Jak beneficjent dotacji UE powinien prawidłowo wybrać dostawców i wykonawców

Realizacja projektu współfinansowanego ze środków UE zazwyczaj oznacza dla przedsiębiorcy duży zastrzyk finansowy i nowe możliwości rozwoju. Zawarcie umowy o dofinansowanie to jednak dopiero początek drogi do pozyskania i prawidłowego rozliczenia środków. Przedsiębiorcy muszą być świadomi wielu obowiązków i reżimu, w jakim musi następować realizacja wydatków dla projektu współfinansowanego.

Środki wydatkowane w ramach umów o dofinansowanie, jako że pochodzą z budżetu UE, są - zgodnie z ustawą z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1870 ze zm.) - środkami publicznymi. Z taką ich klasyfikacją ściśle związane są zasady dokonywania zamówień towarów i usług w ramach realizacji umów o dofinansowanie.

Nowa perspektywa finansowa na lata 2014-2020 wkracza właśnie w kulminacyjną fazę realizacji wydatków przez beneficjentów środków - przedsiębiorców.

Wiedza na temat sposobu dokonywania zamówień w ramach realizowanych projektów jest nieodzowna dla wszystkich tych, którzy chcą bezpiecznie i odpowiedzialnie korzystać z dofinansowania. Brak tej wiedzy to bardzo poważne ryzyko, że poczynione wydatki zostaną w części lub wręcz w całości uznane za niekwalifikowane i konieczny będzie zwrot dofinansowania. Tym bardziej że procedury i wymogi postawione beneficjentom w perspektywie finansowej 2014-2020 są jeszcze bardziej skomplikowane niż w poprzednim rozdaniu. 6 kwietnia 2017 r. wszedł w życie zmieniony taryfikator korekt finansowych za naruszenia w zakresie udzielania zamówień (rozporządzenie ministra rozwoju z 29 stycznia 2016 r. w sprawie warunków obniżania wartości korekt finansowych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień; Dz.U. z 2016 r. poz. 200 ze zm.).

Niestety przedsiębiorcy nie są przyzwyczajeni, aby na co dzień organizować konkurencyjne procedury zakupowe, w dodatku uwzględniające wiele wymagań o charakterze formalnoprawnym. Dlatego dziś opisujemy, jak beneficjent umów o dofinansowanie z UE powinien prawidłowo przeprowadzić procedurę wyboru dostawców i wykonawców usług.

1. GDZIE SZUKAĆ ZASAD WYDATKOWANIA ŚRODKÓW

UE stawia beneficjentom wsparcia pewne warunki, których spełnienie jest obligatoryjne. Nakłada na nich m.in. obowiązek realizowania projektu zgodnie z przepisami prawa krajowego i prawa UE, a także zgodnie z regułami polityki UE, w tym zasadami udzielania zamówień publicznych. Chodzi w szczególności o zasady: przejrzystości, równego traktowania i niedyskryminacji, proporcjonalności i wzajemnej uznawalności w ramach prowadzonych postępowań wyboru wykonawcy. Reguły te wskazane są m.in. w unijnym rozporządzeniu ogólnym, a także rozporządzeniu EFS.

Do polskiego porządku prawnego zasady te przenosi ustawa wdrożeniowa (tj. ustawa z 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020; Dz.U. z 2014 r. poz. 1146 ze zm.). Określa ona zasady programów, wskazuje obowiązki podmiotów uczestniczących w ich realizacji oraz tryb współpracy między nimi.

Na podstawie ustawy wdrożeniowej minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego wydał tzw. wytyczne horyzontalne (Wytyczne ministra rozwoju w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 z 19 września 2016 r.; MR/H 2014-2020/12(02)/09/2016). Dotyczą one w szczególności:

● kontroli realizacji programów operacyjnych;

● trybu dokonywania wyboru projektów;

● kwalifikowalności wydatków w ramach programów operacyjnych;

● korekt finansowych w ramach programów operacyjnych.

Na podstawie ustawy wdrożeniowej instytucje zarządzające (IZ) krajowym programem operacyjnym (PO) wydały również wytyczne dotyczące kwestii szczegółowych dla danego programu operacyjnego, zwane wytycznymi programowymi.

Szczegółowe zasady dotyczące realizacji projektów współfinansowanych są każdorazowo określane w ramach kolejnych naborów. Dla każdego z nich ustanawiany jest indywidualny regulamin naboru (konkursu) wraz z niezbędnymi załącznikami, w którym określa się szczegółowe reguły składania wniosków, ich oceny oraz realizacji projektów. Najistotniejszym dokumentem jest wzór umowy o dofinansowanie. To w nim określono wszelkie wiążące przyszłego beneficjenta zasady realizacji projektu oraz reguły prowadzenia postępowań konkurencyjnych w celu wyłonienia wykonawcy, a także konsekwencje nieprzestrzegania warunków umowy.

WAŻNE

Podpisując umowę o dofinansowanie, beneficjent zobowiązuje się do realizacji projektu na podstawie wniosku o dofinansowanie, zgodnie z przepisami prawa unijnego oraz polskiego. Za nieprzestrzeganie tych reguł grożą sankcje w postaci pomniejszenia wydatków kwalifikowalnych lub korekt finansowych.

2. JAK PRAWIDŁOWO SZACOWAĆ WARTOŚĆ ZAMÓWIEŃ

Jednym z najważniejszych kroków w procesie przygotowania procedur zakupowych w ramach projektów współfinansowanych jest ustalenie wartości zamówień. Od tego zależeć będzie procedura, jaką należy zastosować przy dokonywaniu konkretnych wydatków. Dlatego szczególnie istotne jest, by zrobić to prawidłowo.

Niestety, jak pokazują kontrole projektów, to jedna z największych trudności, jakie napotykają przedsiębiorcy. Podmiot nieudzielający na co dzień zamówień publicznych może mieć problemy z przyswojeniem mechanizmów ustalania wartości zamówień w ramach projektów. Poniżej wyjaśniamy kilka najistotniejszych kwestii.

Zasady szacowania wartości

Wytyczne nakładają na przedsiębiorców obowiązek dołożenia należytej staranności przy ustalaniu wartości zamówienia. Zabronione jest zaniżanie jego wartości szacunkowej. Beneficjent nie może też dokonywać jego podziału w celu zaniżenia wartości w taki sposób, aby doszło do:

● nieuprawnionego wyłączenia stosowania procedur zakupowych,

● nieuprawnionego zastosowania przepisów odnoszących się do zamówień o wartości poniżej określonego progu.

W przypadku udzielania zamówienia w częściach (z określonych względów ekonomicznych, organizacyjnych, celowościowych) wartość zamówienia ustala się jako łączną wartość poszczególnych jego części.

Wytyczne nie zmuszają do prowadzenia zagregowanych procedur zakupowych. Decyzję o tym, czy zostanie przeprowadzona jedna, czy większa liczba procedur, podejmuje sam beneficjent.

Ze względu na dużą różnorodność przedmiotów umów o dofinansowanie wytyczne zawierają uniwersalne wskazówki, według których należy ustalać to, czy mamy do czynienia z jednym zamówieniem, czy też z odrębnymi zamówieniami. Ustalając to, należy wziąć pod uwagę, czy:

● usługi, dostawy oraz roboty budowlane są tożsame rodzajowo lub funkcjonalnie (kryterium tożsamości przedmiotowej). Należy dążyć do wyodrębnienia nie tylko zbliżonych przedmiotowo zamówień, ale także zamówień, które mimo braku takiego podobieństwa tworzą funkcjonalną całość;

● możliwe jest udzielenie lub realizacja zamówienia w tym samym czasie (kryterium tożsamości czasowej);

● możliwe jest wykonanie zamówienia przez jednego wykonawcę (kryterium tożsamości podmiotowej to adresowanie zamówień do tego samego kręgu potencjalnych wykonawców, zdolnych do wykonania całego zamówienia.

Podsumowując: dla poprawnego oszacowania wartości zamówienia konieczne jest ustalenie, czy dany rodzaj zamówienia mógł być wykonany w tym samym czasie przez tego samego wykonawcę. Z odrębnymi zamówieniami będziemy mieli do czynienia wtedy, gdy przedmiot zamówienia ma inne przeznaczenie lub nie jest możliwe jego nabycie u tego samego wykonawcy (np. zakup pojazdów i sprzętu komputerowego).

Plan wydatków a zamówienia w ramach projektu

Przygotowując się do dokonania zamówień w ramach umowy o dofinansowanie, należy stworzyć plan wydatków. Skalą czasową, jaką należy uwzględniać, jest czas trwania całego projektu. Konieczne będzie wyodrębnienie takich zamówień, których zakres może być oszacowany z góry na cały okres realizacji projektu, i takich, które mogą być udzielone jednorazowo. Ich szacunkowa wartość powinna być ustalona z uwzględnieniem wszystkich dostaw, usług lub robót budowlanych przewidywanych do wykonania w całym okresie.

Należy unikać (chyba że wynika to ze specyfiki projektu) dokonywania nieplanowanych wydatków, dla których wartością szacunkową jest wartość każdego z nich z osobna.

Konsekwencje wadliwego ustalenia wartości

Nieprawidłowe oszacowanie wartości zamówienia (bez znaczenia, czy celowe czy też nie) może prowadzić do dalszych błędów: niestosowania procedury dokonywania wydatków w ogóle bądź też zastosowania procedury uproszczonej (pomimo że powinna być stosowana procedura pełna). Konsekwencje wadliwego ustalenia wartości będą miały znaczenie dla całego projektu i niestety są jednymi z najczęściej stwierdzanych naruszeń procedury w trakcie kontroli. Wadliwe szacowanie związane jest z nałożeniem korekty finansowej, bowiem zazwyczaj skutkuje zastosowaniem niewłaściwej procedury wydatków.

Dokumentowanie

Wytyczne obligują też beneficjentów do dokumentowania faktu przeprowadzenia szacowania. Wymagają, aby czynności te wykonywać w sposób umożliwiający audyt. Oznacza to konieczność gromadzenia dowodów świadczących o poprawności tego procesu. Mogą być nimi w szczególności: wstępne zapytania o wartość zamówienia rozesłane do potencjalnych wykonawców, cenniki, katalogi itp.

3. JAKA ŚCIEŻKA POSTĘPOWANIA O UDZIELENIE ZAMÓWIENIA

Od ustalonej wartości przedmiotu zamówienia zależy sposób, w jaki należy przygotować i przeprowadzić procedurę zakupową. Zasadniczo procedury te mają charakter konkurencyjny. Odstępstwa - w postaci procedur negocjacyjnych bez ogłoszenia - zgodnie z wytycznymi mogą być stosowane jedynie w przypadkach ściśle określonych w przepisach.

Ścieżka 1. Zgodnie z prawem zamówień publicznych

Podmioty zobowiązane do stosowania przepisów ustawy z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 2164 ze zm.; dalej: p.z.p.) przeprowadzają postępowanie związane z zakupem zgodnie z jej przepisami. Co do zasady podmiotami zobowiązanymi do stosowania ustawy p.z.p. są te wymienione w jej art. 3 ust. 1, w szczególności administracja rządowa, samorządowa, spółki Skarbu Państwa.

Może się jednak zdarzyć, że również prywatny przedsiębiorca będzie zobowiązany do stosowania przepisów ustawy p.z.p. Stanie się tak w okolicznościach, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 5 p.z.p., tj. gdy łącznie zostały spełnione trzy przesłanki:

● ponad 50 proc. wartości zamówienia jest finansowane ze środków publicznych (w tym pochodzących z dofinansowania UE),

● wartość zamówienia przekracza wartości unijne (tj. w odniesieniu do robót budowlanych prawie 22 mln zł netto), oraz

● przedmiotem zamówienia są roboty budowlane (dokładnie określone w załączniku nr II do dyrektywy 2014/24/UE) lub usługi z nimi związane.

Ścieżka 2. Zgodnie z zasadą konkurencyjności

Ta procedura udzielania zamówień jest opisana w punkcie 6.5.2 wytycznych horyzontalnych. Obowiązek jej stosowania dotyczy m.in. beneficjenta środków unijnych niebędącego zamawiającym w rozumieniu p.z.p., w przypadku gdy wartość zamówień przekracza 50 tys. zł netto.

