Kiedy można żądać wyłączenia sędziego

Czytelnik z Katowic pracuje w sklepie. Po rozwiązaniu terminowej umowy o pracę, co nastąpi w sierpniu 2009 r., prawdopodobnie wniesie pozew o niewypłacone mu świadczenia. Dowiedział się, że matka jego pracodawczyni jest ławniczką w wydziale sądu pracy, który byłby właściwy do rozpoznania mojej sprawy.

- Rodzi to moje wątpliwości co do bezstronności sędziów. Czy istnieje możliwość wyłączenia sędziego także w przypadku, gdy nie znam go osobiście - pyta pan Marcin.

Przepis art. 49 kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przyczyny wyłączenia zostały zatem zawężone do takich sytuacji, w których na przeszkodzie rozpoznania sprawy stoi stosunek osobisty. Nie może to być więc stosunek innego rodzaju (np. służbowy). Przepis ten nie uwzględnia także całego katalogu innych okoliczności, które ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości powinny powodować wyłączenie, choć nie mają nic wspólnego z osobistym stosunkiem sędziego do strony. Z tego powodu Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt P 8/07 (Dz.U. nr 119, poz. 772), uznał, że art. 49 k.p.c. w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego tylko do stosunku osobistego między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem ustawowym, pomijając inne okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, jest niezgodny z konstytucją. W konsekwencji ustawodawca zmienił treść tego przepisu. Od 1 lipca 2009 r. sąd będzie wyłączał sędziego, na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli zaistnieje jakakolwiek okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Przesłanki wyłączenia na wniosek zostaną zatem oderwane od stosunku osobistego, co oznacza, że w okolicznościach konkretnej sprawy wyłączenie będzie mogło nastąpić nawet w przypadku, gdy sędzia w ogóle nie zna strony, ale inne kwestie mogłyby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności.