Poradnia ubezpieczeniowa

● Jakie dodatki związane z podróżą służbową podlegają oskładkowaniu

● Czy przedstawiciel handlowy zatrudniony poza granicami Polski podlega zgłoszeniu do ZUS

● Dlaczego składka na ubezpieczenie zdrowotne nie ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu

● Co może zrobić przedsiębiorca, gdy ZUS odmówił zasiłku z powodu opóźnienia w zapłacie należności

● Przez kilka lat prowadziłam działalność gospodarczą, po której zostało mi trochę długów wobec ZUS. Zakład skierował przeciwko mnie egzekucję, która obecnie jest prowadzona z moich rachunków bankowych. Złożyłam już wniosek o świadczenie 500 plus na dwoje dzieci. Słyszałam, że nie podlega ono egzekucji. Czy to prawda?

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Tak. Świadczenie wychowawcze znane jako świadczenie 500 plus, wprowadzone na mocy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jest wyłączone spod egzekucji. Ustawa ta przewidziała bowiem wprost zmiany w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: ustawa egzekucyjna). Oprócz dotychczas wymienionych w art. 10 par. 4 ustawy egzekucyjnej świadczeń niepodlegających egzekucji administracyjnej, takich jak np. świadczenia alimentacyjne czy rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, zasiłki dla opiekunów, świadczenia z pomocy społecznej, pojawiło się świadczenie regulowane ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, czyli świadczenie wychowawcze. Co więcej, poza znanymi do tej pory wyłączeniami, egzekucji nie podlega również świadczenie wychowawcze w formie dodatku wychowawczego określone w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

To, że świadczenie 500 plus nie podlega egzekucji, nie wyklucza jednak choćby minimalnego ryzyka jego zajęcia. Może się bowiem zdarzyć, że w toku egzekucji prowadzonej z rachunku bankowego, środki pochodzące ze świadczenia wychowawczego zostaną przekazane przez bank jako dłużnika zajętej wierzytelności w ramach zrealizowanego zajęcia. W takiej sytuacji dłużnik ma prawo taką czynność zaskarżyć, a środki, jako wyegzekwowane nienależnie, bo wbrew przepisom ustawy, powinny zostać zwrócone.

Podstawa prawna

Art. 32 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195).

Art. 10 par. 4 i 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 599).

Art. 80 ust. 1a ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 332 ze zm.).

● Prowadzę firmę zajmującą się kompleksowym urządzaniem ogrodów domowych. Zatrudniam kilku pracowników. Ich stałe miejsce pracy to obecnie obszar powiatu. Otrzymaliśmy jednak kilka zleceń z różnych regionów kraju i pracownicy będą musieli odbywać podróże służbowe, co wiąże się z kolei z wypłatą im diet. Będę im też wypłacał mały dodatek do pensji za gotowość do wyjazdu na kilka tygodni, nawet jeśli nie będziemy nigdzie wyjeżdżać. Czy takie świadczenia podlegają oskładkowaniu podobnie jak umowa o pracę? Czy obowiązują jakieś limity?

Marcin Nagórek

radca prawny

Zgodnie z ogólną zasadą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu pozostawania w stosunku pracy. Nie uwzględnia się w niej jednak przychodów określonych w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (dalej: rozporządzenie). Z par. 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia wynika, że podstawy wymiaru składek nie stanowią przychody w postaci diet i innych należności z tytułu podróży służbowej pracownika - do wysokości określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju.

Warto podkreślić, że nieobjęcie diety obowiązkiem składkowym będzie możliwe tylko wtedy, gdy taka dieta będzie faktycznie związana z podróżą służbową. Jak bowiem podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z 19 listopada 2012 r., sygn. akt II UK 100/12, odliczenia od podstawy wymiaru składek diet i innych należności z tytułu podróży służbowych, o których mowa w par. 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia, dotyczą wyłącznie należności uzyskiwanych z tych właśnie tytułów przez pracowników faktycznie przebywających w podróży służbowej. Świadczenie pracodawcy, choćby nazwane dietą z tytułu podróży służbowej, wypłacone pracownikowi nieodbywającemu takiej podróży nie jest tą należnością, a tylko przychodem stanowiącym podstawę wymiaru składek.

