Rafał Woś

O historii nierówności wiemy coraz więcej. Dzieje się tak dzięki badaczom, którzy kontynuują szlak przetarty przez Thomasa Piketty’ego i Branko Milanovića (a więc postaci nieraz na łamach tej kolumny w ostatnich latach goszczących). Wśród podejmujących ten temat jest Guido Alfani z mediolańskiego Uniwersytetu Bocconiego. W najnowszej pracy (napisanej z Victorią Gierok i Felixem Schaffem) sięgnął do historii Niemiec rozpiętej między XIV w. a XIX w.

Gdyby ktoś mnie poprosił o podanie jednego tylko wskaźnika, który pozwoliłby opisać neoliberalizm, to byłby nim spadek udziału płac w gospodarce. Ale skąd się on właściwie wziął i co rządzi jego dynamiką?

Przełom pierwszego i drugiego kwartału 2022 r. To wtedy ma – wedle wszelkich znaków na niebie i ziemi – nastąpić inflacyjne przesilenie. Co powinna robić w tym trudnym czasie władza monetarna? Duża szansa kryje się w nowej i niekonwencjonalnej komunikacji. W mówieniu wprost do ludzi. A nie – jak dotychczas – tylko do ekspertów i rynków.

Nic mnie tak w debacie ekonomicznej nie rozsierdza jak zdania: „Polakom się to opłaca” albo „Polacy na tym stracą”. Za takimi stwierdzeniami kryją się zwykle lobbyści, którzy przygotowują raporty na zlecenie środowisk, w imieniu których występują, a media i inni tę narracje podchwytują. Tymczasem w prawdziwym życiu – i prawdziwej ekonomii – nigdy nie ma tak, że coś opłaca się wszystkim. Bajanie o sytuacji win–win to ponury refleks czasów neoliberalnego myślowego terroru. Gdy rozwiązania dobre dla nielicznych pudrowano i przedstawiano jako bezalternatywne.

"Zespół” - to brzmi dumnie. Może nawet za bardzo, bo tak naprawdę potrzeba bardzo niewiele, by powstał. Wystarczą dwie osoby, które ze sobą współdziałają, czyli muszą (przynajmniej od czasu do czasu) na sobie polegać. A także mają (przynajmniej częściowo) wspólne poczucie celu.

Kto czyta tę kolumnę, ten wie, z jak wielką regularnością powracam do tematu zmieniającej się ekonomii. Bo ta rzeczywiście się zmienia. Nawet jeśli w praktyce co chwila nadziewamy się na bastiony wczorajszego (często nawet i przedwczorajszego) rynkowego dogmatyzmu, główny nurt się jednak przesuwa. Może nie bardzo szybko, ale nieustannie. Można to pokazać na wielu przykładach. Dziś będzie właśnie o kilku z nich.

U dała się Piotrowi Arakowi próba ogarnięcia popandemicznej rzeczywistości ekonomicznej. Na postawione w podtytule książki pytanie „Czy koronawirus zakończył erę neoliberalizmu?” autor odpowiada „tak”. A ja się z nim zgadzam.

W amerykańskiej (a więc i światowej) debacie ekonomicznej sporo zamieszania wywołał ostatnio tekst Atifa Miana, Amira Sufiego i Ludwiga Strauba („Co wyjaśnia niską stopę procentową” – materiał na doroczne sympozjum bankierów centralnych w Jackson Hole).

Czy w imię ratowania klimatu należy sięgnąć po centralne planowanie? To kwestia, która raz na jakiś czas (ale coraz częściej) elektryzuje debatę publiczną. Ciekawym odpryskiem tego sporu jest temat niezależności banku centralnego. Czy ona też powinna być ograniczona w obliczu zielonych wyzwań? Wielu twierdzi, że jak najbardziej.

Z wpływem pracowników na swoje firmy i zakłady jest bardzo różnie. W Polsce współdecydowanie najmocniej trzyma się w sektorze publicznym. To efekt, oczywiście, istnienia silniejszych związków zawodowych i prawnych wymagań narzuconych przez ustawodawcę.

Jeśli czytacie tę kolumnę regularnie, to wiecie dobrze, że w temacie zadłużenia publicznego dzieje się ostatnio sporo. Jest np. coraz bardziej oczywiste, że UE nie wróci w 2022 r. do limitów antyzadłużeniowych, które zawiesiła na czas pandemii. Bo gdyby chciała wrócić, to byłby prosty przepis na to, żeby wpędzić sporą część unijnych gospodarek w nielichy społeczny dramat.

Pandemia – jak każdy kryzys – minie. Pozostawiając po sobie problem długu: zarówno publicznego, jak i prywatnego. Krótko mówiąc: będzie się wtedy działo!

Tematy cyfrowe były w polskiej debacie przez lata zdominowane przez liberalnych technooptymistów. Tylko od czasu do czasu kontrowali ich rozczarowani kierunkiem, w którym poszła sieć. Jednak nawet wtedy ostrze argumentu dotyczyło głównie zagrożeń dla prywatności czy wolności obywatelskich. Na tym tle książka Jana Zygmuntowskiego jest propozycją nową i mocno poszerzającą pole dyskusji.

Mamy kolejny mocny głos wskazujący, że firmy z branży nowych technologii to współczesne potwory Frankensteina.

Czy pamiętają państwo teleturniej „Najsłabsze ogniwo”? Emitowano go w TVN w latach 2004–2006 (licencja BBC) – jego formuła zakładała, że prowadzący będzie bezlitośnie jeździł po uczestnikach, szydząc z ich złych odpowiedzi na pytania i wyśmiewając ich tłumaczenia.

Czym jest kryzys? Spośród kilku definicji uwagę zwraca ta, którą zaproponował były finansista oraz badacz złożoności Richard Bookstaber. W wydanej w 2017 r. książce „The End of Theory” (Koniec teorii) napisał, że krach „to czas, gdy nie działają zwyczajowe reguły”. Idąc tym tropem, brytyjski ekonomista Chris Dillow zwrócił uwagę na kilka prawideł, które obecny kryzys „uśmiercił”.