Jakie przepisy antyrajowe przewiduje prawo wspólnotowe Unii Europejskiej

ANNA PIKULSKA

aplikant radcowski, konsultant podatkowy w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

Głównym instrumentem jest Dyrektywa unijna nr 2003/48/WE z 3 czerwca 2003 r. w sprawie opodatkowania dochodów osób fizycznych (tzw. dyrektywa oszczędnościowa), której postanowienia mają zastosowanie również do niektórych państw nienależących do Unii, w których obywatele UE zwykli lokować swoje oszczędności (np. Szwajcaria, Liechtenstein, Księstwo Monako, San Marino i Andora). W Polsce postanowienia dyrektywy obowiązują od 1 lipca 2005 r.

Na podstawie dyrektywy kraje unijne są zobowiązane do przekazywania z własnej inicjatywy, tj. bez żadnego wniosku w sprawie, informacji o wysokości odsetek wypłacanych przez instytucje finansowe osobom fizycznym z innych państw, których dotyczy dyrektywa, tj. m.in. z odsetek z wierzytelności, w szczególności ze skarbowych papierów wartościowych, obligacji lub skryptów dłużnych, z odsetek wypłacanych przez fundusze inwestycyjne i przedsiębiorstwa wspólnego inwestowania ustanowione poza Unią Europejską.

Podmiot wypłacający odsetki osobie fizycznej mającej miejsce zamieszkania w Polsce ma obowiązek przesłać polskim organom skarbowym, m.in. dane osoby, której wypłacono odsetki, kwotę odsetek oraz określić podstawę, od jakiej zostały naliczone. Polski fiskus może zatem sprawdzić, czy polski podatnik zadeklarował przychód z odsetek do opodatkowania w Polsce (19 proc. podatku dochodowego od osób fizycznych) oraz będzie mógł wszcząć postępowanie, w którym może sprawdzić, czy kwota, od której naliczono odsetki, była w przeszłości opodatkowana. Ta sama procedura obowiązuje Polskę wobec wszystkich państw objętych dyrektywą.

Część państw (m.in. Austria, Belgia i Luksemburg, Szwajcaria, Liechtenstein) wynegocjowało okres przejściowy w dostosowaniu się do regulacji zawartych w dyrektywie lub stosowanie jej w pewien zmodyfikowany sposób. W czasie tego okresu mają one pobierać podatek u źródła od odsetek wypłacanych przez instytucje finansowe działające w tych państwach, a wysokość tego podatku ma sukcesywnie wzrastać (do 35 proc). Dyrektywa gwarantuje zniesienie podwójnego opodatkowania, ale tylko do wysokości podatku, który jest należny w kraju rezydencji podatkowej. Jeżeli np. szwajcarski bank pobierze 35-proc. podatek, to polski rezydent odliczy sobie tylko 19 proc.

Kraje, stosujące okres przejściowy, nie będą pobierać podatku, jeżeli osoba, której wypłacają odsetki, przedłoży określone przez dyrektywę dokumenty wskazujące na opodatkowanie odsetek w kraju rezydencji; wówczas zagraniczna instytucja finansowa wyśle informację o osobie i odsetkach do organów państwa, z którego pochodzi inwestor.

Dyrektywa ma jednak wiele luk, co powoduje, że nie do końca spełnia zakładane cele. Dotyczy ona jedynie wskazanych w niej oszczędności odsetkowych i nie ma zastosowania do niektórych bardziej innowacyjnych produktów finansowych lub ubezpieczeń na życie. Ponadto jej postanowienia mają zastosowanie do oszczędności osób fizycznych, co powoduje, że jej przepisy można obejść poprzez wykorzystanie fundacji lub funduszy powierniczych, których zyski nie są opodatkowane, czy nawet zwykłych spółek.