Jak urzędy skarbowe wybierają podatników do kontroli

Urzędy skarbowe, jak i urzędy kontroli skarbowej wszczynają postępowania kontrolne z różnych powodów. Podstawą do rozpoczęcia postępowań mogą być np. informacje z innych organów, takich jak m.in. prokuratura, sądy, inne urzędy skarbowe lub też donosy oraz analiza własna informacji zgromadzonych w danym urzędzie. Powodem mogą też być wysokie jednorazowe wydatki podatnika nieuzasadniające pokrycia w uzyskiwanych dochodach.

W takich sytuacjach zazwyczaj wszczynana jest kontrola w zakresie nieujawnionych źródel przychodów. W kręgu zainteresowania w zakresie nieujawnionych przychodów znajdują się przede wszystkim osoby nabywające mienie znacznej wartości, osoby o wyrazistej majętności bądź osoby, co do których istnieje przypuszczenie, że mogą uzyskiwać inne niż deklarowane dochody.

Celem kontroli podatkowej jest sprawdzenie, czy kontrolowany podmiot wywiązuje się z obowiązków wynikających z przepisów podatkowych. Urzędnicy dokonują szczegółowej analizy i weryfikacji wszystkich przejawów aktywności podejmowanej przez kontrolowany podmiot, kojarzą fakty i zdarzenia oraz badają ślady i informacje, które pozostawili kontrolowani. Zasady te stosowane są zarówno do podatników działających w sposób tradycyjny, jak i tych aktywnych w internecie.

Gdy urzędnik ma wątpliwości co do poprawności rozliczeń podatkowych danej osoby, zacznie od jej wezwania do urzędu. Przepisy Ordynacji podatkowej przewidują bowiem, że organ podatkowy może wezwać stronę lub inne osoby do złożenia wyjaśnień, zeznań lub dokonania określonej czynności osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy.

Gdy podatnik otrzyma wezwanie z urzędu skarbowego nie może zostawić go bez żadnej reakcji. Wezwany musi osobiście stawić się tylko na obszarze województwa, w którym zamieszkuje lub przebywa.

Jeżeli właściwym miejscowo do rozpatrzenia sprawy jest organ podatkowy mający siedzibę na obszarze innego województwa niż to, w którym podatnik przebywa lub mieszka, osoba zobowiązana do osobistego stawienia się może zastrzec, że chce stawić się przed organem właściwym do rozpatrzenia sprawy.

Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jeżeli przepisy nie wymagają urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia, organ podatkowy odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.

Dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być w szczególności księgi podatkowe, deklaracje złożone przez stronę, zeznania świadków, opinie biegłych, materiały i informacje zebrane w wyniku oględzin, informacje podatkowe oraz inne dokumenty zgromadzone w toku czynności sprawdzających lub kontroli podatkowej oraz materiały zgromadzone w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe.

Świadkami nie mogą być: osoby niezdolne do postrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń; osoby zobowiązane do zachowania tajemnicy państwowej lub służbowej na okoliczności objęte tajemnicą, jeżeli nie zostały, w trybie określonym obowiązującymi przepisami, zwolnione od obowiązku zachowania tej tajemnicy; duchowni prawnie uznanych wyznań - co do faktów objętych tajemnicą spowiedzi. Trzeba jednak pamiętać, że nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonka strony, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony oraz powinowatych pierwszego stopnia, jak również osób pozostających ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.

Świadek może odmówić odpowiedzi na pytania, gdy odpowiedź mogłaby narazić jego lub jego bliskich na odpowiedzialność karną, karną skarbową albo spowodować naruszenie obowiązku zachowania ustawowo chronionej tajemnicy zawodowej. Przed odebraniem zeznania organ podatkowy poucza świadka o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz uprzedza o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.

Ponadto organ podatkowy może wyznaczyć stronie termin do przedstawienia dowodu będącego w jej posiadaniu. Termin ustala się, uwzględniając charakter dowodu i stan postępowania, przy czym nie może on być krótszy niż 3 dni.

