwyżkowych lub przyznawania mandatów dodatkowych tych okręgów, w których mandatu nie można odjąć lub dodać, ponieważ wyliczona liczba mandatów jest minimalną bądź maksymalną wynikającą z przepisów k.w. Niedopuszczalne jest również odjęcie mandatu nadwyżkowego w okręgu, w którym zaokrąglona liczba mandatów przewyższa maksymalną ustawową liczbę radnych wybieranych w okręgu, z pominięciem okręgów o niższej normie przedstawicielstwa, a także dodanie mandatu w okręgu, w którym zaokrąglona liczba mandatów jest niższa od dolnej granicy ustawowej, z pominięciem okręgów o wyższej normie przedstawicielstwa (pkt 12 wytycznych PKW z 5 lutego 2018 r.).
Od 1 stycznia 2019 r. podziału JST na okręgi wyborcze oraz zmian w tym podziale będzie dokonywał komisarz wyborczy. Nie dotyczy to podziału dzielnic m.st. Warszawy na okręgi wyborcze. Do ustalenia podziału na okręgi wyborcze i dokonywania zmian przez komisarza wyborczego stosowane będą wytyczne PKW z 5 lutego 2018 r. (pkt 21 wytycznych PKW z 5 lutego 2018 r.)35.

[Liczba radnych w okręgu]

108) art. 418 otrzymuje brzmienie:

„Art. 418. § 1. W każdym okręgu wyborczym tworzonym dla wyboru rady w gminie liczącej do 20 000 mieszkańców wybiera się 1 radnego.

§ 2. Dla wyboru rady w gminie liczącej powyżej 20 000 mieszkańców tworzy się okręgi wyborcze, w których wybiera się od 5 do 8 radnych.”.

komentarz

Obecna treść art. 418 par. 1 k.w. wynika z ustanowienia jednomandatowych okręgów wyborczych w wyborach do rad gmin w gminach liczących do 20 tys. mieszkańców.
W gminach liczących powyżej 20 tys. okręgi są wielomandatowe, wybiera się w nich od pięciu do ośmiu radnych (dotychczas dla wyboru rady w mieście na prawach powiatu tworzyło się okręgi, w których wybierało się od pięciu do 10 radnych).
Pierwotnie projekt u.z.u.o.p. zakładał, że w każdym okręgu wyborczym tworzonym dla wyboru rady gminy wybiera się od trzech do siedmiu radnych. Zdaniem P. Uziębły z aprobatą przyjąć też trzeba odstąpienie od pomysłu zmniejszenia liczby mandatów przypadających na okręgi wielomandatowe. Utrzymano zasadę, że w gminach mają one liczyć od pięciu do ośmiu mandatów, w powiatach od trzech do 10 mandatów, w województwie zaś od pięciu do 15 radnych. Nawet jednak utrzymanie dotychczasowych zasad może powodować znaczące naruszenie zasady równości materialnej oraz zasady proporcjonalności. Dopuszczenie przez ustawodawcę tworzenia małych okręgów wyborczych powoduje, że do uzyskania mandatów w okręgach konieczne jest niekiedy przekroczenie nawet kilkunastu procent głosów, co może prowadzić do wykluczenia z uzyskania mandatów nie tylko tych komitetów wyborczych, które nie przekroczyły progu wyborczego, ale także i tych, które ów próg znacząco przekroczyły. Jak pokazuje bowiem praktyka, nawet znaczące przekroczenie progu nie musi oznaczać uzyskania mandatów. Jako potwierdzenie ww. poglądu P. Uziębło wskazuje przykład z 2010 r. z wyborów w Skierniewicach, gdzie mandatów nie udało się zdobyć komitetom wyborczym, które uzyskały odpowiednio 10,73 proc. oraz 8,33 proc. głosów. Efektem utrzymania tego stanu rzeczy w miastach na prawach powiatu oraz wprowadzenia podobnej regulacji w gminach powyżej 20 tys. mieszkańców przy jednoczesnym zastosowaniu metody d’Hondta będzie daleko idące zmodyfikowanie siły głosu w ujęciu realnym, który został oddany na różne ugrupowania. Komitety wyborcze o najwyższym poparciu staną się w ten sposób uprzywilejowane, gdyż na jeden mandat będą potrzebowały znacznie mniej głosów niż komitety o poparciu na poziomie kilku czy kilkunastu procent. Dlatego według P. Uziębły, jeśli spojrzeć szeroko na zasadę równości wyrażoną w art. 169 ust. 1 konstytucji, nie można mieć wątpliwości, że dotyczy ona nie tylko zasad podziału mandatów pomiędzy okręgi wyborcze, lecz także przeniesienia wyników głosowania na wyniki wyborcze (liczbę mandatów) poszczególnych komitetów wyborczych. Tym samym przyjąć trzeba, że w systemach proporcjonalnych zapewnienie tego elementu zasady równości wymagałoby tworzenia znacząco większych okręgów wyborczych, najlepiej takich, w których naturalny próg wyborczy w przybliżeniu odpowiadałby progowi ustawowemu36.

