Kiedy wymiana udziałów pozwoli uniknąć podatku

doradca podatkowy FPA Group

Wymiana udziałów dotyczy transakcji, których przedmiotem jest zbycie udziałów/akcji jednej spółki kapitałowej innej spółce kapitałowej oraz pod warunkiem, że (m.in.): obie spółki podlegają opodatkowaniu w UE lub państwie należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego; podmiot zbywający otrzyma w zamian udziały/akcje podmiotu nabywającego, spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu, w spółce której udziały/akcje są zbywane.

Zasady opodatkowania takiej transakcji (w zasadzie wyłączenia z opodatkowania wartości otrzymanych udziałów (akcji) u podmiotu nabywającego i zbywającego reguluje Dyrektywa Rady 2009/133/WE z 19 października 2009 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego (wersja ujednolicona) (Dz.U. UE L z 25 listopada 2009 r.) (dawniej Dyrektywa Rady 90/434/EWG z 23 lipca 1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, wydzieleń, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw członkowskich).

Zgodnie z zapisem art. 8 ust. 1 ww. dyrektywy "w przypadku wymiany udziałów/akcji, przydział papierów wartościowych przynależnych akcjonariuszowi spółki, której akcje/udziały są przekazywane/wymieniane, nie stanowi podstawy do opodatkowania dochodu uzyskanego z tego tytułu przez akcjonariusza".

W Polsce do końca 2010 r. przepisy ww. dyrektywy były wdrożone wyłącznie na gruncie ustawy o CIT. Nie znalazły natomiast odzwierciedlenia w przepisach ustawy o PIT.

Dotychczas rozbieżności we wdrożeniu zapisów dyrektywy niwelowane były w indywidualnych sprawach podatników w oparciu o orzeczenia sądów administracyjnych (wbrew negatywnym dla tych podatników interpretacjom MF). Przykładowo w wyroku WSA w Warszawie z 27 października 2009 r. (sygn. akt III SA/Wa 603/09) sąd uznał, że "Przepis art. 8 ust. 1 dyrektywy jest bezwarunkowy i dostatecznie precyzyjny, albowiem jednoznacznie nakazuje wyłączenie spod opodatkowania wskazanych w nim czynności (także wymiany udziałów, akcji wobec akcjonariuszy, nie czyniąc przy tym różnicowania na akcjonariuszy będących osobami prawnymi (...) i akcjonariuszy - osób fizycznych". Powyższym wyrokiem sąd uchylił interpretację MF, w której odmówiono podatnikowi będącemu osobą fizyczną prawa do bezpośredniego powoływania się na art. 8 tej dyrektywy z uwagi na sprzeczność przepisów ustawy o PIT z przepisami dyrektywy.

Negatywną interpretację dla podatnika - osoby fizycznej, który dokonał wymiany udziałów w rozumieniu przepisów dyrektywy, wydał ponownie w imieniu MF dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie 17 lutego 2011 r. w odniesieniu do stanu faktycznego z 2010 roku (nr IPPB2/415-985/10-2/AK). Tymczasem od 2011 r. odpowiednie regulacje dotyczące podatkowych konsekwencji wymiany udziałów zostały wprowadzone do ustawy o PIT. Ściślej chodzi o art. 24 ust. 8a i 8b oraz art. 23 ust. 1 pkt 38c tej ustawy.

Także podatnik może skorzystać z tzw. wymiany udziałów, o ile spełnione są wszystkie warunki przewidziane do skorzystania z tej instytucji.

oprac. Ewa Ciechanowska

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).