Przegląd orzecznictwa NSA

Zwolnienie spółki z kosztów po utracie płynności finansowej

Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił spółce zwolnienia od kosztów sądowych (wpis 400 zł) w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję dyrektora izby celnej w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją automatów do gier poza kasynem gry. Sąd wskazał, że w oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości 50 tys. zł oraz środki trwałe o wartości 57 tys. zł. Zgodnie z bilansem za 2011 r. poniosła stratę w wysokości 42 tys. zł, saldo rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło zaś 47 zł.

Sąd uznał, że strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. O braku środków nie świadczy również niskie saldo na koncie. Brak stwierdzonych operacji finansowych na rachunku przy jednoczesnym wykazaniu przez spółkę miesięcznych przychodów w wysokości ok. 40 tys. zł wskazuje jednoznacznie, że spółka dysponuje uzyskiwanymi środkami z pominięciem wymienionego konta bankowego.

Sąd stwierdził ponadto, że przedstawione przez spółkę dokumenty nie potwierdzają podjęcia wszelkich możliwych kroków, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. W konsekwencji na podstawie art. 246 par. 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił przyznania prawa pomocy.

Spółka wniosła zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.

Wyjaśnił, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 konstytucji, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Z oświadczeń zawartych we wniosku wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania jej w szczególny sposób.

z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13

Podsumowanie

Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek o dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

Zmiana składu sądu jest możliwa tylko z obiektywnych powodów

Aby wyłączyć sędziego, nie wystarczy wskazać, że orzekał już wcześniej w sprawach dotyczących spółki, wydając niekorzystne dla niej rozstrzygnięcia.

Uczestniczka postępowania - spółka - wniosła o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziów, którzy orzekali w innym postępowaniu z udziałem spółki dotyczącym procesu inwestycyjnego polegającego na wybudowaniu biogazowni rolniczej i wydali wówczas niekorzystne dla firmy rozstrzygnięcie. Spółka obawiała się, że tym razem - w sprawie skargi na decyzję wojewody - sędziowie również rozpatrzą jej sprawę negatywnie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił ten wniosek. Nie stwierdził bowiem wystąpienia przesłanek wyłączenia sędziego wymienionych w art. 18 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.). Wskazał, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być obiektywna, realna i dotyczyć tej konkretnej sprawy. Wyłączeniu podlega zatem sędzia, który z określonej przyczyny mógłby na przykład być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony.

Spółka wniosła zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie. Wyjaśnił, że instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą.

Cel przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa wyłączenie sędziego następuje na wniosek wtedy, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Wymaga podkreślenia, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość co do bezstronności sędziego ma być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku i należy ją odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie.

Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, że wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

z 2 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 527/13

Podsumowanie

Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że wniosek o wyłączenie sędziów nie może być oparty na subiektywnym przekonaniu strony, że skoro sędzia wydał w innej sprawie niekorzystny dla niej wyrok, to uczyni to w każdej kolejnej. Strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, że to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych, leżących po stronie tego sędziego i mających wpływ na obiektywizm jego działania.

Oprac. Ewa Maria Radlińska