Jak fiskus sprawdzi, czy podatnik zataił przed nim dochody

Każdą zarobioną w roku podatkowym złotówkę trzeba wykazać przed urzędem skarbowym. Nieujawnienie jej w zeznaniu podatkowym grozi kontrolą ze strony organów podatkowych. Gdy urzędnicy wykażą, że podatnik zataił dochody do opodatkowania, mają prawo nałożyć na podatnika 75-proc. podatek dochodowy, a także sankcje karne skarbowe. Oczywiście przykład ze złotówką jest przejaskrawiony. Urzędnicy skarbowi rozpoczynają kontrole w zakresie nieujawnionych źródeł dochodów, gdy wydatki podatnika znacznie przekraczają wykazane zarobki. Z takimi sytuacjami mamy do czynienia przy dużych inwestycjach, jak np. kupno nieruchomości, luksusowego samochodu czy jachtu.

Szczególne postępowania

Postępowanie, które ma na celu opodatkowanie dochodów z nieujawnionych źródeł, jest szczególnym trybem ustalania podatku. Postępowanie to wszczynane jest wyłącznie wtedy, gdy organ podatkowy uzyska informacje, że poniesione przez podatnika wydatki nie znajdują pokrycia w opodatkowanych lub wolnych od podatku przychodach, względnie w zgromadzonych wcześniej oszczędnościach, a podatnik odmawia podania źródła, z którego pochodzą te środki. Wszczynane zatem jest wtedy, gdy podatnik więcej wydaje, niż posiada. Gdy przyczyn powstania takiej różnicy podatnik nie jest w stanie wyjaśnić, w sposób wskazujący na legalne źródło sfinansowania nadmiernych wydatków, urząd skarbowy, stwierdziwszy taki fakt, ustala dochód (z nieujawnionego źródła) w wysokości stanowiącej nadwyżkę poniesionych w roku podatkowym wydatków, nad sumą ujawnionych przez podatnika przychodów opodatkowanych podatkiem dochodowym, wolnych od tego podatku i posiadanych wcześniej zasobów majątkowych, a także np. zaciągniętych kredytach. Od tak ustalonego dochodu pobierany jest podatek według stawki 75 proc.

Ważne wydatki

Podstawą do ustalenia wysokości przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych są poniesione przez podatnika w danym roku wydatki oraz wartość zgromadzonego w tym roku mienia. Przychód ten ustala się w drodze oszacowania. W istocie nie jest więc konieczne udowodnienie przez organ podatkowy, że podatnik osiągnął nieujawniony przychód w konkretnej wysokości. Wystarczające jest wykazanie, że dokonane w danym roku wydatki podatnika oraz przyrost jego aktywów w tym okresie nie mają pokrycia w aktualnym dochodzie oraz zgromadzonym do tej pory majątku. Wiedzę o wysokości poniesionych przez podatnika wydatków oraz wartości zgromadzonego mienia organ podatkowy może uzyskać na wiele sposobów, np. w formie informacji podatkowych, do których składania Ordynacja podatkowa obliguje wiele podmiotów (sądy, komorników sądowych, notariuszy). Zgromadzone dowody organ może uzupełniać o informacje dotyczące rachunków bankowych, oszczędnościowych, pieniężnych, papierów wartościowych, a także kredytów, pożyczek i depozytów, udostępniane na jego żądanie przez banki, zakłady ubezpieczeń, fundusze inwestycyjne, domy maklerskie, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe. Ustalone w ten sposób wydatki lub przyrost aktywów organ może porównać z dochodem lub przyrostem majątku (darowizna, spadek) zadeklarowanym w zeznaniach podatkowych.

Organ podatkowy powinien udowodnić podatnikowi brak pokrycia dokonywanych wydatków w ujawnionych przez niego źródłach przychodów. W tym celu organ może wezwać stronę lub inne osoby do złożenia wyjaśnień, zeznań lub dokonania określonej czynności, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy. Organ podatkowy może też zasięgnąć informacji w drodze współpracy z innymi organami państwa, jak również wymiany danych z organami podatkowymi innych państw.

Obrona podatnika

Jeśli do podatnika zawita już kontrola w zakresie nieujawnionych źródeł dochodów, podatnik powinien się bronić. To on musi wykazać, że poniesione wydatki znajdują pokrycie w ustalonym źródle (źródłach) przychodów lub posiadanych zasobach majątkowych. W tym celu podatnik może skorzystać ze wszystkich środków dowodowych przewidzianych w Ordynacji podatkowej. Darowizny i inne nieodpłatne przysporzenia powinny być udokumentowane pisemnie. Podatnik może również powołać świadków i brać aktywny udział w postępowaniu. Dowodem jest także umowa kredytowa, jeżeli np. zakup nieruchomości finansowany był kredytem.

