Jak obliczyć zasiłek macierzyński dla ojca, który uzyskał prawo do dodatku stażowego

odpowiedź

Urlop ojcowski jest jednym z rodzicielskich uprawnień pracowniczych wynikających z kodeksu pracy. Jest to specjalny rodzaj urlopu przeznaczony wyłącznie dla pracowników ojców. Taki pracownik wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do dwóch tygodni, nie dłużej jednak niż:

1) do ukończenia przez dziecko 24. miesiąca życia albo

2) do upływu 24 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10. roku życia.

Urlop ojcowski może być wykorzystany jednorazowo albo nie więcej niż w dwóch częściach, z których żadna nie może być krótsza niż tydzień. Przy udzielaniu urlopu ojcowskiego tydzień odpowiada siedmiu dniom kalendarzowym. Za okres urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa). Taki zasiłek wynosi 100 proc. podstawy jego wymiaru.

Przeliczenie podstawy

Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego stosuje się odpowiednio przepisy określone dla zasiłku chorobowego. Oznacza to, że generalnie podstawę obliczania zasiłków stanowi średnie miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia bądź też wystąpienia okoliczności zasiłkowej, np. choroby lub urodzenia dziecka. Jeśli pracownik był zatrudniony krócej niż 12 miesięcy, to podstawę stanowi średnie miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia chorobowego. Wynagrodzeniem jest przychód pracownika, od którego rozliczane są składki na ubezpieczenia społeczne, po odliczeniu 13,71 proc. potrącanych z dochodu pracownika z tytułu tych składek.

Ustawa zasiłkowa stanowi również, że podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo, jeżeli między okresami pobierania zasiłków – zarówno tego samego, jak i innego rodzaju – nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż trzy miesiące kalendarzowe (art. 43). Oznacza to, że podstawa raz obliczona dla danego rodzaju zasiłku (lub wynagrodzenia chorobowego) zostaje niejako skopiowana dla kolejnego zasiłku, jeżeli między pobieraniem jednego a drugiego nie wystąpiła przerwa wynosząca co najmniej trzy miesiące kalendarzowe. Jeżeli np. pracownik chorował w kwietniu, to następną, nową podstawę (z nowego okresu) należałoby obliczyć dopiero wtedy, gdyby znowu zachorował w sierpniu (maj, czerwiec, lipiec = trzy miesiące przerwy).

W omawianym przypadku pracownik skorzystał z urlopu ojcowskiego płatnego zasiłkiem macierzyńskim w lipcu, mając jedynie dwumiesięczną przerwę od ostatniej absencji zasiłkowej. To oznacza, że nie należy ustalać odrębnej podstawy dla zasiłku ojcowskiego. Nadal jest nią wynagrodzenie za okres przyjęty dla obliczenia kwietniowego chorobowego, tj. za okres od kwietnia 2017 do marca 2018 r., w tym premie wypłacone za II, III i IV kwartał 2017 r. oraz I kwartał 2018 r., w wysokości 1/12. Jednak przyjęcie tego samego okresu nie oznacza, że w opisanych okolicznościach podstawa będzie identyczna jak dla wynagrodzenia chorobowego. Przyczyną jest uzyskanie przez pracownika prawa do dodatku stażowego. Do dodatku w pełnej wysokości pracownik zachowuje prawo również za czas niezdolności spowodowanej chorobą. Natomiast nie przysługuje za okresy pobierania zasiłków macierzyńskich, w tym za czas urlopu ojcowskiego. Tymczasem przy ustalaniu podstawy wymiaru danego zasiłku nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo w okresie jego pobierania zgodnie z postanowieniami układów zbiorowych pracy lub przepisami o wynagradzaniu, jeżeli są one wypłacane za okres pobierania tego zasiłku (art. 41 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Stąd wniosek, że dodatek stażowy nie podlega wliczeniu do podstawy wymiaru wynagrodzenia chorobowego oraz zasiłku chorobowego, ale powinien być uwzględniony w podstawie zasiłku macierzyńskiego.

Reasumując, do podstawy wcześniej ustalonej dla wynagrodzenia chorobowego należy doliczyć dodatek stażowy, gdyż za okres urlopu ojcowskiego dodatek zostanie pomniejszony. Suma będzie stanowiła podstawę zasiłku macierzyńskiego.

Potrącenia po nowemu

Ze względu na to, że zasiłek jest odmienną kategorią przychodu od wynagrodzenia za pracę, potrąceń dokonuje się według zasad określonych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa o FUS). Nie ma tu więc zastosowania kodeks pracy w zakresie ochrony wynagrodzenia. Przesądza o tym art. 833 par. 5 kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym do egzekucji ze świadczeń pieniężnych przysługujących z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa stosuje się przepisy o egzekucji ze świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Dla pracodawcy podstawą do dokonania potrącenia z zasiłku jest zajęcie, które powinno obejmować nie tylko wynagrodzenie za pracę, ale także zasiłki. Z zasiłków podlegają potrąceniu – w podanej ustawowo kolejności – m.in. sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne.

Podstawą potrącenia jest kwota zasiłku netto, czyli po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy. Zasiłki podlegają bowiem tylko opodatkowaniu. Nie są obciążone ani składkami społecznymi, ani zdrowotną.

