Jak zwalczać przemoc w rodzinie

Od 1 lipca 2010 r. na samorządy zostaną nałożone nowe obowiązki związane z nowelizacją ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Wprowadzane rozwiązania prawne mają zapewnić lepszą ochronę ofiarom przemocy oraz zapewnić szybsze i skuteczniejsze udzielanie pomocy ze strony odpowiednich specjalistów.

Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie przewiduje, że w ramach zadań własnych gmina ma obowiązek:

● opracowania i realizacji gminnego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony jej ofiar,

● prowadzenia poradnictwa i interwencji w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie - poprzez działania edukacyjne służące wzmocnieniu opiekuńczych i wychowawczych kompetencji rodziców w rodzinach zagrożonych przemocą,

● zapewnienie osobom dotkniętym przemocą w rodzinie miejsc w ośrodkach wsparcia,

● tworzenie zespołów interdyscyplinarnych.

To właśnie na takich zespołach będzie ciążył obowiązek realizacji gminnego programu przeciwdziałania przemocy. Zespół interdyscyplinarny będzie powoływał wójt, burmistrz lub prezydent miasta. W jego skład mają wchodzić przedstawiciele: jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, policji, oświaty, ochrony zdrowia, organizacji pozarządowych oraz kuratorzy sądowi. W jego spotkaniach mogą też uczestniczyć prokuratorzy oraz przedstawiciele innych podmiotów, które działają na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

Przewodniczący zespołu będzie powoływany na pierwszym posiedzeniu zespołu spośród jego członków. Jego posiedzenia mają odbywać się w zależności od potrzeb, ale nie rzadziej niż raz na trzy miesiące. Zespół będzie działał na podstawie porozumień zawieranych między wójtem, burmistrzem lub prezydentem miasta, a podmiotami, które delegują do jego prac swoich przedstawicieli.

Obsługę techniczno-prawną zespołu zapewniać będzie gminny lub miejski ośrodek pomocy społecznej. Przepisy nie precyzują jednak, ile czasu - od wejścia nowelizacji ustawy w życie - gminy mają na utworzenie takich zespołów.

O ile zespół interdyscyplinarny ma zajmować się bardziej tworzeniem ogólnej lokalnej strategii walki z przemocą w rodzinie, to może on też tworzyć grupy robocze. Ich zadaniem będzie rozwiązywanie problemów związanych z wystąpieniem przemocy w rodzinie w indywidualnych przypadkach.

W skład grup roboczych będą wchodzić przedstawiciele tych samych służb, które są delegowane do zespołu interdyscyplinarnego. Nie będą to więc dwie oddzielne jednostki, gdyż grupy robocze mają działać w ramach zespołu.

Prace w ramach grup roboczych są prowadzone w zależności od potrzeb zgłaszanych przez zespół interdyscyplinarny lub wynikających z problemów występujących w indywidualnych przypadkach. Tu również przepisy nie określają, jak często mają odbywać się ich spotkania. Grupa robocza ma przede wszystkim opracowywać i realizować plan pomocy przeznaczony dla konkretnej osoby lub członka rodziny, który jest ofiarą przemocy domowej. Ponadto ma monitorować sytuację rodzin, w których dochodzi do przemocy oraz rodzin zagrożonych jej wystąpieniem. Wreszcie będzie dokumentować działania podejmowane wobec tych rodzin oraz efekty takich działań.

Członkowie zespołu interdyscyplinarnego oraz grup roboczych w zakresie niezbędnym do realizacji zadań związanych z przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie będą mogli przetwarzać dane osób dotkniętych przemocą w rodzinie oraz osób stosujących przemoc dotyczące: stanu zdrowia, nałogów, skazań, orzeczeń o ukaraniu, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnych bez zgody i wiedzy osób, których te dane dotyczą. W celu zabezpieczenia niejawności tych danych członkowie gminnych zespołów i grup roboczych będą zobowiązani do zachowania poufności wszelkich informacji i danych, które uzyskali przy realizacji swoich zadań. Obowiązek ten będzie rozciągał się też na okres przypadający po ustaniu członkostwa w zespole interdyscyplinarnym lub grupie roboczej. W tym celu przed przystąpieniem do prac osoby te mają składać oświadczenie i będą podlegać odpowiedzialności karnej za udostępnienie danych osobowych oraz umożliwienie dostępu do nich osobom nieuprawnionym.

Ponadto, podejmowanie interwencji w środowisku wobec rodziny dotkniętej przemocą odbywać się będzie w oparciu o procedurę Niebieskiej Karty i nie będzie wymagać zgody osoby pokrzywdzonej. Tę procedurę będą mogli stosować przedstawiciele policji, służby zdrowia, oświaty, pomocy społecznej, a o podjętych działaniach będą informować przewodniczącego zespołu interdyscyplinarnego. Wszczęcie postępowania i wypełnienie formularza Niebieskiej Karty nastąpi, gdy któraś z tych osób podczas prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych będzie podejrzewać stosowanie przemocy w rodzinie, w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem stosowania przemocy.

W wyniku nowelizacji ustawy nowe uprawnienia będzie miał pracownik socjalny. W razie zagrożenia życia lub zdrowia dziecka pracownik socjalny wykonujący obowiązki służbowe będzie miał prawo odebrać dziecko z rodziny i umieścić je u innej niezamieszkującej wspólnie osoby najbliższej, w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo-wychowawczej. Tryb umieszczania dzieci w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo-wychowawczej regulują przepisy ustawy z 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175 poz. 1362 z późn. zm.).

Taką decyzję pracownik socjalny będzie podejmował wspólnie z przedstawicielem policji oraz jedną z następujących osób: lekarzem, pielęgniarką lub ratownikiem medycznym. Pracownik socjalny ma też obowiązek niezwłocznego powiadomienia sądu opiekuńczego, nie później niż w ciągu 24 godzin, o odebraniu dziecka z rodziny i umieszczeniu go w opiece zastępczej lub u najbliższej rodziny. Z kolei sąd, jeżeli odebranie dziecka nastąpiło w trybie przepisów o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, również niezwłocznie, nie później niż w ciągu 24 godzin, będzie wydawał orzeczenie o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej lub domu dziecka albo orzeczenie o jego powrocie do rodziny. Ponadto, rodzicom, opiekunom prawnym lub faktycznym dziecka na jego odebranie będzie przysługiwało zażalenie do sądu opiekuńczego. W zażaleniu rodzic będzie mógł domagać się zbadania zasadności i legalności odebrania dziecka oraz prawidłowości jego dokonania.

Zarówno członkowie zespołu interdyscyplinarnego, jak i grup roboczych wykonują zadania w ramach obowiązków służbowych i zawodowych. Oznacza to, że z tego tytułu nie będzie im przysługiwać dodatkowe wynagrodzenie

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Ustawa z 6 maja 2010 roku o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw. Uchwalona przez Senat z poprawkami, przesłana do ponownego rozpatrzenia przez Sejm.