Jeżeli podatnik wskaże lub chociażby uprawdopodobni źródło przychodów, z którego pokrywane były wydatki, to na organie podatkowym będzie ciążył obowiązek obalenia takiego dowodu.

Warto wiedzieć, że organ podatkowy nie ma prawa odmówić przeprowadzenia dowodu powoływanego przez podatnika, chyba że uzna, że przedmiotem dowodu są okoliczności niemające znaczenia dla sprawy lub zostały stwierdzone w wystarczającym stopniu innym dowodem.

Dowody powoływane przez podatnika mogą też mieć na celu wykazanie, że przychody osiągnął on w innym roku niż będący przedmiotem postępowania, w szczególności w okresie, w odniesieniu do którego doszło już do przedawnienia zobowiązania podatkowego i upłynął termin przechowywania dokumentacji podatkowej.

W każdym wypadku podatnik mający trudności z odtworzeniem przebiegu wydarzeń sprzed kilku lat powinien pamiętać, że przedstawianie sprzecznych ze sobą lub nasuwających wątpliwości wyjaśnień i dowodów nie przybliża go do pozytywnego zakończenia sprawy.

Kontrola zakupu domów i mieszkań

Jak organy podatkowe sprawdzają obrót nieruchomościami

●  Zdobywanie informacji

- urząd skarbowy lub urząd kontroli skarbowej po zebraniu lub otrzymaniu informacji, że podatnik kupił dom za pieniądze niewiadomego pochodzenia, typuje daną osobę do kontroli

● Wszczęcie kontroli

- rozpoczyna się kontrola podatkowa lub skarbowa, podczas której organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej stwierdza zakup nieruchomości i ustala, że podatnik nie potrafi wyjaśnić, skąd miał na to pieniądze

● Wydanie decyzji - organ podatkowy lub urząd kontroli skarbowej wydaje decyzję, ustalając wysokość zobowiązania podatkowego w ten sposób, że od nadwyżki wydatków nad przychodami, która stanowi podstawę opodatkowania, ustala podatek według stawki 75 proc.

Z czego korzystają organy podatkowe i organy kontroli skarbowej przy kontroli nieruchomości

● Będące w posiadaniu urzędu zeznania, deklaracje złożone przez podatników i płatników, a także informacje wynikające z rejestrów opłaty skarbowej, rejestrów podatku od czynności cywilnoprawnych, informacje o rachunkach bankowych i inwestycyjnych.

● Informacje uzyskiwane od sądów, komorników sądowych i notariuszy.

● Informacje przekazywane przez wywiad skarbowy, policję, prokuraturę i inne organy państwowe.

● Informacje pochodzące z urzędów gmin, banków, biur maklerskich, funduszy inwestycyjnych i innych organów samorządowych i instytucji finansowych.

● Informacje anonimowe.

Jak może bronić się podatnik

● Należy zgromadzić wszelkie dokumenty potwierdzające wysokość zarobków i oszczędności (umowy, zaświadczenia, przelewy bankowe itp.).

● W przypadku rodzinnych pożyczek należy postarać się albo o jej pisemną treść, albo wskazać osoby, które będą ją w stanie potwierdzić.

● W przypadku spadków i darowizn trzeba posiadać dokumenty potwierdzające ich otrzymanie, np. postanowienie sądu o nabyciu spadku.

●  Jeśli powołujemy się na pożyczkę lub darowiznę, pożyczkobiorca lub darczyńca muszą być w stanie udowodnić, że mogli nam pomóc bez istotnego uszczerbku dla własnych finansów (musi być ich stać na udzielenie pożyczki lub przekazanie darowizny).

●  Warto zastanowić się nad listą świadków, którzy będą w stanie potwierdzić nasze wyjaśnienia.

● W przypadku powołania się na zagraniczne dochody warto pamiętać, że muszą to być dochody z legalnego źródła (nie ma mowy o tym, by fiskus uznał zarobione na czarno za granicą pieniądze).

75 proc. wynosi sankcyjna stawka PIT od zatajonych dochodów

Ważne

Obowiązek przedstawienia dokumentów czy innych dowodów przy kontroli nieujawnionych źródeł dochodów spoczywa na podatniku

Ewa Konderak

ewa.konderak@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).