Przyjąć więc należy, że gdy przedsiębiorca ponosi koszty m.in. diet pracowników z tytułu ich faktycznej podróży służbowej, to nie będą one wliczane do podstawy wymiaru składek pod warunkiem, iż będą się mieściły w określonych limitach. Kwoty diet wykraczające ponad te limity będą już podlegały ubezpieczeniom. Dodatkowe wynagrodzenie niezwiązane z faktycznym odbyciem podróży będzie wliczane do podstawy wymiaru składek.

Podstawa prawna

Art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 12 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 2236).

● Prowadzę firmę w Polsce. Tworzę jednak oddziały w Czechach i chcę tam zatrudnić jako przedstawicieli handlowych obywateli Czech tam zamieszkałych. Umowa byłaby podpisana w siedzibie mojej firmy w Łodzi. Czy będę musiał opłacać za nich składki?

Marcin Nagórek

radca prawny

Katalog osób podlegających obowiązkowymi ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym został określony w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa). Wynika z niej, że obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym podlegają osoby, które na terenie Polski posiadają status pracownika. Przepisy ustawy systemowej nie uzależniają jednak objęcia ubezpieczeniami od obywatelstwa, miejsca zamieszkania lub pobytu. Kluczowe są tu bowiem inne okoliczności.

Mianowicie dla objęcia polskim systemem ubezpieczeń ma znaczenie:

wzawarcie z polskim podmiotem umowy o pracę lub innego kontraktu generujących obowiązki w sferze ubezpieczeń społecznych (np. umowy-zlecenia),

wwykonywanie pracy na terenie Polski.

Nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie systemowej obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze naszego kraju nie ma charakteru stałego i którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej. Dodać trzeba, że ustawie systemowej nie podlegają również cudzoziemcy zatrudnieni przez polskie podmioty, których miejsca wykonywania pracy zostały określone, np. w umowie o pracę, poza terenem Polski. Oznacza to, że gdy miejsce pracy zostało ustalone za granicą naszego kraju, zatrudniony przez polski podmiot cudzoziemiec nie musi być zgłoszony do ZUS. Prowadzi to zatem do wniosku, że zawarcie umowy o pracę z cudzoziemcem w siedzibie firmy, czyli w Łodzi, nie wpłynie na jego status i konieczność opłacania za niego składek.

Można więc stwierdzić, że w opisywanej sytuacji, gdy przedsiębiorca chce zatrudnić obywatela Czech zamieszkałego na terenie tego kraju, który będzie wykonywał na tym obszarze pracę, nie powstanie obowiązek zgłoszenia pracownika do ZUS i opłacania za niego składek.

Podstawa prawna

Art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

● Rozpoczęłam prowadzenie działalności gospodarczej w połowie miesiąca, a więc pomniejszyłam odpowiednio składki na wszystkie ubezpieczenia, jakie powinnam opłacać z tego tytułu. Po kilku miesiącach wystąpiłam o zaświadczenie o niezaleganiu w opłacaniu składek, jednak ZUS stwierdził zaległość na ubezpieczenie zdrowotne. Jak dowiedziałam się w urzędzie, nie mogłam pomniejszyć składki na ubezpieczenie zdrowotne, powinnam ją zapłacić za cały miesiąc, nawet jeśli podlegam ubezpieczeniu dopiero od połowy miesiąca. Czy ZUS ma rację i czy podobnie będzie w przypadku pobierania zasiłku chorobowego?

 Stanisław Żółkiewski

radca prawny

Za miesiąc, w którym nastąpiło objęcie przedsiębiorcy ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu. Te same zasady stosuje się wobec osoby niezdolnej do pracy przez część miesiąca.

