Nieudzielenie absolutorium musi mieć podstawy merytoryczne i podlega kontroli RIO oraz sądów
Absolutorium z tytułu wykonania budżetu jest szczególnym wyrazem kontrolnej funkcji organu stanowiącego. Ze względu na prawne konsekwencje jego nieudzielenia (co równoznaczne jest z podjęciem inicjatywy referendum w sprawie odwołania władz) ma też szczególne znaczenie polityczne. Od lat jednak regionalne izby obrachunkowe oraz sądy konsekwentnie studzą polityczne temperamenty samorządowców, wskazując na szczególny charakter procedury absolutoryjnej i podkreślając, że oceny formułowane w procesie absolutoryjnym muszą mieć ścisły, a w zasadzie wyłączny związek z wykonaniem budżetu (por. chociażby wyroki NSA z 17 lutego 1994 r. sygn. akt SA/Gd 1697/93 czy z 22 marca 1996 r. sygn. akt SA/Gd 3695/95). I choć stanowisko izb i sądów w tej kwestii znane jest od lat, to również i w tym roku nie zabrakło negatywnych opinii i rozstrzygnięć nadzorczych odnoszących się do nieudzielenia absolutorium z powodów innych niż ocena wykonania budżetu. I dzieje się tak, pomimo że w 2018 r. do systemu prawnego wprowadzona została instytucja wotum zaufania dla organu wykonawczego. Choć odnosząca się do niego procedura terminowo zbieżna jest z procedurą absolutoryjną, to jednak w założeniu wotum zaufania ma się odróżniać od absolutorium swym stricte politycznym charakterem, a formułowane w jej ramach oceny mogą być dużo swobodniejsze.
Choć absolutorium to instytucja sędziwa, to wcale nie oznacza, że jest ona pod względem prawnym całkowicie przejrzysta. Interpretacja, a także praktyczne stosowanie przepisów odnoszących się do absolutorium, wciąż nastręcza wielu problemów. Jak w gruncie rzeczy rozumieć wymóg powiązania absolutorium wyłącznie z oceną wykonania budżetu? Ustawa o finansach publicznych (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 1530) wprost tego nie przesądza. Nie zostały także w niej sformułowane kryteria tej oceny. Biorąc pod uwagę bogate orzecznictwo w tym zakresie (także najświeższe dotyczące absolutorium za rok 2024), ocenę wykonania budżetu zasadniczo wiązać należy z analizą dokumentów, z którymi zgodnie z art. 271 ust. 1 ustawy, organ stanowiący jest zobowiązany zapoznać się przed podjęciem uchwały absolutoryjnej. Są to: sprawozdanie z wykonania budżetu jednostki samorządu terytorialnego, sprawozdanie finansowe (wraz ze sprawozdaniem z badania sprawozdania finansowego, jeśli zachodzi taka wynikająca z ustawy konieczność), opinia regionalnej izby obrachunkowej o sprawozdaniu z wykonania budżetu, informacja o stanie mienia jednostki samorządu terytorialnego oraz stanowisko komisji rewizyjnej.
Zgodnie z art. 18a ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1153) komisja rewizyjna opiniuje wykonanie budżetu. Przepis ten określa zadanie wspomnianej komisji, ale jednocześnie limituje zakres dokonywanej przez nią oceny zawartej we wniosku absolutoryjnym. Dokument ten podlega opiniowaniu przez regionalną izbę obrachunkową. Wadliwie pod względem prawnym skonstruowany wniosek rzutować może na ocenę legalności całej procedury absolutoryjnej. Najczęściej wskazywanymi (także w tym roku) przez składy orzekające regionalnych izb obrachunkowych uchybieniami merytorycznymi są braki powiązania zarzutów z materią wykonania budżetu. Zdarza się, iż komisja, stawiając wniosek o nieudzielenie absolutorium, ujmuje w nim wiele zarzutów odnoszących się np. do kwestii pozabudżetowych, takich jak ogólne relacje organu wykonawczego z organem stanowiącym (np. blokowanie informacji dla radnych), nieprawidłowości w zakresie zamówień publicznych, nieprawidłowości w zakresie gospodarki finansowej samorządowych osób prawnych itd.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.