[Zasady podziału gminy na okręgi]

109) w art. 419:

a) w § 2 wprowadzenie do wyliczenia otrzymuje brzmienie:

„Podział na okręgi wyborcze, ich granice i numery oraz liczbę radnych wybieranych w każdym okręgu ustala komisarz wyborczy według jednolitej normy przedstawicielstwa obliczonej przez podzielenie liczby mieszkańców gminy przez liczbę radnych wybieranych do danej rady, z uwzględnieniem art. 417 i następujących zasad:”,

b) § 3 i 4 otrzymują brzmienie:

„§ 3. Przepisy § 2 stosuje się odpowiednio do podziału na okręgi wyborcze gminy liczącej do 20 000 mieszkańców.

§ 4. Postanowienie komisarza wyborczego w sprawie okręgów wyborczych ogłasza się w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz podaje się do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty. Jeden egzemplarz postanowienia przekazuje się niezwłocznie wojewodzie, Państwowej Komisji Wyborczej, radzie gminy objętej podziałem, o którym mowa w art. 419.”.

komentarz

Przepis ten wejdzie w życie 1 stycznia 2019 r.
Porównanie zmian brzmienia art. 419 k.w. przedstawia tabela 3.
Nowelizacja komentowanego przepisu związana jest z tym, iż od 1 stycznia 2019 r. podziału JST na okręgi wyborcze oraz zmian w tym podziale dokonywać będzie komisarz wyborczy. Nie dotyczy to podziału na okręgi wyborcze dzielnic m.st. Warszawy. Do ustalenia podziału na okręgi wyborcze i dokonywania zmian przez komisarza wyborczego wytyczne PKW z 5 lutego 2018 r. stosowane będą odpowiednio (pkt 21 wytycznych PKW z 5 lutego 2018 r.)37.
Podział na okręgi wyborcze jest stały. Zmiany w nim mogą nastąpić wyłącznie w przypadkach ściśle wskazanych w k.w. (porównaj art. 421 par. 1 k.w.). W związku z tym odstępstwa od zasady określonej w art. 419 par. 1 k.w. nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Nie uzasadniają tych zmian przesłanki pozaprawne, jak np. wygoda mieszkańców, zmiany nazw miejscowości, wnioski i petycje wyrażające wolę lokalnej społeczności czy zapewnienie więzi społecznych łączących wyborców. Podział dokonywany jest według jednolitej normy przedstawicielstwa, obliczonej przez podzielenie liczby mieszkańców gminy przez liczbę radnych wybieranych do danej rady, przy czym ułamki liczby mandatów wybieranych w okręgu wyborczym równe lub większe od 1/2, jakie wynikają z zastosowania normy przedstawicielstwa, zaokrągla się w górę do liczby całkowitej. Jeżeli w wyniku tego postępowania liczba radnych wybieranych w okręgach przewyższa liczbę radnych wybieranych do danej rady lub maksymalną liczbę radnych wybieraną w okręgu wyborczym, mandaty nadwyżkowe odejmuje się w tych okręgach, w których norma przedstawicielstwa jest najmniejsza. Natomiast jeżeli liczba mandatów jest mniejsza od liczby radnych wybieranych do danej rady lub liczby radnych wybieranych w okręgu wyborczym, dodatkowe mandaty przydziela się tym okręgom, w których norma przedstawicielstwa jest największa. Metoda podziału mandatów pomiędzy okręgi ma ścisły związek z funkcjami: odzwierciedlania poglądów wyborców i legitymującą. Podział mandatów pomiędzy okręgi wyborcze w taki sposób, by na każdy mandat przypadała taka sama liczba mieszkańców, służy zachowaniu zasady materialnej równości wyborów, która jest warunkiem realizacji tych funkcji. Dotyczy to zarówno większościowych, jak i proporcjonalnych systemów wyborczych38.
Komisarz wyborczy postanowienie w sprawie okręgów wyborczych będzie musiał opublikować w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz podać do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty. Po jednym egzemplarzu postanowienia będzie musiał niezwłocznie przekazać wojewodzie, PKW oraz radzie gminy objętej podziałem.
Zobacz komentarz do art. 417 k.w. (art. 5 pkt 107 u.z.u.o.p.).

