Milena Perka

Wejście w życie AI Act mogło stworzyć wrażenie, że Unia Europejska kompleksowo uregulowała prawne aspekty projektowania i wykorzystywania sztucznej inteligencji. Tak jednak nie jest. Rozporządzenie ustanawia przede wszystkim model regulacyjny oparty na ryzyku: określa praktyki zakazane, wymagania dotyczące systemów wysokiego ryzyka oraz obowiązki poszczególnych uczestników łańcucha wartości AI. Nie rozstrzyga natomiast wszystkich problemów prawnych powstających podczas wdrażania tej technologii.

Nieistniejące orzeczenia, błędne sygnatury i argumentacja oderwana od sprawy. Postanowienie NSA pokazuje, że problemem nie jest samo użycie AI przez prawnika, lecz brak weryfikacji. Za pismo nadal odpowiada człowiek, nie algorytm.

Jeszcze do niedawna przy zakupie systemu AI przedsiębiorcy pytali przede wszystkim o liczbę funkcji, szybkość działania i cenę. Dziś coraz częściej powinni zadawać zupełnie inne pytania. Kto poniesie odpowiedzialność za błędną decyzję wygenerowaną przez AI? Czy dostawca może wykorzystywać dane firmy do trenowania modeli? Czy organizacja będzie w stanie wykazać zgodność z AI Act podczas kontroli?

Przez ostatnie miesiące wiele organizacji traktowało AI Act jak regulację, która dopiero „kiedyś” zacznie realnie oddziaływać na biznes. Ten sposób myślenia właśnie przestaje być bezpieczny. Najnowsze działania Komisji Europejskiej pokazują, że AI Act przechodzi z fazy tekstu prawnego do fazy instytucjonalnego egzekwowania.

Przez ponad sto lat rynek usług prawnych funkcjonował według prostych zasad. Klient przychodził z problemem, a kancelaria sprzedawała czas potrzebny do jego rozwiązania. Im bardziej skomplikowana była sprawa, im więcej dokumentów należało przeanalizować i im więcej godzin wymagała praca, tym wyższa była wartość usługi. Ten model przetrwał cyfryzację, globalizację i kolejne fale technologicznych innowacji. Dziś jednak jego fundamenty zaczynają się chwiać. Nie dlatego, że sztuczna inteligencja zastąpi prawników albo zniknie zapotrzebowanie na specjalistyczną wiedzę prawną. Powód jest znacznie bardziej fundamentalny.

Pracownik po godzinach buduje startup, tworzy narzędzia AI i szuka inwestora. Dla jednych to naturalna przedsiębiorczość, dla innych – początek konfliktu interesów. Gdzie kończy się lojalność wobec pracodawcy, a zaczyna prawo do własnego projektu?

W klasycznym modelu zarządzania decyzje w organizacji są podejmowane przez człowieka i delegowane w dół struktury. Odpowiedzialność podąża za tym modelem – od zarządu, przez menedżerów, do poziomu operacyjnego. Sztuczna inteligencja zmienia ten schemat. Coraz częściej decyzja nie jest już wyłącznie delegowana między ludźmi, lecz współkształtowana przez systemy AI wykorzystywane w procesach operacyjnych. AI Act jest pierwszą regulacją, która obejmuje ten mechanizm z perspektywy prawa.

Do niedawna korzystanie przez pracownika z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji mogło być postrzegane jako przejaw innowacyjności i efektywności. Dziś coraz częściej staje się źródłem wątpliwości prawnych – zarówno po stronie pracodawców, jak i pracowników. Pojawia się pytanie: czy korzystanie w pracy z takich narzędzi, jak ChatGPT, może stanowić podstawę do rozwiązania umowy o pracę? Odpowiedź brzmi: to zależy. Ale zakres tych „zależności” jest szerszy niż wielu uczestników rynku pracy zakłada.

Odpowiedzialność za działanie AI obejmuje cały cykl życia systemu – od projektowania przez wdrożenie aż po wykorzystanie w konkretnych procesach decyzyjnych. Ta logika jest wyraźnie widoczna w strukturze AI Act.