Nie wszystkie formy oszczędzania podlegają ochronie

Limit gwarancji środków zgromadzonych w banku przez jednego deponenta został zwiększony do równowartość 100 tys. euro. Środki te podlegają 100-procentowej gwarancji.

Warto wyjaśnić, jaki kurs jest stosowany do obliczenia limitu gwarancyjnego 100 tys. euro w złotych. Otóż do takiego wyliczenia przyjmuje się średni kurs z dnia spełnienia warunku gwarancji, ogłaszany przez Narodowy Bank Polski. Zwrócono na to uwagę w wyjaśnieniach Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (www.bfg.pl).

Dzień spełnienia warunku gwarancji to ten, który wskazany zostałby w decyzji Komisji Nadzoru Finansowego jako dzień zawieszenia działalności banku i ustanowienia zarządu komisarycznego oraz wystąpienia do właściwego sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości.

System gwarantowania depozytów chroni środki pieniężne zgromadzone na wszystkich rodzajach imiennych rachunków bankowych, nominowanych zarówno w złotych, jak i w walutach obcych. Gwarancjami objęte są także inne wierzytelności pieniężne, wynikające z czynności bankowych, o ile są potwierdzone dokumentami imiennymi (np. wierzytelności wynikające z polecenia przelewu lub emisji bankowych papierów wartościowych). Gwarancji podlegają również wierzytelności do banku z tytułu zapisu bankowego na wypadek śmierci oraz z tytułu kosztów pogrzebu posiadacza rachunku, o ile wierzytelności te stały się wymagalne przed dniem zawieszenia działalności banku.

Jednocześnie zwrócono uwagę, że w przypadku niektórych produktów dostępnych klientom banków, bank pośredniczy jedynie w ich sprzedaży (dotyczy to np. jednostek funduszy inwestycyjnych czy produktów ubezpieczeniowych). One nie są zatem objęte gwarancjami. Banki oferują także produkty łączone, np. lokata bankowa oraz jednostki funduszy inwestycyjnych. Wtedy gwarancjami chroniona jest tylko część lokacyjna produktu - podkreślono w wyjaśnieniach Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (BFG).

Część osób oszczędzających w bankach nie ma pewności, czy gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego objęte są także odsetki od pieniędzy zgromadzonych na rachunkach.

Otóż limit kwoty gwarantowanej przez BFG obejmuje środki zgromadzone na rachunkach według stanu na dzień spełnienia warunku gwarancji łącznie z odsetkami naliczonymi do tego dnia, zgodnie z oprocentowaniem wskazanym w umowie, niezależnie od terminu ich wymagalności.

Należy również wyjaśnić, czy limit gwarancji odnosi się do jednego rachunku czy też do wszystkich rachunków deponenta zgromadzonych w danym banku. Otóż maksymalna wysokość środków, która może być zwrócona jednemu deponentowi w ramach gwarancji BFG w danym banku, wynosi równowartość w złotych 100 tys. euro, bez względu na liczbę rachunków bankowych posiadanych przez deponenta w tym banku. Podstawą wyliczenia należnej od funduszu kwoty jest suma należności od banku (suma środków zgromadzonych na wszystkich imiennych rachunkach oraz wierzytelności z innych czynności bankowych).

Rachunki wspólne również objęte są gwarancjami. W przypadku rachunku wspólnego kwota gwarantowana wyliczana jest odrębnie dla każdego ze współposiadaczy rachunku. Należność deponenta z tytułu rachunku wspólnego liczona jest w następujący sposób: środki na rachunku dzielone są między wszystkich współposiadaczy, zgodnie z postanowieniami umowy rachunku, a jeśli takich postanowień nie ma - ustala się dla wszystkich równe części i oblicza wartość gwarancji dla każdego z współposiadaczy rachunku osobno.

Warto też wyjaśnić, że jeśli osoba małoletnia jest posiadaczem imiennego rachunku bankowego lub posiada wierzytelność do banku wynikającą z innych czynności bankowych, to jest deponentem w rozumieniu przepisów ustawy o BFG i ma prawo do kwoty gwarantowanej.

Bardzo istotne jest również rozstrzygnięcie kwestii, czy kupując wszystkie produkty lokacyjne w placówce bankowej korzystamy z gwarancji BFG.

