Sąd nie zawsze skontroluje legalność zabezpieczenia

W ramach skargi na czynności egzekucyjne organów sąd administracyjny nie może skontrolować wydanej przez te organy decyzji o zabezpieczeniu i zarządzenia zabezpieczenia, które poprzedziły egzekucję administracyjną.

Na podstawie zarządzenia zabezpieczenia z 2009 roku naczelnik urzędu skarbowego wszczął przeciwko podatnikowi postępowanie, które miało na celu zabezpieczenie zobowiązania w PIT za 2003 rok w kwocie ponad 300 tys. zł. Po odebraniu decyzji przez podatnika organ zajął wierzytelność na rachunku bankowym podatnika oraz złożył wniosek do sądu rejonowego o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości.

Podatnik na czynność zajęcia rachunku na podstawie art. 54 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.) złożył skargę do dyrektora izby skarbowej, a następnie zażalenie do ministra finansów na czynności egzekucyjne realizowane przez organ podatkowy. Po tym, jak oba te środki odwoławcze okazały się bezskuteczne, podatnik złożył skargę do sądu.

W postępowaniu sądowym podatnik zarzucił organom naruszenie art. 239b par. 1 pkt 4 ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.). Przepis ten określa, że decyzji nieostatecznej (wydanej przez np. naczelnika urzędu skarbowego) może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności (tj. w konsekwencji możliwa jest natychmiastowa egzekucja), gdy okres do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest krótszy niż 3 miesiące. W ocenie podatnika naczelnik zastosował ten przepis w celu ukrycia swojej bezczynności w toku postępowania podatkowego i długotrwałego niewydawania decyzji określającej zobowiązanie w PIT za 2003 rok wbrew celom i wykładni systemowej tego przepisu. Podatnik uważał, że przepis ten nie został uchwalony w celu maskowania bezczynności organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 stycznia 2013 r. (sygn. akt III Sa/Wa 2936/12) oddalił skargę. W ocenie sądu I instancji przedmiotem skargi na czynność zabezpieczającą w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku może być jedynie prawidłowość postępowania organu w zakresie przepisów regulujących sposób i formę dokonywania zajęcia zabezpieczającego. Nie jest natomiast możliwe, podkreślił sąd, podnoszenie w tej skardze zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia - dotyczącego wydania decyzji o zabezpieczeniu.

NSA utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie.

NSA przywołał treść art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W ocenie NSA wskazane w tym przepisie wyrażenie "we wszystkich postępowaniach" dotyczy tylko i wyłącznie postępowań toczących się w granicach danej sprawy, co w realiach skargi zainicjowanej przez podatnika dotyczy skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Tym samym ustawa nie upoważnia go to do kontroli legalności zapadłej decyzji o zabezpieczeniu i zarządzenia zabezpieczenia, które poprzedziły egzekucję administracyjną. NSA uzasadnił, że sformułowane przez skarżącego zarzuty i wnioski w toku postępowania w ogóle nie dotyczyły czynności egzekucyjnych organu, o których stanowi art. 54 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. NSA wyjaśnił, że co najwyżej zarzuty te mogły stanowić podstawę zarzutów składanych zgodnie z art. 156 par. 1 pkt 8 ustawy egzekucyjnej.

z 1 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1255/13, prawomocny

Opinia EKSPERTA

@RY1@i02/2014/115/i02.2014.115.07100040b.802.jpg@RY2@

Krzysztof J. Musiał doradca podatkowy, senior partner Musiał i Partnerzy Doradcy Podatkowi

Pogląd zaprezentowany przez sąd jest zbyt daleko idący i niewątpliwie osłabia sytuację procesową podatnika (zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym). Należy wskazać, iż zabezpieczenie zobowiązań podatkowych najczęściej odbywa się przed wydaniem decyzji wymiarowej, tj. określającej wymiar podatku, a w konsekwencji zaległość podatkową. Biorąc to pod uwagę, należy wskazać, iż decyzja o określeniu przybliżonej wysokości zaległości podatkowej oraz jej zabezpieczenie odbywa się na gruncie ordynacji podatkowej. Jest to odrębna sprawa w stosunku do jej wykonania na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postępowanie zabezpieczające rozpoczyna się przez sporządzenie i doręczenie zobowiązanemu zarządzenia zabezpieczenia (ZZ-1). Po wydaniu decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego decyzja o zabezpieczeniu wygasa z mocy samego prawa. Należy jednak wskazać, iż jej bytu nie dzieli samo zarządzenie zabezpieczenia oraz wszelkie czynności egzekucyjne mające na celu zabezpieczenie wykonane na jego podstawie. Czynności te (zabezpieczające) przekształcają się w czynności egzekucyjne pod pewnymi warunkami (sporządzenie tytułu wykonawczego w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od momentu doręczenia decyzji ostatecznej bądź rygoru natychmiastowej wykonalności). Biorąc to pod uwagę, należałoby tylko częściowo podzielić pogląd sądu. Jak się wydaje, w granicach danej sprawy nie leży kontrola przez sąd administracyjny decyzji o zabezpieczeniu, ponieważ jest to inna sprawa w rozumieniu art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednakże przez fakt przekształcenia się czynności zabezpieczających (czynności egzekucyjnych w postępowaniu zabezpieczającym) w czynności egzekucyjne przeprowadzenie ich na podstawie ZZ-1 leży w granicach danej sprawy rozpoznawanej przez sąd. Należy mieć nadzieję, że negatywna tendencja zaprezentowana w tym orzeczeniu nie ukształtuje się w linię orzeczniczą.

Oprac. Przemysław Molik