Inaczej jest jednak w przypadku ubezpieczenia zdrowotnego. Decydujące znaczenie ma tu zasada wynikająca z art. 79 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Przepis ten stanowi, że składka na ubezpieczenie zdrowotne jest miesięczna i niepodzielna. Jak wskazano w orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 19 lutego 2013 r., sygn. akt III AUa 1104/12 (opubl. OSA 2014/1/113-117), okoliczność, że składka na ubezpieczenie zdrowotne jest miesięczna, oznacza, że osoba odprowadzająca składkę na ubezpieczenie zdrowotne jest zobowiązana opłacić składki za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianym dla składek na ubezpieczenie społeczne. To, że składka na ubezpieczenie zdrowotne jest niepodzielna, oznacza, iż ubezpieczony zapłaci taką samą składkę zarówno w sytuacji, kiedy podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu przez cały miesiąc, jak i wtedy, gdy ubezpieczeniem objęty jest jedynie przez kilka dni danego miesiąca (np. dlatego że działalność gospodarczą podjął dopiero w trakcie danego miesiąca). Tym samym w przypadku składki na ubezpieczenie zdrowotne, inaczej niż przy składkach na ubezpieczenia społeczne, nie ma możliwości jej pomniejszenia w przypadku prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jedynie przez część miesiąca.

Podstawa prawna

Art. 18 ust. 9 i 10 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 79 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 581 ze zm.).

● Prowadzę działalność gospodarczą od ponad 20 lat i nigdy nie chorowałem. Przez cały ten czas opłacałem składkę na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Niedawno miałem operację w szpitalu, gdzie spędziłem półtora tygodnia. Po wyjściu ze szpitala złożyłem wniosek o wypłatę zasiłku chorobowego, jednak w ZUS otrzymałem informację, że nie podlegam dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, ponieważ cztery lata temu opłaciłem jedną składkę na to ubezpieczenie po terminie i dlatego nie otrzymam zasiłku. Co mam zrobić?

Stanisław Żółkiewski

radca prawny

Istotę problemu stanowi to, że zgodnie z art. 14 ust. pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dobrowolne ubezpieczenie chorobowe wygasa z mocy prawa, gdy niedotrzymany został termin zapłaty należnej składki. W praktyce takie opóźnienie może wynosić nawet jeden dzień i być związane np. ze zbyt późnym złożeniem dyspozycji przelewu przez płatnika składek. Często płatnicy składek na własne ubezpieczenie nie są nawet świadomi, że nie podlegają już ubezpieczeniu chorobowemu. ZUS zwykle przyjmuje, że w przypadku terminowego opłacenia składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w kolejnym miesiącu osoba prowadząca działalność gospodarczą w sposób dorozumiany przystępuje do ubezpieczenia. Taka praktyka jest korzystna dla ubezpieczonych, którzy w ten sposób w kolejnych miesiącach, o ile terminowo opłacili składkę, mogą nabyć prawo do zasiłku chorobowego. W orzecznictwie części sądów ukształtował się jednak pogląd, zgodnie z którym nie istnieje coś takiego jak dorozumiane oświadczenie o przystąpieniu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i dopiero złożenie w ZUS dokumentu zgłoszeniowego oznacza wolę przystąpienia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

W zależności od tego, co płatnik składek uzna za korzystniejsze, może podjąć jedno z dwóch działań. Aby otrzymać zasiłek chorobowy, może złożyć w ZUS wniosek o przywrócenie terminu do opłacenia składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za ten miesiąc, kiedy nastąpiło opóźnienie w jej opłaceniu. Jeśli w pozostałych miesiącach składki były opłacane terminowo i brak jest zadłużenia z tytułu składek, to istnieje duże prawdopodobieństwo, że ZUS przywróci termin. Może też wystąpić o rozliczenie konta bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od miesiąca, kiedy ustało ubezpieczenie, i złożyć wniosek o zwrot nadpłaconych składek na to ubezpieczenie. W tej sytuacji brak prawa do zasiłku zostanie zrekompensowany zwrotem składki.

Podstawa prawna

Art. 14 ust. 2 pkt 2, art. 24 ust. 6a-6c ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).