W celu spełnienia zasady konkurencyjności należy:

Powinno ono zawierać co najmniej: opis przedmiotu zamówienia, warunki udziału w postępowaniu, kryteria oceny oferty, informację o wagach punktowych lub procentowych przypisanych do poszczególnych kryteriów oceny oferty, opis sposobu przyznawania punktacji za spełnienie danego kryterium oceny oferty, termin składania ofert, termin realizacji umowy, informację na temat zakazu powiązań osobowych lub kapitałowych, określenie warunków istotnych zmian umowy (o ile przewiduje się możliwość takiej zmiany ), informację o możliwości składania ofert częściowych, o ile zamawiający taką możliwość przewiduje, informację o planowanych zamówieniach uzupełniających,

złożonych przez wykonawców spełniających warunki udziału w postępowaniu w oparciu o ustalone w zapytaniu ofertowym kryteria oceny,

postępowania o udzielenie zamówienia.

Ścieżka 3. Procedura rozeznania rynku

Procedura rozeznania rynku ma zastosowanie w przypadku zamówień o wartości od 20 tys. zł do 50 tys. zł netto.

Celem procedury jest potwierdzenie, że dana usługa, dostawa lub robota budowlana zostały wykonane po cenie nie wyższej niż cena rynkowa. Dowodem na to będzie np.:

●   zamieszczonego na stronie internetowej beneficjenta wraz z otrzymanymi ofertami lub

●   do co najmniej trzech potencjalnych wykonawców, o ile na rynku istnieje co najmniej trzech potencjalnych wykonawców danego zamówienia, wraz z otrzymanymi ofertami.

W przypadku gdy w wyniku upublicznienia zapytania ofertowego lub skierowania zapytania do potencjalnych wykonawców nie otrzymano ofert, niezbędne jest przedstawienie np. wydruków stron internetowych z opisem towaru czy usługi i ceną lub wydruków e-maili z informacją na temat ceny za określony towar/usługę albo innego dokumentu. Należy pamiętać, że wytyczne nie dopuszczają jako udokumentowania rozeznania rynku notatek potwierdzających przeprowadzenie rozmów telefonicznych z potencjalnymi wykonawcami.

Wytyczne nie wymagają od stosujących procedurę rozeznania rynku pisemnej umowy z wykonawcą. W takim przypadku wystarczające jest potwierdzenie poniesienia wydatku w oparciu o fakturę, rachunek lub inny dokument księgowy o równoważnej wartości dowodowej.

Przy zamówieniach do 20 tys. zł

Dla postępowań o wartości równej i mniejszej niż 20 tys. zł netto nie przewidziano specjalnej procedury. Nie oznacza to jednak, że beneficjenci takich zamówień są zwolnieni ze stosowania jakichkolwiek zasad. Muszą pamiętać, że niezależnie od wartości zamówienia zobowiązali się, iż wydatki ponoszone przez nich będą co najmniej racjonalne i efektywne w stosunku do nakładów. Zatem ciąży na nich obowiązek udowodnienia, że dopełnili obowiązków. Muszą zatem zbierać i przechowywać dowody świadczące o poprawności dokonywanych wydatków, np. wydruki (zrzuty) stron internetowych z ofertami cenowymi wykonawców i inne oferty (zbierane choćby na etapie badania rynku).

Wyłączenia ze stosowania procedur konkurencyjnych

Wytyczne przewidują odstępstwa od konieczności stosowania procedur konkurencyjnych. Dają beneficjentom prawo do wyboru procedury bezpośredniej, tj. udzielenia zamówienia bez uprzedniej publikacji jawnego ogłoszenia, w wyniku negocjacji z zaproszonym bezpośrednio wykonawcą tylko w ściśle określonych sytuacjach. Jednak podejście do ich zastosowania jest restrykcyjne. Z uwagi na podobieństwo do trybu udzielania zamówień publicznych z wolnej ręki oraz negocjacji bez ogłoszenia, wytyczne nakazują, aby interpretacja przesłanek zastosowania procedur bezpośrednich była dokonywana z uwzględnieniem wykładni odpowiednich przepisów p.z.p., tj. art. 62 i art. 67 p.z.p.

Kiedy można skorzystać z procedury bezpośredniej

NAJWAŻNIEJSZE PRZESŁANKI ODSTĄPIENIA OD PROCEDUR KONKURENCYJNYCH

. W takim przypadku można udzielić zamówienia z pominięciem procedur, ale tylko wtedy, jeżeli pierwotne warunki zamówienia nie zostały w istotny sposób zmienione, a dodatkowo wyłącznie gdy pierwsza procedura była przeprowadzono prawidłowo, zgodnie z wytycznymi. Zmiana zakresu zamówienia, w tym jego terminów realizacji, jest równoznaczna z rozpoczęciem nowego postępowania i w takim przypadku nie spełnia niniejszej przesłanki. W przypadku przeprowadzenia nieskutecznej procedury przed podpisaniem umowy o dofinansowanie zaleca się ponowne przeprowadzenie procedury konkurencyjnej po podpisaniu umowy o dofinansowanie (tym razem z umieszczeniem ogłoszenia zamówienia w bazie konkurencyjności), o ile jest to tylko możliwe z uwagi na termin realizacji zamówienia.

Aby skorzystać z tej przesłanki, beneficjent musi wykazać, że ze względu na specyficzny przedmiot zamówienia faktycznie istnieje monopol naturalny i zamówienie może być zrealizowane tylko przez jednego wykonawcę. Przykładami takich monopoli będą dostawy wody czy niektóre usługi pocztowe. Pamiętać należy, że powoływanie się na to, iż konkretny wykonawca może wykonać zamówienie najlepiej według wiedzy czy indywidualnego przekonania zamawiającego, nie jest wystarczające do zastosowania tej przesłanki.

