Podatkowe konsekwencje i obowiązki zależą od formy realizacji zysku

Fundusze inwestycyjne zamknięte stają się coraz popularniejszą formą lokowania kapitałów, będąc tym samym alternatywą dla otwartych funduszy inwestycyjnych. Fundusze zamknięte emitują certyfikaty inwestycyjne, stanowiące zgodnie z ustawą z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. nr 146 poz. 1546 z późn. zm.) papiery wartościowe. Inwestor może osiągnąć zyski w związku z wykupieniem certyfikatów przez emitenta za cenę równą wartości aktywów netto funduszu przypadającą na certyfikat, pomniejszoną o ewentualną opłatę manipulacyjną. Dodatkowo inwestor może zbywać certyfikaty osobom trzecim, czego nie można robić w odniesieniu do jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych otwartych. Każda z powyższych form realizacji zysku wiąże się z odmiennymi konsekwencjami i obowiązkami podatkowymi dla prywatnego inwestora.

Wykup przez fundusz

W przypadku osiągania dochodów z tytułu wykupu certyfikatów przez fundusz zasady ich opodatkowania są analogiczne do dochodów osiąganych z tytułu udziału w funduszach inwestycyjnych otwartych. Fundusz inwestycyjny zamknięty może wykupić certyfikaty, które wyemitował, i z chwilą wykupu certyfikat jest umarzany. Inwestor może przedstawić funduszowi do wykupu zarówno certyfikaty, które nabył bezpośrednio w tym funduszu (nabycie pierwotne), jak i te, które nabył od innego podmiotu. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT dochody z udziału w funduszach kapitałowych, w tym w funduszach inwestycyjnych, klasyfikowane są do przychodów z kapitałów pieniężnych. Stosownie do art. 30a ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT od dochodów uzyskanych z tytułu wykupienia certyfikatów przez fundusz pobiera się 19-proc. zryczałtowany podatek dochodowy. Jest on pobierany przez fundusz i co do zasady, ustalenie, czy jest on należny, następuje w odniesieniu do każdej operacji wykupu certyfikatów przez fundusz. Dochód (bądź strata) z tytułu jednej operacji nie podlega łączeniu z dochodem (bądź stratą) wynikającą z innych operacji w zakresie certyfikatów inwestycyjnych. Rozliczenie podatku przez fundusz oznacza także, iż podatnik z tytułu powyższych operacji nie składa już osobnego zeznania podatkowego. Co więcej, nie przysługuje mu również prawo do rozliczenia osobno strat z inwestycji w fundusze zamknięte w zeznaniu rocznym składanym z tytułu innych inwestycji w kapitały pieniężne osiąganych w danym roku lub kolejnych latach podatkowych.

Sprzedaż

Odmiennie przedstawiają się natomiast konsekwencje podatkowe przy sprzedaży certyfikatów na rzecz podmiotu trzeciego, innego niż emitent certyfikatów. W takim przypadku zastosowanie znajdą regulacje w zakresie zbywania papierów wartościowych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) ustawy o PIT za przychód z kapitałów pieniężnych uważa się m.in. należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Na podstawie art. 30b ust. 1 ustawy o PIT podatek dochodowy z odpłatnego zbycia papierów wartościowych wynosi 19 proc. uzyskanego dochodu. W oparciu o art. 30b ust. 2 i 3 ustawy o PIT dochód taki ustala się jako różnicę między sumą przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych a kosztami uzyskania przychodów osiągniętą w roku podatkowym.

Zeznanie roczne

Istotna różnica między zyskami ze zbycia certyfikatów inwestycyjnych a zyskami z ich wykupienia przez emitenta dotyczy odmiennych zasad deklarowania dochodów (strat) oraz rozliczenia podatku należnego. Na podstawie art. 41 ust. 4 ustawy o PIT w przypadku uzyskiwania dochodów z tytułu posiadania certyfikatów w krajowych funduszach inwestycyjnych, jak wspomniano, zryczałtowany podatek pobierany jest przez podmiot wypłacający zyski z wykupu certyfikatów. Po zakończeniu roku podatkowego, podmiot ten składa na adres właściwego urzędu skarbowego roczną deklarację PIT-8AR. Inwestor nie otrzymuje natomiast informacji PIT-8C i nie jest zobowiązany do rozliczenia podatku należnego z tytułu inwestycji w certyfikaty inwestycyjne funduszy zamkniętych. Podatek ten został bowiem w całości rozliczony przez podmiot wypłacający zyski. Podatnik może być natomiast zobowiązany do samodzielnego rozliczenia podatku w przypadku inwestycji w fundusze zagraniczne, które, co do zasady, nie będą zobowiązane do potrącenia zryczałtowanego podatku dochodowego i wpłaty na konto polskiego urzędu skarbowego. W takiej sytuacji powinien on samodzielnie wykazać kwotę należnego podatku w zeznaniu, w którym deklaruje inne uzyskiwane dochody (zeznanie PIT-36, PIT-36L, PIT-38 lub PIT-39). Niezależnie od rodzaju formularza podatkowego zeznanie należy złożyć do 30 kwietnia następnego roku podatkowego.

W przypadku sprzedaży certyfikatów na rzecz podmiotów trzecich rozliczenie należnego podatku dokonywane jest samodzielnie przez inwestora i to niezależnie od tego, czy jest dokonywane w kraju, czy za granicą. Rozliczenie transakcji powinno być dokonane na formularzu PIT-38 składanym do 30 kwietnia roku następującego po roku, w którym podatnik uzyskał przychody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych. W tym samym terminie podatnik musi zapłacić należny podatek. W składanym zeznaniu inwestor powinien wskazać wszystkie przychody i koszty uzyskania przychodów z tytułu odpłatnego zbycia certyfikatów inwestycyjnych oraz innych papierów wartościowych. Ewentualna strata wynikająca ze złożonego zeznania PIT-38 pozwoli obniżyć dochód z tego źródła przychodów w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach kalendarzowych, przy czym obniżenie w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50 proc. straty. Jeżeli operacja sprzedaży certyfikatów inwestycyjnych jest dokonywana za pośrednictwem biura maklerskiego, sporządzając zeznanie roczne inwestor powinien uwzględnić dane wskazane w otrzymanej informacji PIT-8C.

Koszty uzyskania

Z punktu widzenia inwestora oraz podmiotu zobowiązanego do obliczenia i poboru zryczałtowanego podatku istotne znaczenie mają również zasady dotyczące ustalania kosztów uzyskania przychodów. Zgodnie z ogólną definicją zawartą w art. 22 ust. 1 ustawy o PIT za koszty uzyskania przychodów uznaje się wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyłączeniem wydatków wprost wskazanych w ustawie o PIT jako niestanowiących kosztów uzyskania przychodów. Kosztami będą więc zarówno koszty pozostające w bezpośrednim związku z przychodami, jak i pozostające w związku pośrednim, jeżeli fakt ich poniesienia został właściwie udokumentowany przez podatnika. Podstawową grupą kosztów podatkowych będą w oparciu o treść art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT wydatki faktycznie poniesione na nabycie certyfikatów inwestycyjnych. Wydatki te będą podlegały potrąceniu w momencie odpłatnego zbycia tych certyfikatów bądź ich wykupienia przez emitenta. Do tej grupy kosztów należą m.in. wydatki na pokrycie ceny emisyjnej nabywanych certyfikatów oraz opłaty manipulacyjne, pobierane przez fundusz w związku z wydaniem certyfikatów oraz ich wykupem.

Należy zwrócić uwagę na koszty ustalane także przez fundusz w momencie wykupu certyfikatów, szczególnie gdy do wykupu zostały przedstawione certyfikaty nabyte od podmiotu trzeciego, a nie od funduszu. Organy podatkowe potwierdzają, iż jeśli certyfikaty zostały nabyte na rynku wtórnym, koszty nabycia certyfikatów obejmują cenę sprzedaży określoną w umowie cywilnoprawnej oraz prowizję domu maklerskiego pośredniczącego w zawarciu tej umowy. Odrębną kategorią są natomiast wydatki dotyczące pozyskania źródła finansowania wydatków na nabycie certyfikatów inwestycyjnych. Na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38b ustawy o PIT za koszty uzyskania przychodów należy uznać prowizje bankowe oraz zapłacone odsetki od kredytu, o ile kredyt ten został udzielony i faktycznie przeznaczony na nabycie certyfikatów inwestycyjnych. Wskazane rodzaje wydatków oczywiście nie wyczerpują katalogu wydatków mogących stanowić koszty uzyskania przychodów. Problematyka ta jest szczególnie istotna w przypadku wykorzystywania funduszy inwestycyjnych zamkniętych w tworzeniu różnych struktur optymalizacyjnych.

Kompensowanie strat

W praktyce liczne wątpliwości budzi również możliwość kompensowania strat z tytułu udziału w funduszach kapitałowych z dochodami z odpłatnego zbycia papierów wartościowych osiągniętymi w ramach danego roku podatkowego. Kwestia ta jest szczególnie istotna w przypadku osób inwestujących w fundusze zamknięte, u których mogą powstać przychody z tytułu zbycia certyfikatów inwestycyjnych na rzecz osób trzecich oraz emitenta, stanowiące w obu przypadkach przychody z kapitałowych w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o PIT. Zgodnie z aktualnym stanowiskiem organów podatkowych wobec odmiennych zasad opodatkowania dochodów z tytułu uczestnictwa w funduszach kapitałowych (co do zasady podatek rozliczany jest przez emitenta) oraz z odpłatnego zbycia papierów wartościowych (podatek należny, wynikający z zeznania rocznego PIT-38) inwestor nie ma możliwości łączenia strat z wykupienia certyfikatów inwestycyjnych przez fundusz z dochodami z obrotu certyfikatami oraz innymi papierami wartościowymi. Takie też stanowisko potwierdza również aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych (np. wyrok NSA z 28 września 2011 r., sygn. akt II FSK 565/10). Tym samym, mimo że zyski inwestora wynikają z posiadania tego samego rodzaju papieru wartościowego, tj. certyfikatu inwestycyjnego, kompensowanie straty poniesionej ze zbycia certyfikatów na rzecz emitenta z dochodem z ich sprzedaży rodzi wysokie ryzyko zakwestionowania takiego rozliczenia podatkowego przez organy skarbowe.

@RY1@i02/2012/239/i02.2012.239.07100040a.803.jpg@RY2@

Anna Misiak doradca podatkowy, szef zespołu ds. podatków osobistych w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

Anna Misiak

doradca podatkowy, szef zespołu ds. podatków osobistych w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

@RY1@i02/2012/239/i02.2012.239.07100040a.804.jpg@RY2@

Rafał Sidorowicz doradca podatkowy, konsultant w zespole ds. podatków osobistych

Rafał Sidorowicz

doradca podatkowy, konsultant w zespole ds. podatków osobistych

Podstawa prawna

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. nr 361 z późn. zm.).