Tak jest (do 31 grudnia 2018 r.)	Tak będzie (od 1 stycznia 2019 r.)
Par. 1. Podział gminy na okręgi wyborcze jest stały, z zastrzeżeniem art. 421.	Bez zmian
Par. 2. Podział na okręgi wyborcze, ich granice i numery oraz liczbę radnych wybieranych w każdym okręgu ustala, na wniosek wójta, rada gminy według jednolitej normy przedstawicielstwa obliczonej przez podzielenie liczby mieszkańców gminy przez liczbę radnych wybieranych do danej rady, z uwzględnieniem art. 417 i następujących zasad: 1) ułamki liczby mandatów wybieranych w okręgu wyborczym równe lub większe od 1/2, jakie wynikają z zastosowania normy przedstawicielstwa, zaokrągla się w górę do liczby całkowitej; 2) jeżeli w wyniku postępowania, o którym mowa w pkt 1, liczba radnych wybieranych w okręgach przewyższa liczby wynikające z art. 373 i art. 418 par. 2, mandaty nadwyżkowe odejmuje się w tych okręgach wyborczych, w których norma przedstawicielstwa jest najmniejsza; w przypadku gdy liczba mandatów jest mniejsza od wynikającej z art. 373 i art. 418 par. 2, dodatkowe mandaty przydziela się tym okręgom wyborczym, w których norma przedstawicielstwa jest największa.	Par. 2. Podział na okręgi wyborcze, ich granice i numery oraz liczbę radnych wybieranych w każdym okręgu ustala komisarz wyborczy według jednolitej normy przedstawicielstwa obliczonej przez podzielenie liczby mieszkańców gminy przez liczbę radnych wybieranych do danej rady, z uwzględnieniem art. 417 i następujących zasad: 1) ułamki liczby mandatów wybieranych w okręgu wyborczym równe lub większe od 1/2, jakie wynikają z zastosowania normy przedstawicielstwa, zaokrągla się w górę do liczby całkowitej; 2) jeżeli w wyniku postępowania, o którym mowa w pkt 1, liczba radnych wybieranych w okręgach przewyższa liczby wynikające z art. 373 i art. 418 par. 2, mandaty nadwyżkowe odejmuje się w tych okręgach wyborczych, w których norma przedstawicielstwa jest najmniejsza; w przypadku gdy liczba mandatów jest mniejsza od wynikającej z art. 373 i art. 418 par. 2, dodatkowe mandaty przydziela się tym okręgom wyborczym, w których norma przedstawicielstwa jest największa.
Par. 3. Przepisy par. 2 stosuje się odpowiednio do podziału na okręgi wyborcze gminy niebędącej miastem na prawach powiatu.	Par. 3. Przepisy par. 2 stosuje się odpowiednio do podziału na okręgi wyborcze gminy liczącej do 20 000 mieszkańców.
Par. 4. Uchwałę rady gminy w sprawie okręgów wyborczych ogłasza się w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz podaje się do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty. Po jednym egzemplarzu uchwały przekazuje się niezwłocznie wojewodzie i komisarzowi wyborczemu.	Par. 4. Postanowienie komisarza wyborczego w sprawie okręgów wyborczych ogłasza się w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz podaje się do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty. Jeden egzemplarz postanowienia przekazuje się niezwłocznie wojewodzie, Państwowej Komisji Wyborczej, radzie gminy objętej podziałem, o którym mowa w art. 419.

[Prawo skargi]

110) art. 420 otrzymuje brzmienie:

„Art. 420. § 1. Na postanowienie komisarza wyborczego w sprawach okręgów wyborczych zainteresowanej radzie gminy, a także wyborcom w liczbie co najmniej 15, przysługuje prawo wniesienia skargi do Państwowej Komisji Wyborczej w terminie 3 dni od daty podania do publicznej wiadomości postanowienia, o którym mowa w art. 419 § 4. Państwowa Komisja Wyborcza rozpoznaje sprawę w terminie 5 dni i wydaje postanowienie, doręczając je niezwłocznie wnoszącym skargę oraz komisarzowi wyborczemu”.

