Czy zwyczaj może zastąpić oświadczenie woli

Członek zarządu zawarł ze spółką akcyjną umowę o pracę. Podstawą była uchwała rady nadzorczej, która reprezentowała również spółkę przy zawarciu umowy. Przewodniczący rady nadzorczej zawarł ponadto z tym pracownikiem umowę o zakazie konkurencji. Rada nie podejmowała jednak uchwały w tym przedmiocie, gdyż zwyczajowo takie umowy obowiązywały wszystkich członków zarządu.

- Czy w takim przypadku umowa o zakazie konkurencji obowiązuje - pyta pan Tomasz z Krakowa

Nie. Taka umowa jest nieważna.

W umowie między spółką a członkiem zarządu, jak również w sporze z nim, spółkę akcyjną reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia. Do zawarcia umowy z członkiem zarządu wymaga się jednak kolegialnego stanowiska rady nadzorczej, która podejmuje uchwały bezwzględną większością głosów. Podstawą zawarcia umowy o zakazie konkurencji nie może być natomiast zwyczaj. Zwyczaj nie stanowi oświadczenia woli i może być co najwyżej przydatny w jego wykładni oraz w ocenie wykonania zobowiązania. Nawet jeśli u danego pracodawcy obowiązuje zwyczaj polegający na tym, iż z członkami zarządu, prócz umowy o pracę, automatycznie każdorazowo zawierano również umowy o zakazie konkurencji, to praktyka taka nie może zastępować określonego przez ustawę stanowiska rady nadzorczej spółki. W sytuacji, gdy brakuje uchwały rady nadzorczej w przedmiocie określenia treści zawieranej z członkiem zarządu umowy o zakazie konkurencji, umowa taka nie może zostać zawarta, nawet wtedy, gdy wolę jej zawarcia przejawiają poszczególni członkowie tej rady, ale brak było wyrażenia woli całej rady.

Warunek ważności umowy o zakazie konkurencji związany z zawarciem jej na piśmie powoduje, że oświadczenie woli spółki - wyrażane przez radę nadzorczą kolegialnie - musi być podjęte przed podpisaniem umowy o zakazie konkurencji. Dla ważności umowy nie jest wystarczająca sama świadomość warunków takiej umowy, jeśli nie nastąpi wyrażenie kolegialnej woli przez radę nadzorczą (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4 listopada 2008 r., sygn. akt I PK 82/08, M.P.Pr. 2009/3/151).

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 379, art. 388, art. 390-391 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn.zm.),

Art. 101³ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).