Zasiłki, podobnie jak wynagrodzenie za pracę, też podlegają szczególnej ochronie przed ujęciami. Świadczenia te są chronione poprzez ustanowione kwoty graniczne oraz kwoty wolne od potrąceń. Tylko określona część zasiłku może być przeznaczona na spłatę wierzyciela. Tę część kształtuje nie tylko granica potrącenia, lecz także kwota wolna, czyli ta część zasiłku, którą pracownik musi otrzymać tytułem kwoty gwarantowanej. Zatem pracodawca, przystępując do czynności potrącenia, musi wziąć pod uwagę oba ograniczenia.

Najczęściej potrącenia u pracowników mogą być dokonywane w następujących granicach:

• świadczenia alimentacyjne na mocy tytułów wykonawczych, a także ściągane w trybie bezegzekucyjnym – do wysokości 60 proc. kwoty zasiłku;
• inne egzekwowane należności, w tym na mocy tytułów wykonawczych – do wysokości 25 proc. kwoty zasiłku.

Maksymalną część należności podlegającą potrąceniu (kwotę graniczną) ustala się od kwoty brutto zasiłku, a więc przed odliczeniem miesięcznej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych.

Od 1 lipca 2018 r. nastąpiła zmiana kwot wolnych od potrąceń. Obecnie jest to 825 zł przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi.

Jeżeli po odliczeniu zaliczki z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych wysokość świadczenia jest niższa od kwoty wolnej, to potrącenia nie dokonuje się w ogóle. Zaliczka na podatek dochodowy jako przymusowa danina będzie zawsze podlegała odliczeniu z kwoty zasiłku, bez względu na to, czy po tym odliczeniu świadczeniobiorcy pozostanie kwota odpowiadająca wolnej czy też niższa. Natomiast nigdy nie można dokonać żadnych innych potrąceń i egzekucji, gdy zasiłek po potrąceniu podatku jest równy bądź niższy od kwoty gwarantowanej.

Kwoty wolne od potrąceń i egzekucji ustala się proporcjonalnie do wypłacanego świadczenia. Oznacza to, że kwota wolna to kwota miesięczna, czyli stosowana w przypadku zasiłku wypłacanego za cały miesiąc. Jeżeli zasiłek przysługuje za część miesiąca, to kwotę wolną należy zmniejszyć do liczby dni, za które on przysługuje. W tym celu kwotę wolną należy podzielić przez 30 i pomnożyć przez liczbę dni pobierania zasiłku. Podzielnik jest stały i nie zależy od liczby dni kalendarzowych miesiąca. Nie wynika to, co prawda, wprost z przepisów ustawy o FUS, ale ZUS taki podzielnik stosuje, biorąc pod uwagę, że stawkę dzienną zasiłku też uzyskuje się, dzieląc podstawę przez 30. ©℗

Z uwzględnieniem podwyższenia ©℗

Podstawa wymiaru wynagrodzenia chorobowego za kwiecień:

3920 zł x 1/12 = 326,67 zł

Premie: 326,67 zł – 13,71 proc. = 281,88 zł

Wynagrodzenie zasadnicze: 5600 zł – 13,71 proc. = 4832,24 zł

Razem: 4832,24 zł + 281,88 zł = 5114,12 zł

Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego po doliczeniu dodatku stażowego w wysokości 280 zł (5600 zł x 5 proc.):

280 zł – 13,71 proc. = 241,61 zł

Łączna podstawa zasiłku:

5114,12 zł + 241,61 zł = 5355,73 zł

Obliczenie zasiłku za 14 dni urlopu ojcowskiego:

5355,73 zł : 30 = 178,52 zł

178,52 zł x 14 dni = 2499,28 zł

Dodatek za wysługę lat za lipiec wynosi:

280 zł : 30 = 9,33 zł

9,33 zł x 14 dni zasiłkowych = 130,62 zł

280 zł – 130,62 zł = 149,38 zł

Ile potrącić ©℗

Krok 1. Ustalenie granicy potrącenia:

2499,28 zł x 25 proc. = 624,82 zł

Krok 2. Ustalenie kwoty wolnej od potrąceń:

(825 zł : 30) x 14 dni = 385 zł

Krok 3. Ustalenie kwoty netto zasiłku:

• 2499 zł (po zaokrągleniu do pełnych złotych) x 18 proc. = 449,82 zł; po zaokrągleniu 450 zł,

• 2499,28 zł – 450 zł = 2049,28 zł

Krok 4. Ustalenie kwoty zasiłku po odliczeniu kwoty wolnej od potrąceń:

2049,28 zł – 385 zł = 1664,28 zł; 1664,28 zł > 624,82 zł

Pracodawca może dokonać potrącenia w wysokości 25 proc. zasiłku, tj. 624,82 zł. Po potrąceniu pracownik otrzyma 1424,46 zł (2049,28 zł – 624,82 zł = 1424,46 zł).

Podstawa prawna

Art. 1823, art. 1831, art. 184 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 917 ze zm.).

Art. 29a ust. 1, art. 31 ust. 1, art. 36, art. 41 ust. 1, art. 43, art. 47 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1368 ze zm.).

Art. 139–141 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.).