W praktyce kupując w banku produkty lokacyjne, klienci coraz częściej spotykają się z dużą ich różnorodnością. Nie zawsze odpowiedź na pytanie, czy produkt objęty jest gwarancjami BFG jest prostą. W praktyce, żeby odpowiedzieć sobie na tak zadane pytanie, należy rozstrzygnąć dwie kwestie. Po pierwsze ważne jest to, z kim klient podpisuje umowę. Podpisanie umowy w placówce bankowej wcale nie musi oznaczać, że jej stroną jest bank. Często banki występują w roli pośrednika. W takim przypadku, klient nabywając produkt w banku podpisuje umowę z innym podmiotem finansowym, np. z towarzystwem ubezpieczeniowym. Bardzo ważne jest zatem rozpoznanie strony umowy. Jeżeli jej stroną nie jest bank, wtedy produkt lokacyjny nie jest objęty gwarancjami BFG.

Po drugie: jeżeli stroną umowy jest bank, to należy zorientować się, jaki produkt jest przedmiotem umowy oraz jaka jest jego podstawa prawna, aby móc stwierdzić, czy wierzytelność klienta będzie wierzytelnością z tytułu czynności bankowej. Dlatego w przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy zapytać pracownika banku, czy dany produkt emitowany jest na podstawie ustawy - Prawo bankowe, czy też na podstawie innych przepisów. Jeżeli okaże się, że na podstawie ustawy - Prawo bankowe, to warto również upewnić się, czy ta emisja jest czynnością bankową w rozumieniu tej ustawy. Jeżeli tak, to produkt jest objęty gwarancjami BFG.

W praktyce, jeżeli korzystamy ze standardowych lokat, depozytów terminowych, rachunków bieżących, to nie należy się niepokoić, bowiem wszystkie te instrumenty objęte są gwarancjami BFG.

Bardzo istotną kwestią jest to, kiedy Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) może podjąć decyzję o zawieszeniu działalności banku. Otóż KNF postąpiłaby tak w przypadku, gdy: według bilansu sporządzonego na koniec okresu sprawozdawczego aktywa banku nie wystarczałyby na zaspokojenie jego zobowiązań lub z powodów związanych bezpośrednio z sytuacją finansową banku nie regulowałby on swoich zobowiązań dotczących wypłaty środków gwarantowanych wobec deponentów.

Wówczas KNF podjęłaby decyzję o zawieszeniu działalności banku i ustanowieniu zarządu komisarycznego, o ile nie zostałby on ustanowiony wcześniej. Jednocześnie KNF podjęłaby decyzję o jego przejęciu takiego banku przez inny bank, za zgodą banku przejmującego, albo wystąpiłaby do właściwego sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. W tym przypadku nastąpiłoby spełnienie warunku gwarancji.

Sposób i termin wypłat środków gwarantowanych zostałby podany do publicznej wiadomości przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny, m.in. w drodze ogłoszenia, w piśmie o zasięgu ogólnokrajowym. Informacje takie zostałyby również zamieszczone na stronie internetowej funduszu.

Konieczne jest również wyjaśnienie, w jaki sposób deponent mógłby odebrać należne środki gwarantowane. Otóż należność można byłoby odebrać w gotówce lub w formie przelewu na wskazany rachunek bankowy, w wyznaczonym przez podmiot dokonujący wypłat środków gwarantowanych miejscu i terminie. Po tym okresie odbiór środków gwarantowanych byłby możliwy w biurze funduszu - po wypełnieniu odpowiedniego wniosku o wypłatę środków gwarantowanych - w ciągu 5 lat od dnia spełnienia warunku gwarancji.

Środki pieniężne, których wielkość przekracza gwarancje funduszu, stanowią wierzytelność deponenta do banku. Po ogłoszeniu upadłości banku deponent miałby prawo dochodzić roszczeń na ogólnych zasadach prawa upadłościowego i naprawczego. Wówczas środki te stanowiłyby wierzytelność deponenta do masy upadłości banku. W przypadku zawarcia układu między wierzycielami a upadłym bankiem wierzytelności te zaspokojone byłyby w sposób określony w tym układzie.

Jeśli natomiast układ taki nie zostałby zawarty, a tzw. przedsiębiorstwo upadłego banku zostałoby sprzedane w całości, to nabywca przejąłby zobowiązania wobec klientów. W przypadku gdy przedsiębiorstwo nie zostałoby sprzedane w całości, to kwoty nieobjęte gwarancjami BFG mogłyby być odzyskane w wyniku podziału masy upadłości banku, jeżeli byłaby ona wystarczająca. Deponent musiałby zgłosić swoje wierzytelności sędziemu-komisarzowi w terminie wskazanym w postanowieniu sądu o ogłoszenie upadłości banku.

Krzysztof Tomaszewski

krzysztof.tomaszewski@infor.pl

Art. 1 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 257, poz. 1724).

Art. 2 ustawy z 14 grudnia 1994 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym (Dz.U. z 2009 r. nr 84, poz. 711 z późn. zm.).

Wyjaśnienia Bankowego Funduszu Gwarancyjnym (www.bfg.pl).