Jeśli kontrahent nie płaci, można skorzystać z ulgi na złe długi

W art. 89a i 89b ustawy o VAT przyznano podatnikom możliwość skorygowania kwoty podatku należnego wykazanego w związku ze sprzedażą swoich towarów lub usług do kontrahentów, którzy nie uregulowali należności z tytułu tej sprzedaży. Zaznaczmy, że rozwiązania dotyczące ulgi na złe długi zostały wprowadzone do ustawy o VAT 1 czerwca 2005 r. w wyniku uchwalenia ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 90, poz. 756). Jednak 1 grudnia 2008 r. - w rezultacie wejścia w życie ustawy z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 209, poz. 1320) - regulacje dotyczące ulgi na złe długi zostały znowelizowane.

Główna zasada ulgi na złe długi określona została w art. 89a ustawy o VAT. Zgodnie z jego treścią podatnik może skorygować podatek należny z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w przypadku wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona. Korekta podatku dotyczy również kwoty podatku przypadającej na część kwoty wierzytelności odpisanej jako nieściągalna lub której nieściągalność została uprawdopodobniona. Dodajmy, że nieściągalność wierzytelności uważa się za uprawdopodobnioną w przypadku, gdy wierzytelność nie została uregulowana w ciągu 180 dni od upływu terminu jej płatności określonego w umowie lub na fakturze.

Aby możliwe było skorzystanie z ulgi na złe długi, muszą być spełnione następujące warunki:

● dostawa towaru lub świadczenie usług są dokonane na rzecz podatnika zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny, niebędącego w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji;

● wierzytelności zostały uprzednio wykazane w deklaracji jako obrót opodatkowany i podatek należny;

● wierzyciel i dłużnik na dzień dokonania korekty rozliczenia podatku są podatnikami zarejestrowanymi jako podatnicy VAT czynni;

● wierzytelności nie zostały zbyte;

● od daty wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie upłynęły dwa lata, licząc od końca roku, w którym została wystawiona;

● wierzyciel zawiadomił dłużnika o zamiarze skorygowania podatku należnego, a dłużnik w ciągu 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia nie uregulował należności w jakiejkolwiek formie.

Dodajmy, że korekta podatku należnego może nastąpić w rozliczeniu za okres rozliczeniowy, w którym upłynął wskazany wyżej termin, nie wcześniej jednak niż w rozliczeniu za okres, w którym wierzyciel uzyskał potwierdzenie odbioru przez dłużnika zawiadomienia. Warunkiem dokonania korekty jest uzyskanie przez wierzyciela potwierdzenia odbioru przez dłużnika zawiadomienia o zamiarze skorygowania podatku należnego.

Zgodnie z art. 89a ust. 6 ustawy o VAT podatnik zobowiązany jest w ciągu siedmiu dni od dnia dokonania korekty podatku należnego do zawiadomienia dłużnika o tej czynności. Kopię zawiadomienia trzeba natomiast przesłać do właściwego dla podatnika urzędu skarbowego. Warto jednak zaznaczyć, że ustawodawca w przepisach dotyczących ulgi na złe długi nie przewidział szczególnej formy zawiadomienia dłużnika o dokonanej korekcie. Nie określił również szczególnej formy dla kopii zawiadomienia, która ma zostać dostarczona do urzędu skarbowego. Można zatem stwierdzić, że przekazanie informacji do urzędu skarbowego w formie zapisanych na dysku CD zeskanowanych zawiadomień spełnia wszelkie warunki, aby uznać je za kopie zawiadomienia skierowanego do dłużnika i w konsekwencji spełnić warunek określony w art. 89a ust. 6 ustawy o VAT. Może mieć to istotne znaczenie u podmiotów mających wiele nieuregulowanych należności. Warto zaznaczyć, że przepisy dotyczące ulgi na złe długi nakazują stosowanie przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.) jedynie w stosunku do zawiadomień, o których mowa w art. 89a ust. 2 pkt 6 ustawy o VAT, czyli do zawiadomień dłużnika o zamiarze skorygowania podatku należnego. Konsekwentnie, należy stwierdzić, że skoro ustawodawca w sposób szczegółowy wskazał, w jakich sytuacjach należy stosować przepisy Ordynacji podatkowej, to w stosunku do innych zawiadomień nie jest wymagane stosowanie tych przepisów. Zatem jeżeli nie stosuje się przepisów o doręczeniach w stosunku do zawiadomienia dłużnika o dokonaniu korekty w związku z zastosowaniem ulgi na złe długi, to z pewnością należy stwierdzić, że forma takiego zawiadomienia, a zatem również jego kopii, jest dowolna. Gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić wymóg odpowiedniej formy dla zawiadomienia lub jego kopii, wskazałby na to bezpośrednio w przepisie.

Skorzystanie z ulgi na złe długi przez wierzyciela wiąże się z pewnymi konsekwencjami po stronie dłużnika. Po dokonaniu korekty podatku przez wierzyciela dłużnik również musi poprawić swoje rozliczenia z tytułu VAT. Ustawa o VAT wskazuje, że w przypadku otrzymania zawiadomienia od wierzyciela o zamiarze skorygowania podatku i nieuregulowania należności w terminie 14 dni od dnia otrzymania tego zawiadomienia, podatnik (dłużnik) jest obowiązany do odpowiedniego pomniejszenia podatku naliczonego podlegającego odliczeniu lub w przypadku jego braku, do odpowiedniego powiększenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku wynikającą z nieuregulowanych faktur, poprzez korektę deklaracji za okres, w którym dokonał odliczenia. Natomiast w przypadku częściowego uregulowania należności przed upływem wskazanego terminu korekta dotyczy podatku naliczonego przypadającego na nieuregulowaną część należności. Do zaległości podatkowych wynikających z korekty podatku naliczonego mają zastosowanie odrębne przepisy o odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe podatnika. W przypadku natomiast uregulowania należności po dokonaniu korekty, podatnik ma prawo do zwiększenia kwoty podatku naliczonego w rozliczeniu za okres, w którym należność uregulowano, o kwotę podatku. W przypadku częściowego uregulowania należności podatek naliczony może zostać zwiększony w odniesieniu do tej części.

Nieściągalność wierzytelności uważa się za uprawdopodobnioną, gdy wierzytelność nie została uregulowana w ciągu 180 dni od upływu terminu jej płatności

Z przepisów ustawy o VAT nie wynika, aby warunkiem ulgi na złe długi było uznanie faktury przez dłużnika ani nawet posiadanie przez niego oryginału faktury w swojej dokumentacji. Jeśli więc są spełnione wszystkie warunki ulgi, w tym również uzyskane zostało przez podatnika, chcącego skorzystać z ulgi na złe długi, potwierdzenie odbioru przez dłużnika zawiadomienia o zamiarze skorzystania z ulgi, będzie można z niej skorzystać. Podatnik może skorygować podatek należny dotyczący nieściągalnej wierzytelności, również gdy kontrahent nie uznał faktury i nie ma jej oryginału w swojej dokumentacji.

krzysztof.koslicki@infor.pl

Art. 89a i 89b ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).