Uprawnienia członków zarządu trzeba uregulować w umowie spółki

Pytanie czytelnika dotyczy istotnej kwestii związanej z działaniem zarządu i jego funkcjonowaniem w tzw. życiu codziennym. O ile w umowie spółki nie zawarto żadnych szczegółowych rozwiązań dotyczących uprawnień prezesa zarządu, zastosowanie mają regulacje art. 208 ustawy 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (k.s.h). Przepis tan nakłada na każdego członka zarządu prawo i jednocześnie zobowiązuje go do prowadzenia spraw spółki. Nadto zastrzega dla każdego członka zarządu prawo do prowadzenia sprawy nieprzekraczającej zakresu zwykłych czynności bez uprzedniej uchwały zarządu spółki. Jednak każda czynność nieprzekraczająca zakresu zwykłych czynności może być zakwestionowana przez pozostałych członków zarządu, wobec czego niezbędna jest uchwała zarządu w danej sprawie.

Kwestia zakresu czynności przekraczających i nieprzekraczających zakresu zwykłego zarządu była przedmiotem rozstrzygnięcia m.in. Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który w wyroku z 4 lipca 2005 r. (sygn. akt VI ACa 979/2004) stanął na stanowisku, że o charakterze danej czynności przesądzają stosunki danej spółki, a ocena nie może być dokonywana abstrakcyjnie. Za decydujące w tym zakresie okoliczności należy uznać rozmiar działalności spółki, jej cel i stan finansowy. Istotne znaczenie mają również ustalenia między członkami zarządu w sytuacji, gdy brak w tym zakresie uregulowań w umowie spółki. Ustalenia te mogą znaleźć odzwierciedlenie np. w regulaminie pracy zarządu (Lex Polonica nr 399276).

Należy jednak podkreślić, że sama ustawa wskazuje określone możliwości wyeksponowania stanowiska prezesa zarządu. W treści art. 208 par. 8 zastrzeżono bowiem, że umowa spółki może przewidywać, że w przypadku równości głosów decyduje głos prezesa zarządu albo umowa może przyznać prezesowi zarządu określone kompetencje w kierowaniu zarządem. Ustawowe możliwości uregulowania wskazanych kwestii w umowie spółki nie dają jednak automatycznych uprawnień prezesowi zarządu. Niezbędne jest bowiem, by wskazane przykładowo regulacje kompetencji prezesa zarządu znalazły odzwierciedlenie w umowie spółki, co zaś łączy się z koniecznością ingerencji wspólników.

O ile zatem w umowie spółki bądź w regulaminie pracy zarządu bądź w innych wewnętrznych regulacjach spółki nie zastrzeżono uprzywilejowanej roli prezesa zarządu, kompetencje członków zarządu, niezależnie od funkcji w zarządzie, są równe i prezes zarządu z samego faktu bycia prezesem nie może podejmować decyzji wymagających uchwały zarządu bez porozumienia z pozostałymi członkami zarządu, powołując się jedynie na fakt bycia prezesem.

Regulacja kompetencji członków zarządu, sposobu uprzywilejowania danego członka zarządu może znaleźć się w aktach wewnętrznych spółki, wydaje się bowiem, że ustawowe odwołanie do umowy spółki nie ogranicza np. wspólników lub rady nadzorczej wyłącznie do umowy, a daje możliwość rozstrzygnięcia omawianych kwestii np. w regulaminie pracy zarządu. Często w obrocie prawnym zgromadzenie wspólników lub rada nadzorcza (w razie jej powołania) może wydać regulamin pracy zarządu umożliwiający ingerencję w sposób działania zarządu. Dodać należy, że sama ustawa zobowiązuje członków zarządu do współdziałania przy powoływaniu prokury (wymóg jednomyślności), zaś z drugiej strony każdemu z członków zarządu daje uprawnienie do samodzielnego odwołania prokury (art. 208 par.6 i 7 k.s.h.).

Wskazana powyżej sytuacja mogąca faktycznie rodzić wątpliwości interpretacyjne co do zakresu uprawnień poszczególnych członków zarządu winna stanowić podstawę do uregulowania praw i obowiązków członków zarządu bądź w umowie spółki, bądź w regulaminie zarządu, albo w innym wewnętrznym dokumencie spółki.