Trzeba uwzględniać wyroki wydane za granicą
Prawomocne wyroki skazujące dotyczące konkretnej osoby zapadłe w innych krajach Unii Europejskiej muszą zostać uwzględnione przez polskie sądy. Nie dotyczy to jednak wyroków dotyczących spraw o ten sam czyn. Takie regulacje zawarte są w nowelizacji kilku ustaw karnych. Nowelizacja weszła w życie 8 maja 2011 r.
Nowelizacja dostosowuje polskie ustawodawstwo do decyzji ramowej Rady 2008/675/WSiSW z 24 lipca 2008 r. w sprawie uwzględniania w nowym postępowaniu karnym wyroków skazujących zapadłych w państwach członkowskich Unii Europejskiej.
Nowe przepisy umożliwiają polskim sądom skuteczne uwzględnianie takich orzeczeń wydanych przez sądy karne innych krajów Unii Europejskiej. Zgodnie z nowym art. 114 a kodeksu karnego w polskim postępowaniu karnym uwzględnia się wydane w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej prawomocne orzeczenie skazujące sądu właściwego w sprawach karnych uznające daną osobę za winną popełnienia przestępstwa w sprawie o inny czyn niż będący przedmiotem postępowania karnego, Nie dotyczy to więc sytuacji, w których zaistniałaby konieczność prowadzenia postępowania o ten sam czyn, ale np. zaistniałaby potrzeba zastosowania recydywy czy odpowiedniego środka karnego z uwagi na wcześniejsze skazanie za granicą.
Wyjątkiem w uwzględnianiu wyroków sądów innych krajów UE jest kilka sytuacji, które zostały enumeratywnie wskazane w art. 114a k.k. Wymóg uwzględniania orzeczeń skazujących nie ma charakteru bezwzględnego i przewiduje możliwość uniknięcia związania sądu polskiego orzeczeniem wydanym w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, jeżeli sprawca nie odpowiadałby za taki czyn w myśl prawa polskiego. Taką okoliczność stanowią także przeszkody prawne wynikające z prawa państwa wydania, które pozbawiają orzeczenie zagraniczne skutków związanych z uprzednim skazaniem, stanowić taką okoliczność (np. zatarcie skazania czy ułaskawienie zgodnie z prawem państwa wydania).
Konsekwencją uwzględnienia orzeczenia skazującego zapadłego w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej jest uznanie, że wywołuje ono skutki równoważne do uprzedniego wyroku skazującego, gdyby został wydany on przez sąd polski.
Nowelizacja wprowadza również inne zmiany w kodeksie karnym. Wyrokiem łącznym nie będzie można obejmować orzeczeń skazujących wydanych w innych państwach członkowskich. Takie rozwiązanie przyjęto dlatego, że sposób uwzględnienia orzeczenia zagranicznego nie może powodować naruszenia, uchylenia ani rewizji tego orzeczenia ze strony państwa prowadzącego postępowanie. Dotyczy to zarówno postanowień zawartych w samym orzeczeniu skazującym, jak również decyzji towarzyszących jego wykonaniu. Połączenie kar orzeczonych różnymi wyrokami stanowi zmianę (modyfikację odpowiedzialności karnej) w zakresie kary. Wyrok łączny jest bowiem nowym wyrokiem skazującym, a więc orzeczeniem rozstrzygającym w kwestii kary.
Wymierzone za granicą kary będą mogły zacierać się ponadto w innych terminach, niż przewiduje polski kodeks karny (np. grzywna po 5 latach od jej uiszczenia). Konsekwencją zatarcia skazania jest zmiana sytuacji skazanego, który w razie popełnienia nowego przestępstwa po zatarciu skazania traktowany jest jak osoba niekarana za przestępstwo. Jeżeli Polak zostanie skazany w innym kraju Unii Europejskiej, zatarcie skazania nastąpi zgodnie z prawem tamtejszego państwa.
22 marca 2011 r. weszło już w życie część przepisów omawianej nowelizacji. Wdrożyła ona nową procedurę wykonania europejskiego nakazu aresztowania. Zgodnie z polskim kodeksem postępowania karnego nie można wykonywać Europejski Nakaz Aresztowania (ENA) wydanego w celu wykonania kary więzienia lub innego środka polegającego na pozbawieniu wolności, jeżeli skazany jest Polakiem lub obcokrajowcem korzystającym z azylu i nie wyrazi on zgody na przekazanie. Odmawiając przekazania skazańca innemu krajowi UE, sąd musi orzec o wykonaniu kary lub środka w Polsce. W orzeczeniu tym sąd musiał wcześniej określać tylko kwalifikację prawną czynu według prawa polskiego. Obecnie jest dodatkowo związany wymiarem orzeczonej kary. Gdy kara lub środek orzeczone przez państwo, które wydało ENA, przekroczy górną granicę ustawowego zagrożenia przewidzianą w polskim kodeksie karnym, sąd musi określić sankcję na poziomie górnej granicy przewidzianej w polskim prawie. Do kary musi zaliczyć okres pozbawienia wolności za granicą oraz wykonaną tam karę lub środek karny. W rezultacie sąd polski orzekający w kwestii uznania i wykonania ENA nie jest bezwzględnie związany wymiarem kary orzeczonej przez sąd zagraniczny. Uniemożliwia to pogorszenie sytuacji procesowej skazanego na skutek dostosowania orzeczenia do prawa polskiego.
Polski sąd nie może uwzględnić prawomocnego wyroku wydanego w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, jeżeli:
● skazanie nastąpiło za czyn, który nie stanowi przestępstwa według prawa polskiego,
● orzeczono rodzaj kary nieznany ustawie polskiej,
● sprawca nie podlegałby karze według prawa polskiego,
● uwzględnienie prowadziłoby do uchylenia lub zmiany tego orzeczenia,
● zachodzi uzasadniona obawa, że uwzględnienie prowadziłoby do naruszenia wolności i praw osoby skazanej w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej,
● zgodnie z informacją uzyskaną z rejestru karnego lub od sądu państwa obcego przestępstwo, którego dotyczy orzeczenie, podlega w państwie, w którym skazanie nastąpiło, darowaniu na mocy abolicji lub ułaskawienia,
● uzyskane informacje są niewystarczające dla uwzględnienia orzeczenia.
Adam Makosz
Art. 1, 2 i 5 ustawy z 20 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz ustawy - Kodeks karny skarbowy (Dz.U. z 2011 r. nr 48, poz. 245).
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu