Co zmienia się w kontraktach międzynarodowych od 17 grudnia

@RY1@i02/2009/244/i02.2009.244.087.003a.101.jpg@RY2@

Marcin Piontek, radca prawny w kancelarii Piontek, Wiśniewski i Wspólnicy, komplementariusz

radca prawny w kancelarii Piontek, Wiśniewski i Wspólnicy, komplementariusz. Specjalista prawa korporacyjnego i cywilnego oraz transakcji w handlu elektronicznym

Rozporządzenie zastępuje przepisy artykuły od 25 do 31 prawa prywatnego międzynarodowego oraz konwencję rzymską, która obowiązywała u nas przez ostatni rok. Przypomnę, że prawo prywatne międzynarodowe określało prawo właściwe dla międzynarodowych stosunków osobistych i majątkowych w zakresie prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, a artykuły 25 do 31 określały prawo właściwe dla zobowiązań. Rzym I zastępuje również konwencję rzymską w państwach członkowskich, z wyjątkiem tych terytoriów państw członkowskich, które są objęte terytorialnym zakresem zastosowania tej konwencji, a do których nie stosuje się rozporządzenia zgodnie z art. 299 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (artykuł 24 rozporządzenia).

Rozporządzenie stosuje się do zobowiązań umownych w sprawach cywilnych i handlowych powiązanych z prawem różnych państw, a nie stosuje się (w szczególności) do spraw skarbowych, celnych i administracyjnych, do dowodów i postępowania (art. 1 ust. 1 i 3 w zw. z art. 18 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 593/2008 z 17 czerwca 2008 r.).

Rzym I wprowadza zasadę swobody wyboru prawa. Zgodnie z artykułem trzecim rozporządzenia umowa podlega prawu wybranemu przez strony. Wybór prawa jest dokonany wyraźnie lub w sposób jednoznaczny wynika z postanowień umowy lub okoliczności sprawy. Strony mogą dokonać wyboru prawa właściwego dla całej umowy lub tylko dla jej części. Strony mogą się w każdym czasie umówić, że umowa podlega prawu innemu niż to, które dla tej umowy było uprzednio właściwe na podstawie wcześniejszego wyboru. Zmiana prawa właściwego dokonana przez strony po zawarciu umowy nie narusza ważności umowy ze względu na formę ani praw osób trzecich. W przypadku gdy wszystkie inne elementy stanu faktycznego w chwili dokonywania wyboru prawa właściwego są zlokalizowane w państwie innym niż państwo, którego prawo zostało wybrane, dokonany przez strony wybór nie narusza stosowania przepisów prawa tego innego państwa, których nie można wyłączyć w drodze umowy. W przypadku gdy wszystkie inne elementy stanu faktycznego w chwili dokonywania wyboru prawa właściwego są zlokalizowane w jednym lub więcej państwach członkowskich, dokonany przez strony wybór prawa właściwego innego niż prawo państwa członkowskiego nie narusza stosowania przepisów prawa wspólnotowego, w odpowiednich przypadkach w kształcie, w jakim zostały one wdrożone w państwie członkowskim sądu, których nie można wyłączyć w drodze umowy.

Szczegółowe normy w zakresie prawa właściwego w przypadku braku wyboru prawa wprowadza artykuł czwarty rozporządzenia, stanowiąc między innymi, że w wymienionych przypadkach umowa może podlegać prawu państwa, w którym strona zobowiązana do spełnienia świadczenia charakterystycznego dla umowy ma miejsce zwykłego pobytu (ust. 2), lub jeżeli ze wszystkich okoliczności sprawy wyraźnie wynika, że umowa pozostaje w znacznie ściślejszym związku z państwem innym niż określone na zasadach ogólnych, stosuje się prawo tego innego państwa (ust. 3).

O niektórych z nich już wspomniałem. Długą listę wyłączeń zawiera również ustęp drugi artykułu pierwszego, wyłączając z zakresu rozporządzenia Rzym I kwestie takie, jak:

● stan cywilny oraz zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych osób fizycznych,

● zobowiązania wynikające ze stosunków rodzinnych oraz stosunków uznawanych zgodnie z prawem dla nich właściwym za mające podobne skutki, w tym zobowiązania alimentacyjne;

● zobowiązania wynikające z małżeńskich ustrojów majątkowych, z ustrojów majątkowych w stosunkach uznawanych zgodnie z prawem dla nich właściwym za mające podobne skutki do małżeństwa oraz z prawa spadkowego, włącznie z testamentami;

● zobowiązania wynikające z weksli, czeków, weksli własnych oraz innych zbywalnych papierów wartościowych w zakresie, w jakim zobowiązania z tych innych papierów wartościowych wynikają z ich zbywalności;

● zapisy na sąd polubowny i umowy o właściwość sądu;

● kwestie z zakresu prawa spółek i innych podmiotów posiadających osobowość prawną lub jej nieposiadających, takich jak utworzenie, w drodze rejestracji lub w inny sposób, zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych, ustrój wewnętrzny lub rozwiązanie spółek i innych podmiotów posiadających osobowość prawną lub jej nieposiadających oraz osobista odpowiedzialność wspólników i organów za zobowiązania takiej spółki lub podmiotu;

● kwestie, czy przedstawiciel może wobec osób trzecich zaciągać zobowiązania w imieniu osoby przez siebie reprezentowanej lub czy organ spółki lub innego podmiotu posiadającego osobowość prawną lub jej nieposiadającego może wobec osób trzecich zaciągać zobowiązania w imieniu tej spółki lub podmiotu;

● tworzenie trustów oraz stosunki prawne pomiędzy założycielami, powiernikami i beneficjentami;

● zobowiązania wynikające z kontaktów handlowych mających miejsce przed zawarciem umowy.

● umowy ubezpieczenia wynikające z operacji przeprowadzanych przez organizacje niebędące zakładami, o których mowa w art. 2 Dyrektywy 2002/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 5 listopada 2002 r. dotyczącej ubezpieczeń na życie, których przedmiotem jest zapewnienie pracownikom lub osobom pracującym na własny rachunek, należącym do zakładu lub grupy zakładów, lub do określonej grupy, lub grup zawodowych, świadczeń w przypadku śmierci lub dożycia określonego wieku, przerwania lub ograniczenia działalności, choroby zawodowej lub wypadku przy pracy.

Nie. Podobnie jak przepisy wcześniej obowiązujące, Rzym I ma zastosowanie powszechne, a prawo wskazane przez to rozporządzenie stosuje się bez względu na to, czy jest ono prawem państwa członkowskiego. To wynika zresztą ze specyfiki prawa prywatnego międzynarodowego i związanych z nim norm kolizyjnych. Oczywiście nie można wykluczyć sytuacji, w której kontrahent spoza UE będzie działać według zasad odmiennych, niż wynikające z rozporządzenia, ale jest to problem, którego w przewidywalnej przyszłości raczej nie da się uniknąć.

Przepisy rozporządzenia będą miały zastosowanie wyłącznie do umów zawartych po 17 grudnia 2009 r. Do umów wcześniej zawartych mają zastosowanie przepisy wcześniej obowiązujące.

Rozmawiała Teresa Siudem

Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Dz.U. Unii Europejskiej L z 2008 r. nr 177, poz. 6).