Jak podatkowo rozliczyć akademik lub bursę

Wraz z początkiem września pracę rozpoczynają nie tylko szkoły i inne placówki oświatowe, lecz także instytucje, które kwaterują uczniów i wychowanków kształcących się poza miejscem stałego zamieszkania. To od statutu i formy prawnej tych instytucji zależy sposób rozliczenia podatku dochodowego.

Najczęściej statuty takich instytucji charakteryzują je jako placówki opiekuńczo-wychowawcze przeznaczone dla młodzieży szkolnej i słuchaczy studiów wyższych kształcących się poza miejscem stałego zamieszkania. Dla osób pracujących podobne funkcje spełniają bursy pracownicze, utrzymywane przez zakłady pracy (tzw. hotele pracownicze).

Przychód mieszkańca bursy pracowniczej

Pracownik oddelegowany do pracy w innej miejscowości przez swój zakład pracy, który został tymczasowo zakwaterowany w bursie pracowniczej prowadzonej przez pracodawcę, może skorzystać ze zwolnienia w podatku dochodowym na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 19 lit. a) ustawy o PIT. Bursę pracowniczą prowadzoną przez jednostkę organizacyjną zakładu pracy można uznać za hotel pracowniczy, o którym mowa w tym przepisie, bowiem służy ona zakwaterowaniu pracowników.

Instytucje kwaterujące uczniów, studentów, nauczycieli i wykładowców mogą funkcjonować w ramach jednostek budżetowych powołanych przez jednostki samorządu terytorialnego.

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT), która odnosi się również do organizacji i podmiotów nieposiadających osobowości prawnej, zwalnia jednostki tego typu z opodatkowania podatkiem dochodowym. Zwolnienie to obejmuje całość przychodów, niezależnie od ich wysokości, źródła uzyskania czy też przeznaczenia zwolnionych środków. Oznacza to, że jednostka kwaterująca uczniów czy studentów nie rozlicza podatku dochodowego. Wynika to z art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o CIT.

Inaczej jest jednak w przypadku np. placówek niepublicznych oferujących zakwaterowania, dla osób uczących się. Te instytucje również mogą skorzystać ze zwolnienia podatkowego, ale na podstawie innej regulacji - tzn. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT. Zgodnie z jego brzmieniem podatnicy - ci, którzy w statucie mają zapisaną działalność naukową czy oświatową - chcąc skorzystać ze zwolnienia, muszą swoje dochody przeznaczać na cele statutowe.

Zwolnienie ma zastosowanie również wówczas, gdy dochód jest przeznaczony i bez względu na termin wydatkowany na cele korzystające ze zwolnienia, w tym także na nabycie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych służących bezpośrednio realizacji tych celów.

W przypadku placówek, których zadaniami statutowymi są cele oświatowe-wychowawcze i zapewniające opiekę uczniom poza miejscem stałego zamieszkania, konieczne jest złożenia rocznego zeznania CIT-8 o wysokości dochodu (ewentualnie poniesionej straty) osiągniętego przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych. Obowiązek ten ma zastosowanie nawet wtedy, jeśli cały dochód osiągnięty w danym roku podatkowym korzystał z omawianego zwolnienia.

Dochód zwolniony z podatku dochodowego od osób prawnych

Instytucje, których celem statutowym są zadania oświatowo-wychowawcze, m.in. w zakresie zapewnienia opieki uczniom poza miejscem stałego zamieszkania, składają do urzędu skarbowego deklarację CIT-8. Aby skorzystać ze zwolnienia od podatku dochodowego, muszą przeznaczyć osiągnięty dochód (np. z zakwaterowania) na cele statutowe. W tym celu wykazują ten dochód w poz. 9 załącznika CIT-8/O, a następnie w poz. 40 zeznania CIT-8.

Podatnicy mają dodatkowo obowiązek wpisać w poz. 70. załącznika CIT-8/O dane o dochodach wolnych od podatku, które zostały przeznaczone ale jeszcze niewydatkowane na cele statutowe. Zgodnie z art. 25 ust. 4 ustawy o CIT, jeżeli podatnicy uprzednio zadeklarowali, że przeznaczą dochód na cele zwolnione, a potem wydatkowali go na inne cele, to wówczas podatek od tego dochodu bez wezwania wpłacają do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano wydatku. Zasadę tę stosuje się również do dochodów za lata poprzedzające rok podatkowy, zadeklarowanych i niewydatkowanych w tych latach na cele zwolnione. Dochód przeznaczony a niewydatkowany na cele zwolnione należy wykazać w poz. 97 zeznania CIT-8, zaś podatek do tego dochodu w poz. 98.

Zwolnienie od podatku dochodowego od osób prawnych będzie również miało zastosowanie do domu studenckiego (akademika) prowadzonego przez uczelnię wyższą, zarówno publiczną, jak i niepubliczną. Przypomnieć trzeba, że zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) za uczelnię publiczną uznaje się szkołę utworzoną przez państwo reprezentowaną przez właściwy organ władzy lub administracji publicznej, natomiast uczelnie utworzone przez osobę fizyczną albo prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną uznawane są za placówki niepubliczne.