komentarz

Przepis ten wejdzie w życie 1 stycznia 2019 r.
Porównanie zmian brzmienia art. 420 k.w. przedstawia tabela 4.
Obecnie okręgi wyborcze ustala rada gminy w drodze uchwały. Na jej ustalenia w sprawach okręgów wyborczych wyborcom, w liczbie co najmniej 15, przysługuje prawo wniesienia skargi do komisarza wyborczego w terminie pięciu dni od daty podania do publicznej wiadomości uchwały, o której mowa w art. 419 par. 4 k.w. Komisarz wyborczy rozpoznaje sprawę w terminie pięciu dni i wydaje postanowienie, doręczając je niezwłocznie wnoszącym skargę oraz radzie gminy. Od jego postanowienia przysługuje odwołanie do PKW także w ciągu pięciu dni, licząc od daty doręczenia. Jeżeli wnoszącym odwołanie jest rada gminy, wówczas dla jego skuteczności niezbędna jest uchwała rady gminy w sprawie wniesienia takiego odwołania ze wskazaniem, kto jest upoważniony do działania w imieniu rady w tej sprawie (pkt 14 wytycznych PKW z 5 lutego 2018 r.). Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 420 par. 2 k.w. od orzeczenia PKW nie przysługuje środek prawny. Niezaskarżalność orzeczeń PKW wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 6 kwietnia 2016 r. (sygn. akt P 5/14) zostało uznane za niezgodne z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 oraz z art. 165 ust. 2 konstytucji. TK orzekł, że art. 420 par. 2 (zdanie drugie) k.w. traci moc 16 sierpnia 2016 r.
Zgodnie z art. 12 ust. 3 u.z.u.o.p. na orzeczenie PKW przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego – w terminie trzech dni od daty podania orzeczenia PKW do publicznej wiadomości. Sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w ciągu pięciu dni od dnia jej wniesienia i wydaje orzeczenie. Od orzeczenia sądu administracyjnego przysługuje prawo wniesienia skargi kasacyjnej do NSA. NSA rozpoznaje skargę w ciągu pięciu dni i wydaje orzeczenie. Powyższe brzmienie art. 12 ust. 3 u.z.u.o.p. zostało zmienione przez art. 6 pkt. 2 u.z.k.w.n.i.u. Zmiana ta obowiązuje od 20 lipca 2018 r. Zgodnie z obecną treścią art. 12 ust. 3 u.z.u.o.p.: „Przepis art. 420 k.w. w brzmieniu dotychczasowym, stosuje się odpowiednio, z tym że na postanowienie PKW przysługuje prawo wniesienia skargi do NSA, w terminie trzech dni od daty podania tego postanowienia do publicznej wiadomości. NSA rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów nie później niż w ciągu 5 dni od dnia jej wniesienia. Od orzeczenia NSA nie przysługuje środek prawny”. Do art. 12 u.z.u.o.p. dodane zostały dwa kolejne ustępy 3a i 3b. Zgodnie z ust. 3a. do postępowania przed NSA stosuje się odpowiednio przepisy p.p.s.a. dotyczące spraw ze skarg, o których mowa w art. 3 par. 2 pkt 1 tej ustawy, z wyłączeniem art. 52–55, art. 61 par. 2–6, art. 90, art. 91 § 2, art. 93, art. 96–122, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b, pkt 2 i 3 oraz art. 243–262, z tym, że termin, o którym mowa w art. 193 tej ustawy, wynosi pięć dni. W myśl natomiast 3b do ustalenia terminu złożenia skargi do komisarza wyborczego i odwołania do PKW, wskazanych w art. 420 ustawy, o której mowa w art. 5 w brzmieniu dotychczasowym, oraz skargi do NSA, stosuje się odpowiednio art. 9 tej ustawy”39. Nowa treść art. 12 ust. 3 u.z.u.o.p. oznacza odejście od zasady dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego. Ustęp 3a nakazuje do postępowania przed NSA stosować odpowiednio przepisy dotyczące skarg na decyzję administracyjne (art. 3 par.2 pkt 1 p.p.s.a.). Jednocześnie wyłącza on zastosowanie wielu regulacji p.p.s.a. W tym m.in.:

– art. 52 (formułuje obowiązek wyczerpania środków zaskarżenia),

– art. 53 (dotyczy terminu wniesienia skargi),

– art. 54 (określa zasadę wnoszenia skargi za pośrednictwem organu),

– art. 54a (przewiduje możliwość rozpoznania skargi przez organ jako wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy),

– art. 55 (przewiduje wymierzenie przez sąd grzywny organowi administracji).

Tak jest (do 31 grudnia 2018 r.)	Tak będzie (od 1 stycznia 2019 r.)
Par. 1. Na ustalenia rady gminy w sprawach okręgów wyborczych wyborcom, w liczbie co najmniej 15, przysługuje prawo wniesienia skargi do komisarza wyborczego w terminie 5 dni od daty podania do publicznej wiadomości uchwały, o której mowa w art. 419 par. 4. Komisarz wyborczy rozpoznaje sprawę w terminie 5 dni i wydaje postanowienie, doręczając je niezwłocznie wnoszącym skargę oraz radzie gminy.	Par. 1. Na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej przysługuje prawo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w terminie 3 dni od daty podania tego postanowienia do publicznej wiadomości. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów nie później niż w ciągu 5 dni od dnia jej wniesienia. Od orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przysługuje środek prawny.
Par. 2. Od postanowienia komisarza wyborczego przysługuje odwołanie do Państwowej Komisji Wyborczej w terminie 5 dni od daty jego doręczenia.	Par. 2. Na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej przysługuje prawo wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w terminie 3 dni od daty podania tego postanowienia do publicznej wiadomości. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów nie później niż w ciągu 5 dni od dnia jej wniesienia. Od orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przysługuje środek prawny).
Nie istniał	Par. 3. W zakresie nieuregulowanym w kodeksie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) dotyczące spraw ze skarg, o których mowa w art. 3 par. 2 pkt 1 tej ustawy, z wyłączeniem art. 52–55, art. 61 par. 2–6, art. 90, art. 91 par. 2, art. 93, art. 96–122, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b, pkt 2 i 3 oraz art. 243–262, z tym że termin, o którym mowa w art. 193 tej ustawy, wynosi 5 dni.)

