Kiedy dochodzi do naruszenia zasad postępowania podatkowego

@RY1@i02/2010/231/i02.2010.231.086.006b.001.jpg@RY2@

Agnieszka Tałasiewicz, partner w Ernst & Young

Wyobraźmy sobie następujące sytuacje. Organ podatkowy przewleka postępowanie, nie podejmując żadnych działań i podatnik nie może się doczekać rozstrzygnięcia przez lata. Albo konsultuje wszystko z organem nadrzędnym i wydaje decyzję de facto pod jego dyktando. Inspektor zleca biegłemu opinię i wprost wskazuje mu stanowisko, od którego akceptacji uzależnia złożenie zlecenia. A może urzędnik kontrolujący naszą spółkę zajmuje się sprawą innego podatnika i pewnego dnia znajdujemy na drukarce komplet poufnych informacji dotyczących innego podmiotu? To nie są sytuacje niespotykane, nie są one również niestety wymyślone. Są to klasyczne przykłady naruszenia podstawowych zasad postępowania podatkowego.

Zasady ogólne postępowania podatkowego nie tylko regulują na podstawowym poziomie sposób prawidłowego zachowania organów podatkowych (a właściwie urzędników działających w ramach tych organów), ale celem ogólnych zasad postępowania podatkowego jest przede wszystkim wyznaczanie optymalnego, uniwersalnego sposobu załatwienia spraw podatkowych. To fundament, bez którego przepisy szczegółowe są wyrwane z kontekstu i mogą wprowadzać w błąd co do wartości, które realizują. Aby właściwie odczytywać działania organów oraz bronić swoich interesów, podatnik musi znać ogólne zasady postępowania.

Może się wydawać, że ogólne zasady są dalekie od rzeczywistości i że żyją tylko na papierze, a to, co jest ważne, to konkretny przepis prawa regulujący konkretne zachowanie. Nic bardziej błędnego - przede wszystkim zasady ogólne same mają charakter normatywny - ich naruszenie może stanowić podstawę do uchylenia decyzji podatkowej, a w drugiej kolejności - wyznaczają one właściwy sposób odczytywania norm zawartych w przepisach szczegółowych. Razem z zasadami wynikającymi z konstytucji stanowią podstawę myślenia o systemie prawa. I paradoksalnie - znajomość zasad ogólnych często może być nawet istotniejsza niż znajomość przepisów szczegółowych. Zasada ogólna daje nam bowiem podstawę do analizowania sprawy kompleksowo. Normy szczegółowe mogą się zmieniać, są oczywiście ważne, ale taką normę można zawsze sprawdzić, przeczytać raz jeszcze, poszukać innych unormowań szczegółowych. Podczas gdy znajomość zasad ogólnych postępowania determinuje sposób naszego myślenia o postępowaniu, oceny zachowań organów i korzystania z gwarancji procesowych, jakie w postępowaniu przysługują podatnikom.

W tym kontekście należy zwrócić uwagę na fakt, że adresatem zasad ogólnych jest organ podatkowy - dlatego dla podatnika jest to tak ważne narzędzie. Dzięki pilnowaniu, czy przestrzegane są zasady ogólne, podatnik umacnia swoją pozycję procesową, która - inaczej niż w postępowaniu cywilnym - jest nierówna pozycji jego przeciwnika procesowego. Podatnik jest w sporze stroną słabszą i dobrze, że ma zewnętrzny pancerz wyznaczony przez zasadę praworządności, zasadę zaufania do organów podatkowych, zasadę dwuinstancyjności, zasadę szybkości postępowania i inne zasady, o których szczegółowo opowiadamy. Zasady te będą stale przewijały się w kolejnych artykułach cyklu, który właśnie inaugurujemy. Wiele reguł postępowania podatkowego stanowi przecież realizację założeń wyrażonych przez ustawodawcę w naczelnych zasadach postępowania podatkowego.

EM