Jakie są skutki odstąpienia od umowy sprzedaży udziałów zawartej z kontrahentem

konsultant w TPA Horwath

@RY1@i02/2010/128/i02.2010.128.086.0016.001.jpg@RY2@

Fot. Wojciech Górski

Radosław Druć, konsultant w TPA Horwath

Sprzedaż praw majątkowych, jakimi są udziały, opodatkowana jest podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC) w wysokości 1 proc. wartości rynkowej nabywanych udziałów. Obowiązek zapłacenia takiego podatku ciąży na kupującym, który jest zobowiązany w terminie 14 dni od momentu zawarcia umowy złożyć do naczelnika właściwego urzędu skarbowego deklarację PCC-3 oraz dokonać wpłaty podatku.

Niejednokrotnie zdarza się, że strony umowy korzystają z przewidzianej w art. 395 kodeksu cywilnego (k.c.) możliwości umieszczenia w umowie cywilnoprawnej postanowienia pozwalającego na odstąpienie od takiej umowy w ciągu oznaczonego terminu. W przypadku skorzystania przez strony z tego prawa umowę uznaje się za niezawartą. Niektórzy podatnicy stwierdzają więc, że skoro umowa nie istnieje w obrocie prawnym, nie może wywierać ani skutków prawnych, ani podatkowych. W rezultacie zapłacony PCC w momencie odstąpienia od umowy staje się, ich zdaniem, podatkiem nienależnym.

Przede wszystkim należy wskazać, że podatnik nie może żądać zwrotu podatku w trybie art. 11 ustawy o PCC, gdyż w zamkniętym katalogu przypadków umożliwiających zwrot wskazanym w tym przepisie ustawodawca nie umieścił odstąpienia od umowy. Nie jest więc dopuszczalne dokonanie zwrotu z innego powodu niż okoliczności bezpośrednio wskazane w tym przepisie, nawet gdy sama czynność przestała istnieć z prawnego punktu widzenia.

Skorzystanie z przepisów o nadpłacie zawartych w Ordynacji podatkowej także wydaje się nieskuteczne. W rozpatrywanym przypadku przedmiotem opodatkowania jest zawarcie umowy sprzedaży rzeczy i praw majątkowych (więc także udziałów), natomiast obowiązek podatkowy powstaje już z chwilą dokonania tej czynności. Jeżeli PCC został zapłacony, to należy uznać, że podatek został uiszczony zgodnie z tymi przepisami (a więc był należny w chwili zapłaty). Nie jest istotne, że po zawarciu umowy jedna ze stron od umowy odstąpiła. Prawo żądania stwierdzenia i zwrotu nadpłaty przysługuje natomiast tylko w przypadku, gdy zapłacony podatek był nienależny w chwili uiszczenia. W związku z tym podatnik nie może skorzystać również z tego rozwiązania.

Należy podkreślić, że także w wyrokach sądów administracyjnych (przykładowo wyrok WSA w Warszawie z 1 czerwca 2010 r., sygn. akt SA/Wa 2887/08) dominuje zgodne stanowisko, że skutki prawne odstąpienia od umowy w trybie art. 395 k.c., tj. uznanie jej za nigdy niezawartą, nie niosą za sobą skutków podatkowych.

Reasumując, nawet gdy strona umowy była zobowiązana do zapłaty PCC, to późniejsze odstąpienie od takiej umowy nie pozwala na odzyskanie tego podatku.

(EM)

Ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649).