Wyłączenia te z założenia mają skrócić postępowanie sądowoadministracyjne. Brzmienie art. 12 ust. 3 i 3a u.z.u.o.p. zostało powielone odpowiednio w art. 420 ust. 2 i 3 k.w., który zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2019 r.

Należy wskazać, że art. 12 u.z.u.o.p. jest przepisem przejściowym. Reguluje on tymczasową procedurę podziału gminy na okręgi przez radę gminy do czasu, gdy zadanie to od 1 stycznia 2019 r. przejmie komisarz wyborczy. Jednocześnie należy wyjaśnić, że w art. 8 u.z.k.w.n.i.u. (będącym przepisem przejściowym z kolei tej ustawy) ustalono, że postępowania w sprawach ze skarg na postanowienie PKW niezakończone przed 20 lipca 2018 r. (tj. przed dniem jej wejścia w życie) podlegają rozpoznaniu przez NSA według procedury ustalonej w u.z.k.w.n.i.u40.

Przypomnijmy, że zgodnie z art. 12 ust. 1 u.z.u.o.p. rada gminy dokonać miała podziału gminy na okręgi wyborcze w wyborach do rady gminy w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie u.z.u.o.p., czyli do 1 kwietnia 2018 r. Przy ustalaniu musiała uwzględnić liczbę mieszkańców ujętych w stałym rejestrze wyborców danej gminy na koniec kwartału poprzedzającego kwartał, w którym rada gminy dokonywała podziału gminy na okręgi wyborcze (art. 12 ust. 1 u.z.u.o.p.). W art. 12 ust. 4 u.z.u.o.p. ustalono, że jeżeli rada gminy nie dokona podziału gminy na okręgi wyborcze do 1 kwietnia 2018 r., zrobi to komisarz wyborczy w terminie 14 dni od dnia upływu terminu, czyli do 15 kwietnia 2018 r.
Od 1 stycznia 2019 r. podziału JST na okręgi wyborcze oraz zmian w tym podziale dokonywać będzie komisarz wyborczy w drodze postanowienia. Zgodnie z art. 420 par. 1 k.w. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2019 r.) na to postanowienie komisarza wyborczego zainteresowanej radzie gminy, a także wyborcom w liczbie co najmniej 15, przysługiwać będzie prawo wniesienia skargi do PKW w terminie trzech dni od daty podania do publicznej wiadomości postanowienia, o którym mowa w art. 419 par. 4 k.w. Warto zwrócić uwagę, że w porównaniu do dotychczasowego brzmienia skrócono termin na wniesienie skargi (z pięciu do trzech dni). PKW rozpoznaje sprawę w terminie pięciu dni i wydaje postanowienie, doręczając je niezwłocznie wnoszącym skargę oraz komisarzowi wyborczemu.

[Obwieszczenie dotyczące okręgów wyborczych]

111) art. 422 otrzymuje brzmienie:

„Art. 422. Informację o okręgach wyborczych, ich granicach i numerach, liczbie radnych wybieranych w każdym okręgu wyborczym oraz o wyznaczonej siedzibie gminnej komisji wyborczej podaje do publicznej wiadomości wójt, w formie obwieszczenia, najpóźniej w 55 dniu przed dniem wyborów.”.

komentarz

Komentowana nowelizacja k.w. wyznaczyła więcej czasu na podanie informacji (w formie obwieszczenia) o okręgach wyborczych. Dotychczas musiało to nastąpić do 70 dni przed wyborami. Obecnie termin ten wynosi do 55 dni przed wyborami. Zgodnie z kalendarzem wyborczym tegorocznych wyborów termin ten upłynął 27 sierpnia41.

[Lista kandydatów na radnych]

112) w art. 425 § 2 otrzymuje brzmienie:

„§ 2. Lista kandydatów w wyborach do rady:

1) w gminie liczącej do 20 000 mieszkańców może zawierać tylko jedno nazwisko;

2) w gminie liczącej powyżej 20 000 mieszkańców nie może zawierać mniej niż 5 nazwisk kandydatów, z tym że liczba kandydatów nie może być większa niż liczba radnych wybieranych w danym okręgu wyborczym, powiększona o dwóch kandydatów.”.