Warunkiem skorzystania z tej możliwości jest wykazanie, że wystąpiła pilna potrzeba udzielenia zamówienia niewynikająca z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, której wcześniej nie można było przewidzieć, a jednocześnie nie można zachować terminów minimalnych przewidzianych dla zasady konkurencyjności. Pilność musi wynikać z obiektywnych przyczyn, a nie np. z wygody zamawiającego. Nie uzasadnia też pilnej potrzeby przeciąganie się wcześniejszych procedur konkurencyjnych czy też braki kadrowe u beneficjenta. Powołując się na taką przesłankę, beneficjent musi być w stanie udokumentować zaistnienie danego stanu faktycznego. Wytyczne przewidują postać kwalifikowaną tej przesłanki w postaci konieczności natychmiastowego wykonania zamówienia. Procedura ta jest absolutnie wyjątkowa i zarezerwowana zasadniczo dla zjawisk losowych i niezależnych od zamawiającego, takich jak klęski żywiołowe, katastrofy, awarie, niespodziewane wypadki. ⒸⓅ

PiSZ

Przygotowanie i prowadzenie postępowania - krok po kroku

Opisujemy, jak powinno przebiegać postępowanie zmierzające do wyłonienia dostawców i wykonawców zgodnie z zasadą konkurencyjności.

KROK 1. PRZYGOTOWANIE ZAPYTANIA OFERTOWEGO

Przygotowania należy poprzedzić sporządzeniem zapytania ofertowego. Opisujemy, jak powinny wyglądać jego elementy.

Opis przedmiotu zamówienia

Opis przedmiotu zamówienia stanowi zbiór minimalnych wymagań, jakie stawia zamawiający (beneficjent) w stosunku do oczekiwanego przedmiotu zamówienia. Powinien być on sformułowany w sposób konkretny, jednoznaczny, wyczerpujący i umożliwiający wykonawcom przygotowanie i złożenie ofert. Opis przedmiotu zamówienia to podstawowy gwarant realizacji zasady uczciwej konkurencji i równości wykonawców ubiegających się o zamówienia. Warunkiem porównywalności ofert oraz wyboru oferty obiektywnie najkorzystniejszej jest właśnie pełne i precyzyjne opisanie przedmiotu zamówienia.

Wytyczne obligują beneficjentów do formułowania opisu przedmiotu zamówienia przy zastosowaniu nazw i kodów określonych we Wspólnym Słowniku Zamówień (rozporządzenie (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2195/2002 z 5 listopada 2002 r. CPV w sprawie Wspólnego Słownika Zamówień - CPV; Dz.Urz. UE z 2002 r. L 340, s. 1). Na stronie Urzędu Zamówień Publicznych dostępne jest elektroniczne narzędzie do ustalania kodów CPV (kody.uzp.gov.pl).

Wytyczne wskazują sposób opisu przedmiotu zamówienia. Formułują przy tym zakaz dokonywania go przez odniesienie do określonego wyrobu lub źródła lub znaków towarowych, patentów, rodzajów lub specyficznego pochodzenia. Zasada ta zwana jest zasadą neutralności technologicznej opisu przedmiotu zamówienia. W ramach wyjątku opis taki będzie dopuszczalny, o ile:

● takie odniesienie jest uzasadnione przedmiotem zamówienia i

● został określony zakres równoważności.

Wytyczne nie dopuszczają wskazania w opisie marki własnej materiałów czy sprzętu bez jednoczesnego dopuszczenia równoważności. Pamiętać należy, że równoważność musi być realna, nie zaś pozorna. Nie można utożsamiać równoważności z koniecznością posiadania przez równoważnik wszystkich cech (funkcji), jakie posiada produkt zidentyfikowany nazwą. Konieczne staje się w takim przypadku określenie w zamkniętym katalogu kryteriów oceny równoważności, tak aby z jednej strony wykonawca składający ofertę mógł zidentyfikować cechy czy funkcje, które są wymagane przez zamawiającego, a z drugiej umożliwi to zbadanie przez zamawiającego równoważności na etapie oceny ofert.

Określenie kryteriów oceny ofert

Obowiązkiem przedsiębiorcy jest określenie w zapytaniu ofertowym kryteriów oceny ofert. Wytyczne wymagają, aby były one formułowane w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji oraz równe traktowanie wykonawców.

Wśród szczegółowych wymagań co do kształtu kryteriów oceny ofert wskazano m.in.:

● każde kryterium oceny ofert musi się odnosić do danego przedmiotu zamówienia,

● każde kryterium (i opis jego stosowania) musi być sformułowane jednoznacznie i precyzyjnie, aby było interpretowane w jednakowy sposób,

● wagi (znaczenie) poszczególnych kryteriów powinny być określone w sposób umożliwiający wybór najkorzystniejszej oferty,

● kryteria oceny ofert nie mogą dotyczyć właściwości wykonawcy (zasadniczo wyłącznie przedmiotu zamówienia). Na zasadzie wyjątku jedynie w odniesieniu do zamówień na usługi społeczne i inne szczególne usługi (przykładowo hotelarskie, cateringowe, szkoleniowe - pełen ich wykaz zawarty jest w załączniku XIV do dyrektywy 2014/24/UE) w celu wyboru oferty beneficjent może stosować kryteria podmiotowe, takie jak doświadczenie zawodowe czy sprzęt, jakim dysponuje wykonawca,

● kryteria te powinny co do zasady określać poza wymaganiami dotyczącymi samej ceny również inne cechy przedmiotu zamówienia, takie jak np. jakość, funkcjonalność, parametry techniczne, aspekty środowiskowe, społeczne, innowacyjne, serwis, termin wykonania zamówienia oraz koszty eksploatacji.

Wytyczne wymagają również, aby dokumentując przebieg postępowania w protokole beneficjenci uwzględnili informacje o przeprowadzonej ocenie ofert, w tym o wagach punktowych lub procentowych przypisanych do poszczególnych kryteriów oceny i sposobie przyznawania punktacji poszczególnym wykonawcom.

Możliwość postawienia warunków udziału

Wytyczne uprawniają beneficjentów do stawiania wykonawcom ubiegającym się o zamówienia szczegółowych warunków podmiotowych, ale nie obligują do tego. Jeśli jednak beneficjent zdecyduje się na skorzystanie z możliwości postawienia warunków podmiotowych, powinien znać zasady, jakimi musi się kierować przy ich identyfikacji. Jak pokazują wyniki kontroli, znaczna część beneficjentów nie radzi sobie właśnie z określaniem warunków oraz wymaganych dokumentów, a także z ich weryfikacją na etapie oceny ofert.

Określając warunki udziału w postępowaniu, beneficjent musi przestrzegać zasady, zgodnie z którą muszą one być proporcjonalne w stosunku do przedmiotu zamówienia, w szczególności nie mogą być nadmiarowe (w tym znaczeniu, że nie wykraczają poza skalę/zakres/wartość przedmiotu zamówienia). Zakazane jest formułowanie warunków przewyższających wymagania wystarczające do należytej realizacji zamówienia.

Stawiając warunki udziału w postępowaniu (np. w zakresie doświadczenia zawodowego wykonawców czy też ich potencjału ekonomicznego, finansowego lub technicznego), trzeba mieć na względzie zarówno przedmiot konkretnego zamówienia, jak i specyfikę branży i rynku wykonawców.

W przypadku postawienia warunków udziału w postępowaniu obowiązkiem beneficjenta będzie precyzyjne określenie w zapytaniu ofertowym sposobu dokonywania oceny ich spełniania. Żądania w zakresie dokumentów, jakie należy złożyć wraz z ofertą, muszą być ograniczone wyłącznie do tych niezbędnych dla udowodnienia tego spełniania. Za ograniczenie dostępu do udziału w postępowaniu oraz zasad równości i uczciwej konkurencji uznaje się zarówno wadliwe (nieadekwatne do przedmiotu zamówienia i nieproporcjonalne) określenie warunków udziału, jak i wymaganie złożenia dokumentów, które nie są niezbędne dla ich spełnienia.

Najczęściej stawiane warunki udziału dotyczą:

● wiedzy oraz doświadczenia wykonawców,

● kwalifikacji oraz doświadczenia personelu niezbędnego do wykonania zamówienia,

● sytuacji ekonomiczno-finansowej.

PRZYKŁAD 1

Odpowiednia wiedza i doświadczenie

Przedsiębiorca w zapytaniu ofertowym postawił warunek wykonania w okresie ostatnich trzech lat przed dniem składania ofert co najmniej dwóch podobnych zamówień, z jednoczesnym precyzyjnym wyspecyfikowaniem, jakie zamówienia zostaną przez zamawiającego za takie uznane. Odpowiednimi dokumentami, jakich może żądać zamawiający, są w szczególności wykazy wykonanych dostaw/usług/robót zawierające informacje na temat zakresu rzeczowego wykonanego zamówienia, jego odbiorców, czasu, w jakim realizacja nastąpiła, a także poświadczenia ich należytego wykonania i referencje.

PRZYKŁAD 2

Kwalifikacje personelu

Przedsiębiorca postawił warunek dysponowania personelem posiadającym doświadczenie w realizacji zamówień w charakterze kierownika projektu.

Odpowiednimi dokumentami, jakich może żądać, są w szczególności wykazy osób zawierające dane osobowe personelu, opis jego doświadczenia na poziomie szczegółowości umożliwiającym weryfikację postawionych warunków.

PRZYKŁAD 3

Sytuacja ekonomiczno-finansowa

W zapytaniu ofertowym znalazł się warunek dysponowania środkami lub zdolnością kredytową w określonej wysokości oraz wymóg posiadania aktualnego ubezpieczenia OC z tytułu prowadzonej działalności związanej z przedmiotem zamówienia na określoną sumę ubezpieczenia.

Odpowiednimi dokumentami dla takich warunków są w szczególności informacje z banków czy też dokumenty ubezpieczenia, takie jak polisy ubezpieczeniowe.

Modyfikacje

Pamiętać należy, że po upływie terminu składania ofert zamawiający nie może ani modyfikować warunków udziału czy też wymaganych dokumentów, ani odstępować od przyjętego w zapytaniu mechanizmu oceny spełniania warunków.

Zgodnie z wytycznymi wybór oferty najkorzystniejszej może być dokonany wyłącznie spośród wykonawców, którzy udowodnią, że spełniają warunki udziału. Wytyczne nie wskazują, jak to czyni ustawa p.z.p., czy i na jakich zasadach mogą ubiegać się o zamówienie konsorcja (czyli wykonawcy składający wspólną ofertę). Wydaje się, że nic nie powinno stać temu na przeszkodzie. W takim przypadku należy wskazać, w celu uniknięcia wątpliwości na etapie oceny ofert sposób, w jaki spełniać one będą warunki udziału, jak i określić wymagania co do dokumentów.

Zgodnie z wytycznymi protokół postępowania musi zawierać informacje na temat spełnienia warunków udziału w postępowaniu przez poszczególnych wykonawców.

Wadium

Nic nie stoi na przeszkodzie, aby zamawiający w zapytaniu ofertowym postanowił, że składane oferty powinny być zabezpieczone wadium. Nie powinno być ono wyższe niż 3 proc. wartości zamówienia. Zasady jego zatrzymania powinny być opisane w zapytaniu. Można się przy tym posiłkować postanowieniami zawartymi w art. 46 ustawy p.z.p.

KROK 2. WSZCZĘCIE POSTĘPOWANIA

Za moment wszczęcia postępowania o udzielenie zamówienia w ramach projektu dofinansowanego ze środków unijnych uznaje się upublicznienie zapytania ofertowego.

Publikacja w bazie konkurencyjności

Co do zasady zapytanie publikuje się w bazie konkurencyjności - specjalnym serwisie udostępnionym na stronie bazakonkurencyjnosci.funduszeeuropejskie.gov.pl. Publikacja w nim zapytań ofertowych jest warunkiem spełnienia zasady konkurencyjności. Możliwa jest po zarejestrowaniu się w bazie.

W praktyce publikacja polega na wypełnieniu ujednoliconego elektronicznego formularza. Zamieszcza się w nim w szczególności:

● informacje o ogłoszeniu (nazwa projektu, tytuł zamówienia, termin składania ofert, nazwę zamawiającego, miejsce i sposób składania ofert, skrócony opis przedmiotu zamówienia, rodzaj zamówienia),

● opis przedmiotu zamówienia (jego cel i przedmiot, kod CPV, harmonogram realizacji, warunki udziału, kryteria oceny ofert).

Inne możliwości

Do rejestracji i umieszczania zapytań w bazie uprawnieni są jedynie beneficjenci, którzy podpisali umowę o dofinansowanie. Zatem w przypadku gdy z różnych względów przyszły beneficjent zdecyduje się na przeprowadzenie postępowania przed podpisaniem umowy, powinien w celu upublicznienia zapytania ofertowego wysłać je do co najmniej trzech potencjalnych wykonawców (o ile na rynku istnieje co najmniej tylu) oraz upublicznić je co najmniej na swojej stronie internetowej lub innej wskazanej przez właściwą instytucję.

Zasada transparentności obliguje do takiego sposobu publikacji, aby zapytanie dotarło do jak największej grupy potencjalnie zainteresowanych. Jako niewystarczająca może zostać uznana publikacja na takiej stronie lub w takim jej miejscu, że dostęp do ogłoszenia jest jedynie hipotetyczny.

WAŻNE

Sankcje za brak publikacji zapytania lub niewłaściwą publikację mogą sięgać 25 proc., a nawet 100 proc. dofinansowania.

Termin składania ofert

Zgodnie z wytycznymi horyzontalnymi minimalne terminy składania ofert powinny wynosić:

● w przypadku dostaw i usług - nie mniej niż 7 dni,

● w przypadku robót budowlanych - nie mniej niż 14 dni od daty upublicznienia zapytania ofertowego,

● dla zamówień o znacznej wartości - minimalny termin to 30 dni (dotyczy on dostaw i usług powyżej 209 000 euro oraz robót budowlanych o wartości 5 225 000 euro).

To terminy minimalne, z założenia określone dla stosunkowo prostych zamówień. Obowiązkiem zamawiającego jest jednak dostosowanie tego terminu do stopnia skomplikowania zamówienia, a co jest z tym związane, do czasu niezbędnego na przygotowanie oferty. Terminy należy wyznaczać, wskazując konkretne daty lub określając je w sposób względny.

KROK 3. ODPOWIEDZI NA PYTANIA OD POTENCJALNYCH

WYKONAWCÓW

Po publikacji ogłoszenia, ale przed upływem terminu składania ofert zamawiający (beneficjenci), mimo że nie jest to wprost określone w wytycznych, powinni się spodziewać, że potencjalni wykonawcy będą zadawali pytania związane z zapytaniem ofertowym. Podobnie jak ma to miejsce w ramach zamówień publicznych realizowanych w reżimie ustawy p.z.p., pytania powinny się doczekać odpowiedzi zamawiającego. Pytania co do zasady świadczą bowiem o niewystarczającym lub niejasnym opisie zamówienia. Zamawiający powinien traktować je jako szansę na uzupełnienie lub poprawienie zapytania ofertowego. Odpowiedzi powinny zostać upublicznione w tym samym publikatorze (w ten sam sposób), w którym zostało opublikowane ogłoszenie. Nie powinno się upubliczniać jednak źródła zapytania, tj. danych wykonawcy, od którego ono wpłynęło. Nie jest wystarczające udzielenie odpowiedzi tylko temu podmiotowi, który zadał pytanie. Z kolei zignorowanie zapytań i nieudzielenie wiążącej odpowiedzi może zostać uznane przez instytucję kontrolującą za potwierdzenie nieprecyzyjnego, niejasnego opisu przedmiotu zamówienia lub pozostałych warunków określonych w zapytaniu.

Zmiany w zapytaniu

Zarówno pod wpływem zadawanych pytań, jak też z własnej woli zamawiający (beneficjent) jest uprawniony do zmiany zapytania w każdym terminie pomiędzy ogłoszeniem a wyznaczonym terminem na składanie ofert. Modyfikację ogłoszenia musi zamieścić w tym samym publikatorze i w ten sam sposób, w jaki dokonał publikacji pierwotnego zapytania ofertowego. W zmodyfikowanym zapytaniu jest zobligowany do konkretnego wskazania wprowadzonych zmian na zasadzie "było - jest". Niedopuszczalne jest zamieszczenie zupełnie nowego zapytania ofertowego.

KROK 4. OTWARCIE OFERT I ICH OCENA

Kolejnym bardzo ważnym momentem w procedurze wyboru wykonawcy jest upływ terminu składania ofert. Od tego momentu nie mogą ulec zmianie warunki zapytania ofertowego, jak również co do zasady treść i warunki określone w złożonych przez wykonawców ofertach. Mimo że nie wynika to wprost ze szczegółowych postanowień wytycznych horyzontalnych, ale z zasad prowadzenia postępowań, w tym w szczególności z zasady transparentności - zamawiający powinien niezwłocznie, tj. zaraz po upływie terminu na składanie ofert, opublikować informacje o złożonych ofertach i podstawowych zawartych w nich warunkach. Informacje te powinny zawierać w szczególności nazwę wykonawcy i cenę oferty.

Następnie zamawiający weryfikuje spełnianie przez wykonawców warunków udziału w postępowaniu (o ile takie zostały postawione w zapytaniu). Jeżeli stwierdzi, że w złożonej ofercie brak jest oczekiwanych oświadczeń lub dokumentów potwierdzających spełnienie warunków, wzywa (jednorazowo) oferenta do ich uzupełnienia. W przypadku gdy ten nie spełnia warunków - trzeba go wykluczyć z postępowania. A jego oferta powinna zostać uznana za odrzuconą.

Następnie zamawiający przystępuje do badania ofert. W pierwszej kolejności weryfikuje je z postanowieniami zawartymi w opisie przedmiotu zamówienia. Jeżeli oferta nie spełnia warunków postawionych w zapytaniu ofertowym, powinien ją odrzucić. Treści oferty nie można co do zasady zmieniać i uzupełniać. Można natomiast ją wyjaśniać, o ile powstaną wątpliwości. Proces oceny ofert powinien trwać możliwie krótko. Aby zapewnić sobie ich ważność, zamawiający powinien w zapytaniu określić termin związania wykonawcy ofertą. Dla postępowań o niedużej wartości nie powinien to być termin dłuższy niż 30 do 60 dni. Dla postępowań o znacznej wartości może wynosić 90 dni.

Wyboru wykonawcy zamawiający dokonuje na podstawie kryteriów oceny ofert. Co do zasady informacje o wyborze zamawiający publikuje w ten sam sposób jak zapytanie ofertowe, wskazując co najmniej nazwę wykonawcy. Zalecamy również podanie innych podstawowych informacji, takich jak cena oferty i liczba uzyskanych punktów w ramach kryteriów oceny ofert.