Podatnik powinien być też zawiadomiony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, opinii biegłych lub oględzin przynajmniej na 7 dni przed terminem. Strona ma bowiem prawo brać udział w przeprowadzaniu dowodu, może zadawać pytania świadkom i biegłym oraz składać wyjaśnienia.

Organ odwoławczy przeprowadzi w toku postępowania rozprawę:

● z urzędu - jeżeli zachodzi potrzeba wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin, lub sprecyzowania argumentacji prawnej prezentowanej przez stronę w toku postępowania;

● na wniosek strony.

Podatnik we wniosku uzasadnia potrzebę przeprowadzenia rozprawy, wskazuje, jakie okoliczności sprawy powinny być wyjaśnione i jakie czynności powinny być dokonane na rozprawie. Organ odwoławczy może odmówić przeprowadzenia rozprawy, jeżeli przedmiotem rozprawy mają być okoliczności niemające znaczenia dla sprawy albo okoliczności te są wystarczająco potwierdzone innym dowodem.

W sprawie odmowy przeprowadzenia rozprawy wydaje się postanowienie. Termin rozprawy powinien być tak wyznaczony, aby doręczenie wezwania nastąpiło najpóźniej na 7 dni przed rozprawą. Na rozprawie strona może składać wyjaśnienia, zgłaszać żądania, propozycje i zarzuty oraz przedstawiać dowody na ich poparcie.

Wtedy organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Warto wiedzieć, że podatnik ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności tych dokonuje się w lokalu organu podatkowego w obecności pracownika tego organu.

Podatnik może również żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów.

Ponadto organ podatkowy może zapewnić stronie dostęp w swoim systemie teleinformatycznym do podań wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego oraz do pism organu podatkowego doręczonych za pomocą środków komunikacji elektronicznej.

Zasada dostępu do akt nie ma zastosowania do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

Organy podatkowe mogą prowadzić wobec podatnika m.in. czynności sprawdzające, postępowanie podatkowe i kontrolę podatkową.

Jeżeli nie występuje jakieś zagrożenie, np. w postaci popełnienia przestępstwa czy utraty materiału dowodowego, organy podatkowe zawiadamiają kontrolowanego o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej.

Kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli.

Wszczęcie kontroli przed upływem 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia wymaga zgody kontrolowanego. Kontrola powinna zostać zakończona bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie wskazanym w upoważnieniu.

Przebieg kontroli kontrolujący dokumentuje w protokole, którego jeden egzemplarz otrzymuje kontrolowany.

Podatnik, który nie zgadza się z ustaleniami protokołu, może w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia przedstawić zastrzeżenia lub wyjaśnienia, wskazując równocześnie stosowne wnioski dowodowe.

Kontrolujący muszą rozpatrzyć zastrzeżenia podatnika i w terminie 14 dni od dnia ich otrzymania zawiadomić kontrolowanego o sposobie ich załatwienia, wskazując w szczególności, które zastrzeżenia nie zostały uwzględnione, wraz z uzasadnieniem faktycznym i prawnym. W przypadku niezłożenia wyjaśnień lub zastrzeżeń w ustawowym terminie przyjmuje się, że kontrolowany nie kwestionuje ustaleń kontroli.

O każdym przypadku niezakończenia kontroli w terminie wskazanym w upoważnieniu kontrolujący musi zawiadomić na piśmie kontrolowanego, podając przyczyny przedłużenia terminu i wskazując nowy termin jej zakończenia.

● ustalenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami (13,5 proc. - obecne odsetki od zaległości liczone w skali roku)

● kary wynikające z kodeksu karnego skarbowego (46,20 zł - 18 480 zł - kary za przestępstwa skarbowe; 138,60 zł - 27 720 zł - kary za wykroczenia skarbowe)

● portale aukcyjne, gdzie udokumentowana jest każda transakcja

● firmy kurierskie, spedycyjne

● poczta

● banki - pozyskiwane dane o rachunkach bankowych

* gdy nieprawidłowości wykryje kontrola

Ewa Konderak

gp@infor.pl

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).