komentarz

Uprawnionymi do zgłaszania list kandydatów na radnych w wyborach do rad gmin i rad dzielnic m.st. Warszawy są komitety wyborcze, które uzyskały od PKW lub od właściwego komisarza wyborczego postanowienie o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego. Mogą one zgłaszać listy kandydatów na obszarze wskazanym w tym postanowieniu.
Kandydatów na radnych zgłasza się zawsze w formie list, nawet wówczas gdy znajduje się na niej nazwisko tylko jednego kandydata (art. 424 k.w.). Listy zgłasza się do poszczególnych okręgów wyborczych. Komitet wyborczy może zgłosić w każdym z nich tylko jedną listę. Kandydat może być zgłoszony tylko jeden raz, w jednym okręgu wyborczym, na jednej liście. Kandydować można tylko do jednej rady (pkt II.2 wytycznych PKW z 3 września 2018 r.).
W przypadku utworzenia koalicji wyborczej i powołania koalicyjnego komitetu wyborczego w celu zgłoszenia wspólnych list kandydatów do danej rady komitet wyborczy partii politycznej wchodzącej w skład koalicji nie może samodzielnie zgłaszać list kandydatów do tej rady, jeżeli w okręgu wyborczym została zgłoszona wspólna lista kandydatów.
Liczba kandydatów na liście w gminie liczącej do 20 tys. mieszkańców może zawierać tylko jedno nazwisko (art. 425 par. 2 pkt 1 k.w.). Lista kandydatów w takiej gminie powinna być poparta podpisami co najmniej 25 wyborców stale zamieszkałych w tej gminie. Wyborcy udzielający poparcia nie muszą natomiast stale zamieszkiwać na obszarze okręgu wyborczego, w którym zgłaszana jest lista kandydatów na radnych (art. 427 par. 1 pkt 1 k.w.). Zgodnie z art. 427 par. 2 k.w. wyborca może udzielić poparcia dowolnej liczbie list kandydatów, a udzielonego poparcia nie można wycofać (zobacz i.z.l.k.m.m.).
W wyborach do rad gmin liczących powyżej 20 tys. i w wyborach do rad dzielnic m.st. Warszawy liczba kandydatów na liście nie może być mniejsza niż pięć i nie może być większa niż liczba radnych wybieranych w danym okręgu wyborczym, powiększona o dwóch kandydatów (art. 425 par. 2 pkt 2 k.w.). Przykładowo w okręgu sześciomandatowym można zgłosić listę z co najmniej pięciu kandydatami, ale nie więcej niż ośmiu.
Liczba kobiet na liście nie może być mniejsza niż 35 proc. liczby wszystkich kandydatów na liście, także liczba mężczyzn nie może być mniejsza niż podana wartość.
Jeżeli w wyniku obliczeń okaże się, że 35 proc. liczby wszystkich kandydatów na liście jest liczbą ułamkową, wówczas należy dokonać zaokrąglenia w górę. Przykładowo, jeżeli na liście widnieje np. sześciu kandydatów, wówczas 35 proc. liczby wszystkich kandydatów stanowi 2,1. Dlatego też liczba kandydatów – kobiet zgłaszanych na takiej liście nie może być mniejsza niż trzy i liczba kandydatów mężczyzn nie może być mniejsza od trzech (art. 425 par. 3 k.w.)42. Lista kandydatów powinna być poparta podpisami co najmniej 150 wyborców stale zamieszkałych odpowiednio w gminie liczącej powyżej 20 tys. mieszkańców lub w danej dzielnicy m.st. Warszawy. Wyborcy udzielający poparcia nie muszą natomiast stale zamieszkiwać na obszarze okręgu wyborczego, w którym zgłaszana jest lista kandydatów na radnych (art. 427 par. 1 pkt 1 k.w.). Zgodnie z art. 427 par. 2 k.w. wyborca może udzielić poparcia dowolnej liczbie list kandydatów, przy czym udzielonego poparcia nie można wycofać. (zobacz i.z.l.k.d.m.).
Kandydatem na radnego może być osoba wchodząca w skład komitetu wyborczego, w tym także pełnomocnik wyborczy i pełnomocnik finansowy. Kandydat na radnego może jednocześnie kandydować w wyborach tylko do jednego organu stanowiącego JST i może być zgłoszony tylko w jednym okręgu i tylko z jednej listy (art. 370 par. 2 i art. 425 par. 4 k.w.). Nie ma zakazu jednoczesnego kandydowania na radnego i na wójta w tej samej gminie. W przypadku jednoczesnego wyboru tego samego kandydata na radnego i na wójta jego mandat radnego wygasa z mocy prawa (art. 383 par. 1 pkt 6 k.w.)43.
Wskazać należy, że w przypadku zgłoszenia kandydatury obywatela polskiego urodzonego przed 1 sierpnia 1972 r. do pisemnej zgody kandydata na kandydowanie dołącza się również oświadczenie lustracyjne, o którym mowa w art.7 u.u.i., albo informację, o której mowa w art. 7 ust. 3a tej ustawy. Należy wskazać, że oświadczenie lustracyjne składa się tylko raz. Jeżeli kandydat złożył już je wcześniej, to składa informację według wzoru stanowiącego załącznik nr 2a do u.u.i. Ponowne złożenie oświadczenia uznane jest bowiem za wadę zgłoszenia. Dokumenty te wypełniają i podpisują kandydaci, a następnie przekazują je pełnomocnikom wyborczym komitetów wyborczych (lub osobom przez nich upoważnionym do zgłaszania list kandydatów lub kandydatów).
Wskazać należy, że u.z.k.w.n.i.u. dodała w u.u.i. nowy art. 21i. Zgodnie z tym przepisem prawomocne orzeczenie sądu, stwierdzające fakt złożenia przez osobę lustrowaną niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego, prezes sądu niezwłocznie przesyła do PKW w celu ujęcia danych tej osoby w wykazie, o którym mowa w art. 160 par. 1 pkt 2a k.w. Obowiązek prowadzenia takiego wykazu przez PKW wynika z dodanego przez u.z.k.w.n.i.u. pkt 2a par. 1 art.160 k.w., w którym określono, że do zadań PKW w sprawach związanych z przeprowadzaniem wyborów należy prowadzenie wykazu osób, wobec których wydano prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające utratę prawa wybieralności, o którym mowa w art. 21a ust. 2a u.u.i. i udostępnianie danych tych osób komisjom wyborczym rejestrujących listy kandydatów i kandydatów. Wyżej wymienione zmiany obowiązują od 20 lipca 2018 r. ©℗