Dopuszczalnym rozwiązaniem kończącym postępowanie jest też jego unieważnienie. Wszelkie dopuszczalne możliwości unieważnienia postępowania powinny być jasno i precyzyjnie sformułowane w zapytaniu ofertowym. Należy uznać za niedopuszczalne postanowienia typu "Zamawiający zastrzega sobie prawo do unieważnienia postępowania bez podania przyczyny". W tym przypadku również można skorzystać z przesłanek unieważnienia postępowania, jakie obowiązują w ramach ustawy p.z.p. (art. 93).

KROK 5. PUBLIKACJA WYNIKÓW

Informację o wyniku postępowania upublicznia się w taki sposób, w jaki zostało upublicznione zapytanie ofertowe. W przypadku upublicznienia polegającego na wysłaniu zapytania ofertowego do co najmniej trzech potencjalnych wykonawców informację o wyniku postępowania przesyła się do wykonawców, którzy złożyli oferty. Zgodnie z wytycznymi horyzontalnymi informacja o wyniku postępowania powinna zawierać co najmniej nazwę wybranego wykonawcy.

W przypadku wykluczenia wykonawców z postępowania ze względu na niespełnianie przez nich warunków udziału lub w sytuacji gdy odrzucono oferty ze względu na niezgodność z zapytaniem, wykonawcy powinni otrzymać informację o podstawie wykluczenia.

KROK 6. ZAWARCIE I REALIZACJA UMOWY

Obowiązek zawarcia umowy zależy od wartości planowanych wydatków.

● Do 20 tys. zł netto - zawarcie umowy nie jest wymagane.

● 20-50 tys. zł netto - zawarcie umowy z wykonawcą nie jest wymagane. Wystarczające jest potwierdzenie poniesienia wydatku w oparciu o fakturę, rachunek lub inny dokument księgowy o równoważnej wartości dowodowej.

● Powyżej 50 tys. zł netto - wymagane jest zawarcie umowy w formie pisemnej. Umowy takie poddane są reżimowi kodeksu cywilnego.

W sytuacji gdy wybrany wykonawca odstąpi od podpisania umowy z zamawiającym, możliwe jest podpisanie kontraktu z kolejnym wykonawcą, który w postępowaniu uzyskał kolejną najwyższą liczbę punktów.

Szczególne ograniczenia dotyczą aneksowania umów zawartych przez beneficjentów z wykonawcami. Zasadą w zakresie modyfikacji takich umów jest to, że nie jest możliwe dokonywanie ich istotnych zmian w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy.

Wytyczne definiują pojęcie istotnych zmian umowy. Za takie uznaje się zmiany ogólnego charakteru umowy pierwotnej albo takie, gdy:

● wprowadzają one warunki, które gdyby były postawione w postępowaniu, to wzięliby w nim lub mogliby wziąć udział inni wykonawcy lub przyjęto by oferty innej treści,

● naruszają one równowagę ekonomiczną umowy na korzyść wykonawcy w sposób nieprzewidziany w umowie,

● znacznie rozszerzają lub zmniejszają one zakres świadczeń i zobowiązań wynikający z umowy.

Wytyczne na zasadzie wyjątku pozwalają beneficjentom na dokonywanie istotnych zmian, w szczególności gdy:

● zamawiający przewidział możliwość dokonania konkretnej zmiany w zapytaniu ofertowym lub dokumentach zamówienia, a jednocześnie określił warunki takiej zmiany (o ile nie prowadzą do zmiany charakteru umowy),

● konieczność zmiany umowy spowodowana jest okolicznościami, których zamawiający, działając z należytą starannością, nie mógł przewidzieć, a wartość zmiany nie przekracza 50 proc. wartości zamówienia określonej pierwotnie w umowie,

● następuje zmiana wykonawcy zamówienia - wybranego ma zastąpić nowy - w szczególności w wyniku połączenia, podziału, przekształcenia, upadłości, restrukturyzacji lub nabycia dotychczasowego wykonawcy lub jego przedsiębiorstwa (o ile spełnia on warunki udziału w postępowaniu, nie zachodzą wobec niego podstawy wykluczenia oraz nie pociąga to za sobą innych istotnych zmian umowy),

● zmiana nie prowadzi do zmiany charakteru umowy, a łączna wartość zmian jest mniejsza niż 5 225 000 euro w przypadku zamówień na roboty budowlane lub 209 000 euro w przypadku zamówień na dostawy i usługi, i jednocześnie jest mniejsza od 10 proc. wartości zamówienia określonej pierwotnie w umowie dla usługi lub dostawy (w przypadku robót budowlanych - 15 proc.).

KROK 7. DOKUMENTOWANIE POSTĘPOWAŃ

W zależności od wysokości wydatku wytyczne w różny sposób określają obowiązki w zakresie dokumentowania przebiegu postępowania.

● Wydatki do 20 tys. zł netto - wytyczne nie precyzują konkretnych obowiązków dokumentacyjnych, jednak wynikają one z zasad ogólnych, a zatem muszą być prowadzone w sposób umożliwiający weryfikację wydatku i jego racjonalności i efektywności.

● Wydatki 20-50 tys. zł netto - wytyczne wymagają udokumentowania, że zamówienie zostało wykonane po cenie nie wyższej niż cena rynkowa. Minimum dowodowe to posiadanie wydruku zapytania ofertowego zamieszczonego na stronie internetowej beneficjenta wraz z otrzymanymi ofertami lub potwierdzenie wysłania zapytania ofertowego do co najmniej trzech potencjalnych wykonawców, o ile na rynku istnieje co najmniej trzech potencjalnych wykonawców danego zamówienia, wraz z otrzymanymi ofertami. W przypadku gdy w wyniku upublicznienia zapytania ofertowego lub skierowania zapytania do potencjalnych wykonawców nie otrzymano ofert, niezbędne jest przedstawienie np. wydruków stron internetowych z opisem towaru/usługi i ceną lub wydruków e-maili z informacją na temat ceny za określony towar/usługę albo innego dokumentu. Notatka z rozmów telefonicznych z potencjalnymi wykonawcami nie jest uznawana za udokumentowanie rozeznania rynku.

● Dokumentowanie wydatków powyżej 50 tys. zł netto - wytyczne wymagają sporządzenia pisemnego protokołu postępowania.