Na podstawie tej samej ustawy uczelnie mają przyznaną osobowość prawną, a jedną z ich podstawowych form działalności jest prowadzenie m.in. domów studenckich czy stołówek studenckich. Działalność ta - zgodnie z art. 91 ustawy - podlega zwolnieniu m.in. z podatku dochodowego, a także podatku od towarów i usług na zasadach określonych w przepisach podatkowych.

Bursy i akademiki mogą funkcjonować w formie zupełnie prywatnej. Wynajem pokoi dla uczniów, studentów czy pracowników dydaktycznych albo wakacyjnych turystów mogą oferować zarówno osoby fizyczne, jak i spółki.

W przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w tym zakresie dochody z takich usług mogą być opodatkowane albo na zasadach ogólnych (skala podatkowa 18-proc. i 32-proc.) albo 19-proc. podatkiem liniowym albo w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych lub karty podatkowej.

W przypadku natomiast spółek kapitałowych dochody z najmu lub umów o podobnym charakterze kwalifikowane są do źródła przychodów z działalności gospodarczej i podlegają opodatkowaniu 19-proc. stawką. Do usług najmu, jako usługi ciągłej rozliczanej w pewnych okresach, zastosowanie będzie mieć art. 12 ust. 3c ustawy o CIT.

Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą w zakresie krótkotrwałego zakwaterowania mogą wybrać formę opodatkowania:

● Zasady ogólne (stawki 18 proc. i 32 proc.) lub podatek liniowy (stawka 19 proc.)

Opodatkowaniu podlega dochód pomniejszony o koszty jego uzyskania, np. z wydatki na remont i modernizację lokalu.

● Ryczałt ewidencjonowany

Przychód nie jest pomniejszany o koszty jego uzyskania. Podatek ryczałtowy w wysokości 17 proc. płaci się od:

- przychodów ze świadczenia hoteli (PKWiU grupa 55.1),

- oprowadzenia turystycznych obiektów noclegowych oraz innych miejsc krótkotrwałego zakwaterowania (PKWiU grupa 55.2).

● Zryczałtowany podatek w formie karty podatkowej

Kartę podatkową mogą wybrać osoby fizyczne prowadzące usługi hotelarskie polegające na wynajmie pokoi gościnnych, jeżeli łączna liczba pokoi nie przekracza 12. W miejscowościach powyżej 20 tys. mieszkańców miesięczna stawka podatku może być ustalona w granicach 198 - 399 zł.

W zakresie rozliczenia VAT usługi świadczone przez podmioty prowadzące noclegownie dla turystów lub inne obiekty krótkotrwałego zakwaterowania (PKWiU 55.22) są opodatkowane 7-proc. stawką podatku. Jednak usługi zakwaterowania w bursach, internatach i domach studenckich (PKWiU ex 55.23.15) są zwolnione od podatku.

Zwolnienie ma więc w praktyce zastosowanie do usług noclegowych (zakwaterowania) w bursach, internatach i domach studenckich, niezależnie od korzystających z nich osób (uczniowie, studenci w roku akademickim czy osoby przyjezdne). Na uwadze trzeba mieć jednak rządowy projekt nowelizacji ustawy o VAT z 24 marca 2010 roku (druk sejmowy nr 3205). Dokument zakłada wprowadzenie ograniczenia zwolnienia stosowanego wyłącznie do usług ściśle związane z usługami kształcenia (tylko dla uczniów i wychowanków oraz na rzecz studentów i doktorantów). Zmiany, jeśli zostaną uchwalone, miałyby zacząć obowiązywać od 2011 roku.

Zgodnie z obecnymi przepisami opodatkowaniu 7-proc. stawką VAT podlegają przede wszystkim usługi zakwaterowania świadczone przez prywatne podmioty jako inne miejsca krótkotrwałego zakwaterowania, ale nie tylko. Otóż 7-proc. stawką objęte są również tzw. usługi stołówkowe i usługi dostarczania posiłków dla odbiorców zewnętrznych (PKWiU ex 55.5). Usługi stołówkowe - polegające na sprzedaży posiłków dla uczniów, studentów zamieszkujących w bursie i pracowników jednostki - zgodnie z interpretacjami organów podatkowych mieszczą się w grupowaniu PKWiU 55.23.15 i korzystają ze zwolnienia od podatku od towarów i usług. Natomiast w przypadku, gdy np. bursa będzie wynajmować sale czy świetlice, to takie usługi podlegają opodatkowaniu podstawową 22-proc. stawką.

Obowiązku składania rocznego zeznania podatkowego nie mają podmioty zwolnione ustawowo od płacenia CIT - m.in. jednostki budżetowe (np. przyszkolna bursa)

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 6 ust. 1 pkt 3; art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2, ust. 1b ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).

Art. 10 ust. 1 pkt 3; art. 14 ust. 1, 1e, ust. 2 pkt 11 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 12 ust. 1 pkt 2 lit. d; art. 23 ust. 1a; art. 26 ust. 1 ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. nr 144, poz. 930 z późn. zm.).

Art. 41 ust. 1, 2; art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535).

Par. 6 ust. 1 rozporządzenia ministra finansów z 24 grudnia 2009 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 224 poz. 1799 z późn. zm.).