Przypisy

[1] Z uzasadnienia projektu u.z.u.o.p. Zmiana ta jest pozytywnie oceniana, porównaj: M. Chmaj, „Ekspertyza prawna w przedmiocie zgodności z konstytucją poselskiego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (druk sejmowy nr 2001)”, Warszawa, 29 listopada 2017 r., s. 22.

[2] Porównaj: M. Rulka, „Ważność wyborów samorządowych”, Państwo i Prawo 2016 r., nr 3, s. 88.

[3] Uwagi Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2017 r. do poselskiego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych nadesłanego· przy piśmie zastępcy szefa Kancelarii Sejmu Adama Pogórskiego z 10 listopada 2017 r., znak: BSA 111-021-435/17, dostęp: www.sejm.gov.pl.

[4] B. Dauter [w:]. K.W. Czaplicki, B. Dauter, S. J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, „Kodeks wyborczy. Komentarz”, LEX 2014, wersja elektroniczna, komentarz do art. 392 k.w., teza 2.

[5] Zobacz art. 470 k.w.

[6] M. Rulka, op. cit., s. 90.

[7] B. Banaszak, „Protest wyborczy w wyborach parlamentarnych”, Przegląd Sejmowy 2014 r., nr 1, s. 51.

[8] B. Dauter, op. cit., komentarz do art. 82 k.w., teza 3.

[9] Porównaj uchwałę SN z 3 sierpnia 2010 r., sygn. akt III SW 370/10.

[10] B. Dauter, op. cit., komentarz do art. 392 k.w., teza 4.

[11] M. Rulka, op. cit., s. 88.

[12] B. Dauter, op. cit., teza 7.

[13] Ibidem, komentarz do art. 393 k.w., teza 1.

[14] M. Rulka, op. cit., s. 91.

[15] Ibidem, s. 93 i 94.

[16] B. Dauter, op. cit., komentarz do art. 393 k.w., teza 8.

[17] Ibidem, komentarz do art. 394 k.w., teza 10.

[18] Ibidem, komentarz do art. 400 k.w., tezy 3 i 4.

[19] Ibidem, komentarz do art. 402 k.w., tezy 1 i 2.

[20] Zobacz komentarz do art. 401 k.w. (art. 5 pkt 102 u.z.u.o.p.).

[21] P. Jakubowski, „Poradnik kandydatki i kandydata w wyborach samorządowych 2018 roku”, Warszawa, marzec 2018, s. 6, dostęp: www.batory.org.pl

[22] O skutkach wydanego przez komisarza wyborczego postanowienia o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego zobacz komentarz do art. 401 k.w. (art. 5 pkt 102 u.z.u.o.p.)

[23] O skutkach wydanej przez PKW uchwały o przyjęciu zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego zobacz komentarz do art. 401 k.w. (art. 5 pkt 102 u.z.u.o.p.).

[24] J. Mordwiłko, „Wybrane problemprawa wyborczego do organów jednostek samorządu terytorialnego” [w:] „Dwudziestolecie demokratycznych wyborów w Polsce”, Toruń 2011, s. 101.

[25] B. Banaszak, „Kodeks wyborczy. Komentarz”, Legalis 2015, wersja elektroniczna, komentarz do art. 415 k.w., teza 1.

[26] Stanowisko strony samorządowej Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego z 29 listopada 2017 r. w sprawie poselskiego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych, dostęp www.sejm.gov.pl.

[27] M. Chmaj, „Ekspertyza prawna w przedmiocie zgodności z konstytucją poselskiego projektu ustawy...”, s. 8.

[28] J. Flis, „Zmiany systemu wyborczego 2018. Analiza propozycji zawartych w projekcie poselskim z 10 listopada 2017 roku”, Warszawa, grudzień 2017, s. 8, dostęp: www.batory.org.pl

[29] J. Szymanek, „Opinia z 7 grudnia 2017 r. w sprawie poselskiego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (druk nr 2001) – w części dotyczącej proponowanych zmian w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy”, s. 28, dostęp: http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/opinieBAS.xsp?nr=2001.

Więcej na ten temat, zobacz: E. Hadrowicz, „Jednomandatowe okręgi wyborcze, czyli elekcja gminnych władz samorządowych na nowych zasadach”, Samorząd Terytorialny 2014, nr 10, s. 51–59.

[30] Ibidem, s. 26 i 27.

[31] P. Uziębło, „Opinia prawna w sprawie zmian w kodeksie wyborczym wprowadzanych ustawą z dnia 14 grudnia 2017 r.”, Warszawa, styczeń 2018 r., sporządzona na zlecenie Fundacji Batorego, s. 13, dostęp: www.batory.org.pl

[32] B. Dauter, op. cit., komentarz do art. 416 k.w., teza 1.

[33] B. Michalak [w:]. A. Sokala, B. Michalak, P. Uziębło, „Leksykon prawa wyborczego i referendalnego oraz systemów wyborczych”, Warszawa 2013, s. 147.

[34] A. Wierzbica, „Referendum i wybory oraz zarządzenia i uchwały jednostek samorządu terytorialnego”, LexisNexis 2014, wersja elektroniczna.

[35] Zobacz komentarz do art. 419 kw. (art. 5 pkt 109 u.z.u.o.p.).

[36] P. Uziębło, „Opinia prawna w sprawie zmian w kodeksie wyborczym...”, s. 13 i 14.

[37] Zobacz art. 417 k.w. (art. 5 pkt 107 u.z.u.o.p.).

[38] B. Dauter, op. cit., komentarz do art. 419 k.w., tezy 1 i 3.

[39] Zobacz treść art. 9 k.w.

[40] Artykuł 6 pkt 1 lit.a u.z.k.w.n.i.u. dokonał nowelizacji art. 5 pkt 5 lit. d u.z.u.o.p. Przepis ten dotyczył zmiany par. 14 art. 12 k.w. Od 1 stycznia 2019 r. par. 14 art. 12 k.w. będzie miał następujące brzmienie: „Par. 14. Na postanowienie PKW dotyczące skarg na postanowienie komisarza wyborczego, o którym mowa w par. 2, wyborcom w liczbie co najmniej 15 przysługuje prawo wniesienia skargi do NSA, w terminie 3 dni od daty podania tego postanowienia do publicznej wiadomości. NSA rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów nie później niż w ciągu 5 dni od dnia jej wniesienia. Od orzeczenia NSA nie przysługuje środek prawny. Przepis art. 420 par. 3 stosuje się.”.

[41] Wskutek zaskarżenia uchwał rad gmin o podziale na okręgi wyborcze i zmian w procedurze wnoszenia skarg na uchwały PKW oraz przeciągającymi się postępowaniami sądowymi zagrożony był termin podania do publicznej wiadomości, w formie obwieszczenia, najpóźniej 27 sierpnia 2018 r., informacji o okręgach wyborczych, ich granicach i numerach, liczbie radnych wybieranych w każdym okręgu wyborczym oraz o wyznaczonej siedzibie gminnej komisji wyborczej. PKW w związku z tym 20 sierpnia 2018 r. wydała uchwałę sprawie trybu postępowania dotyczącego podziału jednostek samorządu terytorialnego na okręgi wyborcze, w sytuacji gdy postępowanie w sprawie skargi na uchwałę PKW nie zostało zakończone prawomocnym rozstrzygnięciem sądowoadministracyjnym, dostęp: www.pkw.gov.pl.

[42] Więcej na ten temat, zobacz: M. Chmaj, „Parytet płci w kodeksie wyborczym” [w:]. M. Chmaj, K. Skotnicki, „Kodeks wyborczy. Wstępna ocena”, Warszawa 2011, s. 194–206. Zobacz także rozdział II pkt 3 wytycznych PKW z 3 września 2018 r.

[43] Więcej na temat list kandydatów na radnych, zobacz: L. Jaworski, „Liczba kandydatów zależy od wielkości gminy”, tygodnik Samorząd i Administracja z 5 września 2018 r. (DGP nr 172), s. C5.

Dziękujemy za przeczytanie artykułu!

Źródło: Dziennik Gazeta Prawna

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.

Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.

DGP

Zgłoś błąd