Jak ograniczyć ryzyko niezapłacenia za sprzedany towar lub wykonanie usługi

W polskim systemie prawa istnieje wiele instrumentów zabezpieczających sprzedającego przed ryzykiem niezapłacenia za towar. Niektóre z nich znajdują się w samym kodeksie spółek handlowych. Ale nie wszystkie z nich stanowią wystarczające zabezpieczenie, gdy mamy do czynienia z dużymi międzynarodowymi transakcjami. W takich sytuacjach pomocna jest regulacja zawarta w art. 85 ustawy - Prawo bankowe powalająca na otwarcie tzw. akredytywy dokumentowej, która znacznie ogranicza ryzyko niezapłacenia za towar przez importera.

Akredytywa dokumentowa jest zobowiązaniem banku wobec eksportera, podjętym przez bank na zlecenie importera, do wypłacenia eksporterowi określonej sumy w zamian za złożenie przez niego, w przewidzianym terminie, ustalonych w treści akredytywy dokumentów. W przypadku zapłaty za towar akredytywą w kontrakcie powinny zostać ustalone jej podstawowe dokumenty. Dokumenty te powinny zostać powtórzone w zleceniu otwarcia akredytywy skierowanym przez importera oraz w treści akredytywy otwartej przez bank. Banki mają ujednolicone formularze, które wypełnia importer. Do najczęściej wymaganych w warunkach akredytywy dokumentów należą: faktura handlowa, dokumenty przewozowe, dokumenty ubezpieczeniowe, świadectwo pochodzenia, dokumenty stwierdzające rodzaj i ilość towaru.

Niewątpliwą korzyścią płynącą z akredytywy dokumentowej jest to, że do zapłaty otwartej akredytywy zobowiązany jest zarówno bank, który ją otworzył, jak i bank, który ją potwierdził. Przedmiotem zobowiązania banku jest zapłata sumy określonej w akredytywie, po dopełnieniu przez beneficjenta warunków akredytywy. Zapłata powinna być dokonana do wysokości sumy wskazanej w akredytywie z uwzględnieniem rodzaju waluty, w czasie, trybie i na zasadach w niej określonych.

Akredytywa znajduje zastosowanie zwykle w trzech sytuacjach. Po pierwsze, gdy mamy do czynienia z nowym kontrahentem, do którego nie ma się jeszcze pełnego zaufania, a więc przy nawiązaniu stosunków handlowych. Po drugie, przy braku zaufania, gdy strony już łączą stosunki handlowe, ale istnieje wątpliwość co do wykonania zobowiązania przez którąkolwiek ze stron. Po trzecie, przy dużych transakcjach, gdy kontrahenci dążą do najbezpieczniejszego rozliczenia kontraktu. Podpisanie kontraktu handlowego jest etapem poprzedzającym otwarcie akredytywy. Na podstawie ustaleń kontraktowych pomiędzy kontrahentami importer składa w swoim banku zlecenie otwarcia akredytywy. Inicjuje w ten sposób transakcję akredytywy. Zlecenie otwarcia akredytywy zawiera najczęściej następujące elementy: zleceniodawcę i beneficjenta akredytywy, bank awizujący, datę i miejsce ważności akredytywy, miejsce prezentacji dokumentów, sposób zapłaty w ramach akredytywy, miejsce załadunku i przeznaczenia towaru, ostateczny termin wysyłki towaru, opis towaru/usługi, wymagane dokumenty.

Wskazując korzyści płynące z akredytywy dokumentowej, można podzielić je na korzyści dla importera i eksportera. Korzyści dla importera płatnika to ochrona przed nieuzasadnioną odmową dokonania płatności. Niewątpliwą korzyścią jest też pewność, że towary zostaną dostarczone w uzgodnionym czasie. Dodatkowo akredytywa dokumentowa stanowi zabezpieczenie przed dokonaniem płatności za towary niespełniające wymagań jakościowych, przy założeniu, że treść akredytywy została właściwie sporządzona. Kolejną korzyścią dla importera jest to, że akredytywa dokumentowa daje możliwość dokonania zapłaty w odroczonym terminie.

Korzyści dla eksportera sprzedającego to zabezpieczenie przed ryzykiem odstąpienia od transakcji przez zleceniodawcę, a także ochrona przed ryzykiem niewypłacalności zleceniodawcy lub odmowy dokonania płatności. Pamiętać należy, że potwierdzenie akredytywy przez bank jest dodatkowym zabezpieczeniem płatności - beneficjenta chroni zobowiązanie podjęte przez bank, który przejmuje ryzyko kredytowe banku otwierającego akredytywę.

@RY1@i02/2011/207/i02.2011.207.215000300.802.jpg@RY2@

Mariusz Mosiołek, aplikant adwokacki

Mariusz Mosiołek

aplikant adwokacki

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. 2002 r. nr 72 poz. 665 z późn. zm.)

"Jednolite Zwyczaje i Praktyka dotycząca Akredytyw Dokumentowych", ujęta w broszurze Międzynarodowej Izby Handlowej nr 600, wersja z 2007 (Uniform Customs and Practice for Documentary Credits, 2007 Revision, ICC Publication No. 600).