Kredytobiorcy nie muszą płacić dodatkowych prowizji

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK) orzekł, że jedna ze stosowanych przez bank Nykredit klauzul umownych o kredyt hipoteczny jest niedozwolona. Był to zapis mówiący, że w przypadku wypowiedzenia umowy przez bank, konsument jest zobowiązywany do uiszczenia dodatkowej prowizji za wcześniejszą spłatę kredytu. Zdaniem prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), działanie to było sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszało interesy konsumentów. Wszystko dlatego, że stosuje się wobec nich podwójną sankcję. Zdecydował się więc wystosować przeciwko bankowi pozew o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolony.

Kwestionowany zapis, jako pochodzący z wzorca umowy, nie stanowił przedmiotu indywidualnego uzgodnienia stron, ani nie podlegał negocjacjom. Jak podkreślił urząd, fakt naruszenia postanowień umowy przez kredytobiorcę powodowało zastosowanie wobec konsumenta podwójnej sankcji w postaci wypowiedzenia umowy przez bank oraz - dodatkowo - konieczności zapłaty prowizji za wcześniejszą spłatę kredytu.

Było to niesłuszne chociażby dlatego, że w przypadku niewykonania umowy przez kredytobiorcę, bank dysponuje wieloma innymi instrumentami o charakterze sankcji. Najbardziej dotkliwą z nich jest możliwość wypowiedzenia przez bank umowy kredytu. Wypowiedzenie przez bank umowy kredytu, który cechuje się długim okresem pozostawania w stosunku umownym, powoduje istotne i dotkliwe pogorszenie sytuacji ekonomicznej kredytobiorcy, wiążąc się z koniecznością jednorazowej spłaty całości zobowiązania wobec banku.

Prezes UOKiK wskazał ponadto na inne narzędzia, które może stosować bank w razie naruszenia warunków umowy kredytowej. W przypadku opóźnienia w spłacie kredytu wchodzi w grę tutaj przepis art. 481 par. 1 kodeksu cywilnego. Stanowi on, że jeżeli dłużnik spóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia. Nieważne jest przy tym, że nie poniósł żadnej szkody i że opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Przepis ten nie ma zastosowania do wszystkich przypadków naruszenia umowy, jednakże w odniesieniu do opóźnienia w spłacie kredytu jest kolejną możliwą do zastosowania sankcją.

Jak podkreśliła prezes UOKiK, kwestionowana prowizja posiada więcej cech kary umownej niż prowizji za wcześniejszą spłatę kredytu z inicjatywy konsumenta. Postanowienie wzorca dotyczy sytuacji, w której postawienie kredytu w stan natychmiastowej wymagalności wynika wyłącznie z decyzji banku o wypowiedzeniu umowy. Jeśli opłaty i prowizje pobierane za czynności bankowe dotyczą czynności, które konsument wykonuje z własnej woli, to w omawianym wypadku mamy do czynienia z prowizją pobieraną za czynność prawną banku, jaką jest wypowiedzenie umowy kredytu. Ponieważ wypowiedzenie umowy następuje jako konsekwencja jej niewykonania lub nienależytego wykonywania przez konsumenta mamy w takim przypadku do czynienia z podwójnym karaniem kredytobiorcy za to samo naruszenie. Dodatkowo jest to zastosowanie mechanizmu podobnego do niedopuszczalnej w odniesieniu do świadczeń pieniężnych kary umownej.

SOKiK podzielił argumenty podniesione w pozwie, uznając, że żądanie dodatkowej opłaty w sytuacji, gdy instytucja finansowa rozwiązuje kontrakt jest niedozwolone. Zakwestionowane postanowienie, po uprawomocnieniu wyroków, zostanie wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych, a jego stosowanie w obrocie z konsumentami będzie zabronione. Jeśli przedsiębiorcy mimo to będą je stosowali, grozić im będzie kara w wysokości do 10 proc. ubiegłorocznego przychodu (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 17 września 2009 r., sygn. akt XVII Amc 622/09).

● możliwość utrzymywania podwyższonego oprocentowania kredytu mimo prawomocnego wpisu hipoteki do księgi wieczystej

● prawo banku do dokonania na koszt kredytobiorcy wyceny nieruchomości, w przypadku gdy zalega on z terminową spłatą dwóch rat kredytu

● braku możliwości zwrotu składki zapłaconej na ubezpieczenie niskiego wkładu własnego po ustaniu ryzyka

● prawo banku do dowolnej zmiany regulaminu będącego integralną częścią umowy

Adam Makosz

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).