Francuskie orzeczenie nie przejdzie w Polsce

Orzeczenia tymczasowego sądu francuskiego nie można uznać za odpowiednik orzeczenia separacji w rozumieniu prawa polskiego.

Sąd rejonowy ustanowił między małżonkami rozdzielność majątkową w 2010 r. Mężczyzna domagał się ustanowienia rozdzielności z dniem 31 lipca 1998 r., gdyż od tego dnia między nim a żoną istnieje faktyczna separacja.

Z ustaleń sądu wynikało, że strony zawarły małżeństwo w 1985 r. Mimo że w dniu 31 lipca 1998 r. żona z córkami wyjechała do Francji, strony nadal współdziałały z sobą w zakresie spraw majątkowych. Celem wyjazdu była chęć nadzorowania remontu wspólnej posiadłości. Mąż odwiedzał żonę.

W 1999 r. małżonkowie nabyli na zasadach wspólności małżeńskiej lokal mieszkalny, z kolei rok później nabyli notarialnie ponad trzy hektary ziemi, powiększając tym samym posiadłość we Francji.

Sąd we Francji tymczasowym orzeczeniem z 2001 r. udzielił im upoważnienia do oddzielnego zamieszkania, niemniej jednak po wydaniu orzeczenia strony podejmowały czynności wskazujące na ich współdziałanie.

Sąd I instancji uznał, że nie wystąpiły powody dla ustanowienia rozdzielności majątkowej z datą wsteczną.

Mężczyzna wniósł apelację, domagając się ustanowienia rozdzielności majątkowej od dnia wydania we Francji orzeczenia o separacji.

Sąd okręgowy oddalił apelację. Wskazał, że ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą wsteczną może być orzeczone tylko w wyjątkowych, uzasadnionych wypadkach. Należy brać pod rozwagę nie tylko interes małżonka występującego o ustanowienie rozdzielności i pozostałej rodziny, lecz również skutki, jakie pociągnie za sobą zniesienie wspólności dla drugiego małżonka oraz dla osób trzecich.

W tej sytuacji zniesienie wspólności majątkowej z datą wsteczną zachwiałoby równowagę majątkową między małżonkami oraz poczucie bezpieczeństwa pozwanej. Mężczyzna wniósł skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy oddalił skargę. Wskazał, że w stosunkach między Francją a Polską obowiązuje umowa o prawie właściwym, jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń w zakresie prawa osobowego i rodzinnego (Dz.U. z 1969 r., nr 4, poz. 22).

SN wyjaśnił, że zgodnie z art. 54 par. 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego orzeczenie separacji powoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej. Sąd II instancji pominął w swych rozważaniach orzeczenie tymczasowe Tribunal de Grande Instance z 2001 r., na mocy którego orzeczono o separacji stron.

W zakresie, w jakim art. 54 par. 1 k.r.o. stanowi o orzeczeniu separacji i jego skutku, chodzić może nie tylko o orzeczenie separacji przez sąd polski, ale także przez sąd obcy.

Co jednak tyczy się orzeczenia separacji wydanego przez sąd obcy, to zastosowanie art. 54 par. 1 k.r.o. wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy orzeczenie zagraniczne jest odpowiednikiem orzeczenia polskiego sądu o separacji.

W związku z tym powstaje pytanie, czy to orzeczenie tymczasowe podlega uznaniu w Polsce, a jeśli tak, to czy stanowi odpowiednik znanego w polskim prawie orzeczenia separacji. Otóż ocena, czy orzeczenie to mogłoby podlegać uznaniu w Polsce według umowy polsko-francuskiej, wypada negatywnie.

Orzeczenia tymczasowego sądu francuskiego nie można uznać za odpowiednik orzeczenia separacji w rozumieniu prawa polskiego. Jak wynika z uzasadnienia rozstrzygnięcia sądu francuskiego, zapadło ono po bezskutecznej próbie pojednawczej podjętej w związku ze zgłoszonym przez pozwaną żądaniem orzeczenia rozwodu z winy powoda.

Orzeczenie obejmuje środki tymczasowe stosowane przez sąd przed ewentualnym orzeczeniem rozwodu i tylko na czas do jego orzeczenia.

Nie chodzi o orzeczenie separacji małżonków, która była i jest odrębnie uregulowana we francuskim kodeksie cywilnym.

Ponadto orzeczenie o separacji wywołuje skutek w postaci rozdzielności majątkowej między małżonkami. Skutku takiego nie wywołuje omawiany środek tymczasowy.

W efekcie, nawet gdyby orzeczenie tymczasowe Tribunal de Grande Instance zostało uznane w Polsce, nie mogłoby wywoływać skutku, o którym mowa w art. 54 par. 1 k.r.o.

z 28 maja 2014 r., sygn. akt I CSK 330/13

DGP PRZYPOMINA

Nieważność postępowania

W takich sprawach przed przystąpieniem do oceny zarzutów należy rozważyć zagadnienie jurysdykcji krajowej. Brak jurysdykcji krajowej skutkuje bowiem nieważnością postępowania (art. 1099 par. 2 k.p.c.), a tę Sąd Najwyższy w granicach zaskarżenia musi brać pod rozwagę z urzędu (art. 398 ¹³ par. 1 zd. 2 k.p.c.).

KOMENTARZ EKSPERTA

Ważne powody i wyjątkowy wypadek

@RY1@i02/2014/166/i02.2014.166.02300050d.803.jpg@RY2@

Bartłomiej Witucki adwokat

Komentowany wyrok dotyka niezwykle ciekawej kwestii: przesłanek orzeczenia rozdzielności majątkowej małżonków z mocą wsteczną. Artykuł 52 par.1 i 2 k.r.o. przewiduje, iż wydanie takiego rozstrzygnięcia wymaga kumulacji dwóch przesłanek: "ważnych powodów" i "wyjątkowego wypadku". Z dorobku judykatury wynika, że ważnymi powodami mogą być trwonienie majątku, hulaszczy tryb życia, alkoholizm, narkomania, hazard, uporczywy brak przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny, dokonywanie ryzykownych operacji finansowych. Natomiast za "wyjątkowy wypadek", oprócz tego, że małżonkowie od dłuższego czasu żyją w faktycznym rozłączeniu (separacja faktyczna), może zostać uznane także samo nieprzyczynianie się do pomnażania majątku wspólnego pomimo niepozostawania w rozłączeniu. Z własnej praktyki znam przypadek, kiedy sąd wydał takie orzeczenie ze skutkiem 10 lat wstecz, tzn. od dnia rozpoczęcia przez męża działalności gospodarczej, z którą małżonka nie miała nic wspólnego. Takie rozstrzygnięcia zdarzają się, choć winny być wydawane ze szczególną ostrożnością, wymagającą wnikliwego postępowania dowodowego, aby ocenić, czy powództwo nie zmierza do pokrzywdzenia wierzycieli jednego z małżonków. Bywa bowiem i tak, że takie powództwo jest rezultatem zmowy małżonków.

Ewa Maria Radlińska

 ewa.radlinska@infor.pl