Wołyń

Po zmianie rządu na Węgrzech negocjacje akcesyjne między Brukselą a Kijowem nabrały nowego impetu. Pozostaje mieć nadzieję, że Polska nie wejdzie w buty wypchniętego na margines głównego blokującego, które do niedawna z dumą przywdziewał Viktor Orbán.

Mit Ukraińskiej Powstańczej Armii pomaga Ukrainie budować etos oporu przeciw Rosji, lecz w Polsce pozostaje symbolem zbrodni wołyńskiej. Gdy politycy po obu stronach granicy włączają historię do bieżących sporów, dawny konflikt wraca jako narzędzie nacisku – z korzyścią dla Kremla.

To moment, na który rodziny pomordowanych na Kresach czekały ponad 80 lat. Dzięki rewolucyjnym badaniom genetycznym i zaawansowanej technologii porównawczej, naukowcy odwrócili ostatni akt brutalnej zbrodni – wymazanie ofiar z historii. Ośmioro Polaków zamordowanych podczas rzezi wołyńskiej w dawnej wsi Puźniki odzyskało właśnie swoje imiona i nazwiska. Dla ich bliskich to koniec bolesnej, bezimiennej pustki i początek drogi do upamiętnienia miejsc pochówku, które dotychczas skrywały mroki historii.

Rocznica wołyńskiej krwawej niedzieli, czyli kulminacji zbrodni z 1943 r., nie przyniosła nowej eskalacji napięcia między Polską a Ukrainą. Kijów szykował się na bardziej konfrontacyjne przemówienia polskich polityków. Zamiast tego Wołodymyr Zełenski zasugerował przyspieszenie ekshumacji ofiar. Tę zapowiedź może już wykonywać nowy rząd. Prezydent zasugerował odwołanie premier Julii Swyrydenko.

Piotr Gontarczyk, historyk IPN kojarzony z prawicą, tym razem naraził się własnemu środowisku. Jego tekst o UPA i Wołyniu pokazuje, że próba zrozumienia cudzej pamięci historycznej bywa potrzebna. Ale od zrozumienia do usprawiedliwiania jest niebezpiecznie blisko.

To historyczny moment, na który rodziny ofiar czekały od dekad. Już 13 lipca na terenie dawnych wsi Ostrówki i Wola Ostrowiecka ruszą oficjalne prace ekshumacyjne Polaków zamordowanych przez OUN-UPA. Choć to milowy krok w relacjach polsko-ukraińskich, nad badaniami wisi cień bezprecedensowej burzy dyplomatycznej – odsyłania orderów i głębokiego sporu o historię na najwyższych szczeblach władzy.

Spór o historię między Polską a Ukrainą nie jest pierwszym ani zapewne ostatnim ogniwem w łańcuchu wydarzeń, które odbiją się na relacjach zwykłych Polaków z Ukraińcami. Reakcje polskiego rządu oraz prezydenta są dość jasne. Bez rozliczenia rzezi wołyńskiej Ukraina do Unii Europejskiej nie wejdzie. Konflikty o historię nie mogą jednak odpryskiem trafiać w relacje zwykłych ludzi.

W najnowszym odcinku wideopodcastu „Polska-Europa-Świat” Karolina Wójcicka i Michał Potocki analizują decyzję prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego o utworzeniu panteonu narodowego, który może zaostrzyć spór historyczny z Polską. Dziennikarze DGP zastanawiają się, jak ten krok wpłynie na międzynarodową pozycję Ukrainy oraz czy Zełenski czerpie inspiracje z polityki wobec sojuszników prowadzonej przez premiera Izraela Binjamina Netanjahu.

Rosyjska operacja informacyjna dotycząca zbrodni wołyńskiej weszła w zapowiadany przez stronę ukraińską etap. W nocy z 4 na 5 lipca kontrolowane przez Kreml media zaczęły rozpowszechniać materiały przedstawiane jako odtajnione akta Federalnej Służby Bezpieczeństwa. Ich publikację poprzedziło ostrzeżenie ukraińskiego Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji, które wskazywało dokładną datę rozpoczęcia kampanii i jej cel: pogłębienie historycznego sporu między Polską a Ukrainą.

W ostatnich dniach nie brakuje przykładów inicjatyw urzędników i osób publicznych wyrażających – czy może raczej usiłujących możliwie najskuteczniej skapitalizować – nastroje niechęci wobec Ukraińców. Obawiam się, że zwolennicy deportowania z Polski nawet za drobne przewinienia właśnie przekraczają Rubikon.

Zbrodni wołyńskiej usprawiedliwić się nie da. I nie wolno o niej zapomnieć. Ale zła pamięć jest gorsza od amnezji. Bo prowadzi do powtarzania błędów, z których wyrastają tragedie.

Jedna osoba poniosła śmierć, a dziewięć zostało rannych w wyniku rosyjskich ataków na Ukrainę w minionej dobie. W noc sylwestrową szczególnie intensywne uderzenia odnotowano w obwodzie wołyńskim, graniczącym z Polską, oraz w Łucku, gdzie po atakach dronów doszło do pożarów – podały w czwartek władze.

Choć Leszek Miller wywodzi się z lewicy postkomunistycznej, to dziś nie pasuje do jakiejkolwiek lewicy. Można tu wskazać choćby jego opinie na temat Donalda Trumpa czy relacji Polski z Ukrainą. Dlaczego więc politycznie byłemu premierowi jest bliżej do Koalicji Obywatelskiej, aniżeli do PiS czy Konfederacji? - zastanawia się Filip Memches, felietonista DGP i publicysta tygodnika „Do Rzeczy”.

Prezydent elekt Karol Nawrocki zaapelował w Chełmie do prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego o możliwość podjęcia pełnoskalowych ekshumacji na Wołyniu. Podkreślił, że ofiary ludobójstwa nie wołają o zemstę, a o „krzyż”, „grób” i „pamięć”, a on jest zobowiązany „mówić ich głosem”.

Nowy szef Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej jest otwarty na dialog. Jego pozycja polityczna nie będzie silna, więc nie musi się to przełożyć na przełom w relacjach z Polską

Nikt Ukraińcom nie będzie wybierał bohaterów. Jednak tak, jak oni rezerwują sobie prawo do kultu tych, a nie innych, synów swojego narodu, tak Polska zarezerwowała sobie prawo do nazwania ludobójstwem tego, co wydarzyło się na Wołyniu w latach 40.