Protokół musi zawierać co najmniej następujące elementy:

1) informację o sposobie upublicznienia zapytania ofertowego,

2) wykaz ofert, które wpłynęły w odpowiedzi na zapytanie ofertowe, wraz ze wskazaniem daty wpłynięcia oferty do zamawiającego,

3) informację o spełnieniu warunku braku powiązań pomiędzy beneficjentem a wykonawcą,

4) informację o spełnieniu warunków udziału w postępowaniu przez wykonawców, o ile takie warunki były stawiane,

5) informację o wagach punktowych lub procentowych przypisanych do poszczególnych kryteriów oceny i sposobie przyznawania punktacji poszczególnym wykonawcom za spełnienie danego kryterium,

6) wskazanie wybranej oferty wraz z uzasadnieniem wyboru,

7) datę sporządzenia protokołu i podpis zamawiającego,

8) załączniki:

- potwierdzenie upublicznienia zapytania ofertowego,

- złożone oferty,

- oświadczenie/oświadczenia o braku powiązań z wykonawcami, którzy złożyli oferty.

W ramach zasady konkurencyjności, zgodnie z wytycznymi horyzontalnymi, w celu uniknięcia konfliktu interesów w przypadku beneficjenta, który nie jest zamawiającym w rozumieniu ustawy p.z.p., zamówienia nie mogą być udzielane podmiotom powiązanym z nim osobowo lub kapitałowo.

Osoby wykonujące w imieniu zamawiającego czynności związane z procedurą wyboru wykonawcy, w tym biorące udział w procesie oceny ofert, nie mogą być powiązane osobowo lub kapitałowo z ofertami. Przez powiązania kapitałowe lub osobowe rozumie się wzajemne powiązania między beneficjentem lub osobami upoważnionymi do zaciągania zobowiązań w imieniu beneficjenta lub osobami wykonującymi w imieniu beneficjenta czynności związane z przeprowadzeniem procedury wyboru wykonawcy a wykonawcą polegające w szczególności na:

a) uczestniczeniu w spółce jako wspólnik spółki cywilnej lub spółki osobowej,

b) posiadaniu co najmniej 10 proc. udziałów lub akcji, o ile niższy próg nie wynika z przepisów prawa,

c) pełnieniu funkcji członka organu nadzorczego lub zarządzającego, prokurenta, pełnomocnika,

d) pozostawaniu w związku małżeńskim, w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa drugiego stopnia lub powinowactwa drugiego stopnia w linii bocznej lub w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli.

Powyższy katalog nie ma charakteru zamkniętego. Przy ocenie istnienia powiązań badane będą nie tylko powiązania formalne, ale również powiązania faktyczne.

W ramach procedury zwanej zasadą konkurencyjności muszą zostać złożone oświadczenia o braku powiązań pomiędzy beneficjentem a wykonawcami, którzy złożyli oferty. Wytyczne wskazują, że na wniosek wykonawcy, który złożył ofertę, istnieje obowiązek udostępnienia protokołu postępowania o udzielenie zamówienia, z wyłączeniem części ofert stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa .

Wybrane błędy beneficjentów

● podział zamówienia na części skutkujący traktowaniem każdego z wydatków jako odrębnego, z odrębnie ustalaną wartością zamówienia (najczęściej prowadzący do niestosowania zasady konkurencyjności),

● zaniechanie publikacji zapytania ofertowego w bazie konkurencyjności, niedokonywanie zmian zapytania, wyznaczanie zbyt krótkich terminów składania ofert (niedostosowanych do ich zawartości),

● określenie nieproporcjonalnych bądź niezwiązanych z przedmiotem zamówienia i dyskryminacyjnych warunków udziału w postępowaniu,

● żądanie złożenia wraz z ofertą dokumentów zbędnych z punktu widzenia spełniania postawionych wymagań,

● stosowanie nieprecyzyjnych, uznaniowych kryteriów oceny ofert, wadliwa ocena ofert, niezgodna z przyjętymi kryteriami,

● bezpodstawne odrzucenie ofert bądź wykluczanie wykonawców z postępowania,

● niedokumentowanie przebiegu postępowania w sposób umożliwiający zachowanie właściwej ścieżki audytu,

● modyfikacja zawartych umów z naruszeniem przesłanek aneksowania. ⒸⓅ

PiSZ

Sankcje za uchybienia

Zgodnie z umową o dofinansowanie działania beneficjenta, w tym te związane z dokonaniem wyboru wykonawców w ramach projektu, są objęte kontrolą. Mogą mieć miejsce przed zatwierdzeniem wniosku i po jego zatwierdzeniu

Kontrole są prowadzone przez uprawnione instytucje, w tym te pełniące rolę instytucji zarządzających (IZ) lub instytucji wdrażających (IW) w danym programie lub przez służby KE. W praktyce w różnych programach jest kontrolowanych od 30 proc. do 100 proc. postępowań. Ze względu na obecny sposób rozliczania się z KE można się liczyć z przyspieszeniem kontroli, jak i większym prawdopodobieństwem jej przeprowadzenia.

Przez nieprawidłowość skutkującą nałożeniem korekty finansowej należy rozumieć każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczące stosowania tego prawa, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii przez obciążenie go nieuzasadnionym wydatkiem. Jeśli jest możliwe dokładne wyliczenie szkody, jaką poniósł lub mógłby ponieść budżet UE, dotacja zostanie zmniejszona właśnie o taką wartość. Jeżeli jednak nie jest możliwe dokładne określenie wysokości takiej szkody, wówczas stosuje się zryczałtowaną korektę określoną w taryfikatorze korekt. Przykładowo najwyższej korekcie sięgającej od 25 proc. do 100 proc. środków kwalifikowanych podlegają zaniechania lub błędy w publikacji ogłoszeń. Korekty w wysokości 25 proc. dofinansowania dotyczą np. prowadzenia negocjacji dotyczących treści złożonej oferty, naruszenia w zakresie wyboru najkorzystniejszej oferty, określenie dyskryminacyjnych warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia, kryteriów kwalifikacji, kryteriów selekcji lub kryteriów oceny ofert, dyskryminacyjny opis przedmiotu zamówienia.

@RY1@i02/2017/108/i02.2017.108.050000100.803.jpg@RY2@

Artur Wawryło

Centrum Obsługi Zamówień Publicznych Sp. z o.o.