Zaniedbania mogą pozbawić odliczenia VAT

@RY1@i02/2011/215/i02.2011.215.07100020b.802.jpg@RY2@

Marcin Sobieszek, doradca podatkowy w Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna

Nabywając towar, należy dochować należytej staranności przy weryfikacji informacji o kontrahencie. Po stwierdzeniu nieprawidłowości przy wejściu przez niego w posiadanie sprzedawanego towaru, fakt ten będzie istotnym czynnikiem przy uzasadnieniu prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktury dokumentującej sprzedaż. Ostatnio z problemem tym mają do czynienia podmioty handlujące złomem.

Generalna zasada mówi, że prawo do odliczenia przysługuje przedsiębiorcom w zakresie, w jakim towary wykorzystywane są do wykonywania czynności opodatkowanych. Przepisy ustawy o VAT zawierają też ograniczenia w zakresie prawa do odliczenia. Dotyczą one m.in. sytuacji, kiedy:

- sprzedaż udokumentują faktury wystawione przez podmiot nieistniejący bądź nieuprawniony do wystawiania faktur;

- transakcja udokumentowana fakturą nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku;

- wystawiono więcej niż jedną fakturę dokumentującą daną sprzedaż;

- faktury dotyczą transakcji, które nie zostały dokonane;

- faktury potwierdzają

czynności sprzeczne z prawem.

Przy realizacji prawa do odliczenia problematyczne jest, na kim ciąży obowiązek weryfikacji prawidłowości dokumentowania czynności i kto ponosi odpowiedzialność i wszelkie związane z tym konsekwencje finansowe w przypadku błędnego udokumentowania czynności.

W ramach bieżącego

prowadzenia działalności

może dojść do sytuacji,

kiedy przedsiębiorcy

nabędą towar, który wszedł w posiadanie sprzedawcy w sposób nielegalny. Powstaje wówczas pytanie, czy VAT wykazany na fakturze przez sprzedawcę podlega odliczeniu u nabywcy?

Praktyka organów skarbowych oraz organów kontroli skarbowej pokazuje, że stoją one na stanowisku, że to nabywcy ponoszą negatywne konsekwencje takiego zdarzenia i nie mają prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z takiej faktury, niezależnie od tego, czy nabywca dochował należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta.

Postępowanie takie może budzić kontrowersje na gruncie rozstrzygnięć sądów administracyjnych oraz Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE).

Przykładowo w wyroku WSA w Kielcach z 10 marca 2011 r. (sygn. akt I SA/Ke 129/11) stwierdzono, że odbiorcy faktur, w których jako wystawcę wskazano podmiot posługujący się nieprawdziwymi danymi, w praktyce nieprowadzący działalności i niebędący czynnym podatnikiem VAT, w sytuacji gdy strona nie dochowała należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta, nie przysługuje stosownie do unormowania art. 88 ust. 3a

pkt 1 lit. a oraz art. 88 ust. 3a

pkt 4 lit. a ustawy o VAT uprawnienie do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z tego rodzaju faktury. Z uzasadnienia

tego można wywnioskować, że przy dochowaniu należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje podatnikowi. Z innego orzeczenia wynika, że w przypadku uzasadnionych wątpliwości co do osoby kontrahenta, wynikających z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, podatnik powinien dokonać weryfikacji, a zaniedbanie w tym zakresie może wpływać na ocenę, czy podatnik dochował należytej staranności w jego wyborze (wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2008 r.,

sygn. akt I SA/Po 218/08).

Ponadto na gruncie orzecznictwa TSUE można stwierdzić, że by zachować prawo do odliczenia podatku naliczonego, konieczne jest ustalenie, czy podatnik, nabywając towar, wiedział lub - uwzględniając całokształt danej sytuacji - przynajmniej powinien wiedzieć, że określona transakcja stanowi nadużycie prawa (np. wyrok C-409/04 z 27 września 2007 r. w sprawie Teleos plc i inni).

EM