Fałszerstwo podważy wpis do księgi

W postępowaniu o uzgodnienie wpisu do księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym niedopuszczalne są ograniczenia dowodowe. Można więc wykazać, że wpis został dokonany na podstawie przerobionego dokumentu - orzekł Sąd Najwyższy.

Chodziło o sprawę Danuty S., która wytoczyła przeciwko swojemu szwagrowi, Henrykowi S. powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Blisko 40 lat temu matka Henryka S. i jednocześnie teściowa Danuty S. zdecydowała się podzielić działki i dom, jakimi dysponowała w mieście M. Zawarła więc z synową i synem umowy darowizny, zgodnie z którymi Danuta S. i Henryk S. podzielili między siebie działki, natomiast dom, w którym oboje wówczas mieszkali, miał być ich współwłasnością w równych częściach.

Zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami, jeżeli grunty były przekazane na podstawie nieformalnej umowy darowizny, konieczne było zgłoszenie tego faktu terenowym organom administracji państwowej na szczeblu gminy lub miasta, które następnie rozpoczynały procedurę uwłaszczeniową. Na podstawie decyzji organu właściciele mogli starać się o uzyskanie stosownego wpisu w księdze wieczystej.

Tymczasem po prawie 40 latach przy okazji postępowania o rozgraniczenie działek okazało się, że działka z domem należy w całości do Henryka S. Danuta S. skierowała więc do sądu powództwo przeciwko szwagrowi. W toku procesu udowodniono, że wpis do księgi wieczystej został dokonany na podstawie sfałszowanej decyzji administracyjnej - kopia tego dokumentu został bowiem przerobiona tak, aby wykreślić z niej wzmiankę o współwłasności Danuty S.

Mimo wykazania, że wpis został dokonany na podstawie fałszywych danych, sąd I instancji oddalił powództwo Danuty S. Zdaniem sądu art. 31 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 1982 r. nr 19, poz. 147 ze zm.) stanowi, że wpis potrzebny do usunięcia niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może nastąpić, gdy niezgodność będzie wykazana orzeczeniem sądu lub innymi odpowiednimi dokumentami. Ponieważ nie podważono decyzji gminy sprzed 40 lat, nie było, zdaniem sądu podstaw do zmiany wpisu. Do podobnych wniosków doszedł także sąd II instancji.

Obydwa te orzeczenia podważył jednak Sąd Najwyższy, który nakazał ponowne rozpoznanie sprawy. Uzasadniając SN przypomniał, że ustawa o księgach wieczystych i hipotece normuje różne postępowania: postępowanie nieprocesowe dotyczące wpisu do księgi wieczystej oraz postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. To drugie jest postępowaniem procesowym, wytaczanym na podstawie art. 10 ustawy.

- Obydwa sądy popełniły błąd, przenosząc automatycznie ograniczenie podstaw wpisu do księgi wieczystej z postępowania nieprocesowego na postępowanie procesowe w sprawie uzgodnienia treści księgi ze stanem prawnym - stwierdził sędzia Zbigniew Kwaśniewski.

SN wskazał, że celem powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest wzruszenie domniemania zgodności wpisu ze stanem prawnym i ewentualne skorygowanie go. Może ono nastąpić w oparciu o wszelkie dowody - także podważające prawdziwość dokumentu, na podstawie którego dokonano wpisu.

Ważne

Zgodnie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych istnieje domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym

Michał Culepa

dgp@infor.pl

ORZECZNICTWO

Wyrok SN z 22 lipca 2014 r., sygn. akt V CSK 514/13. www.serwisy.gazetaprawna.pl/orzeczenia