Jak wybrać najkorzystniejsze opodatkowanie

@RY1@i02/2009/233/i02.2009.233.086.012a.101.jpg@RY2@

Gabriela Nowicka, prawnik w Auxilium

prawnik w Auxilium

Polskie prawo podatkowe wprowadza kilka form opodatkowania podmiotów działających na wolnym rynku. Są to: skala podatkowa, podatek liniowy o stałej wysokości 19 proc., ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, karta podatkowa oraz podatek tonażowy (dotyczący tylko armatorów statków morskich).

Ustawa o PIT wprowadza opodatkowanie według skali podatkowej (18 proc., gdy podstawa opodatkowania mieści się w kwocie 85 528 zł, zaś 32 proc. po przekroczeniu tej kwoty) oraz 19 proc. podatku liniowego.

Dla małych podatników w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne przewidziano opodatkowanie na podstawie ryczałtu ewidencjonowanego oraz karty podatkowej.

Ryczałt ewidencjonowany stanowi uproszczoną formę rozliczania się z fiskusem. Przychody osiągane z działalności gospodarczej wykonywanej przez osobę uprawnioną do zastosowania tej formy opodatkowania mogą podlegać opodatkowaniu według jednej z pięciu stawek ryczałtu: 20 proc., 17 proc., 8,5 proc., 5,5 proc. oraz 3 proc.

Założeniem tego sposobu jest opłacanie ryczałtu od przychodów zaewidencjonowanych w prowadzonej w tym celu ewidencji przychodów. Podatnicy muszą obliczać i wpłacać ryczałt za każdy miesiąc lub kwartał.

Obliczanie podstawy opodatkowania uregulowały przepisy art. 13 i 13a tej ustawy. Co do zasady, zaewidencjonowany przychód pomniejsza się o kwotę składki na ubezpieczenia społeczne. Istnieje też możliwość pomniejszenia kwoty opodatkowania o stratę z prowadzonej w ubiegłych latach działalności gospodarczej opodatkowanej w innej formie. Natomiast kwoty przychodu nie pomniejsza się o koszty uzyskania przychodów.

Podatnicy podatku zryczałtowanego mają obowiązek złożyć do 31 stycznia następnego roku podatkowego zeznanie podatkowe za rok poprzedni na druku PIT-28.

W art. 1 i 6 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne ustawodawca określił krąg podmiotów uprawnionych do skorzystania ze zryczałtowanej formy opodatkowania. Są nimi osoby fizyczne: prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, w tym również, gdy działalność ta jest prowadzona w formie spółki cywilnej osób fizycznych lub spółki jawnej osób fizycznych, osiągające przychody z tytułu umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze, będące osobami duchownymi, jeżeli osoby te nie przekroczyły limitu uzyskania przychodów w wysokości 150 tys. euro rocznie.

Przy rozliczaniu najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze w ustawie przewidziano odrębny limit 4 tys. euro. Podatnicy, których obroty nie przekraczają limitu, płacą ryczałt w wysokości 8,5 proc. Po przekroczeniu tej kwoty są obowiązani zapłacić ryczałt w wysokości 20 proc.

Należy pamiętać, że mimo spełnienia przez podmioty wymienionych kryteriów może się zdarzyć, że nie będą one mogły skorzystać z opodatkowania w formie ryczałtu. Wskazana ustawa w art. 8. ust. 1 wymienia listę podatników wyłączonych z uprawnienia. Są nimi m.in. opłacający podatek w formie karty podatkowej, korzystający z okresowego zwolnienia od podatku dochodowego, prowadzący apteki czy udzielający pożyczek pod zastaw (prowadzenie lombardów).

Zasadą jest, że przy wyborze opodatkowania w formie ryczałtu ewidencjonowanego należy złożyć pisemne oświadczenie właściwemu naczelnikowi urzędu nie później niż do 20 stycznia roku podatkowego za dany rok podatkowy. Wyjątek stanowi sytuacja, kiedy mamy do czynienia z podatnikiem rozpoczynającym działalność gospodarczą w trakcie roku podatkowego. Wówczas powinien on złożyć oświadczenie do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia działalności, nie później jednak niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu.

Z tego wynika, że zmiana formy opodatkowania ryczałtem w trakcie roku nie jest możliwa. Co więcej, potwierdza to kolejna regulacja, stanowiąca, że jeśli do 20 stycznia roku podatkowego podatnik nie zgłosił likwidacji działalności gospodarczej lub nie dokonał wyboru innej formy opodatkowania, uważa się, że nadal prowadzi działalność opodatkowaną w formie ryczałtu ewidencjonowanego.

Tylko w przypadku, gdy podatnik w trakcie roku przestał spełniać warunki do stosowania ryczałtu, poczynając od dnia, w którym nastąpiła utrata tych warunków, powinien zaprowadzić właściwe księgi (chyba że jest zwolniony z tego obowiązku) i opłacać podatek dochodowy na zasadach ogólnych.

Utrata prawa do ryczałtu ma miejsce, gdy podatnik przestanie spełniać warunki konieczne do skorzystania z tej formy. Może to być zmiana działalności (np. poprzez poszerzenie działalności opodatkowanej ryczałtem o działalność, która nim opodatkowana nie może być) lub przekroczenie ustalonego limitu. Wówczas od miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpi zmiana warunków, która uniemożliwia skorzystanie z ryczałtu, nie można rozliczać się ryczałtem.

W przypadku przekroczenia ustawowego limitu, z tym bowiem w praktyce spotykamy się najczęściej, przepisy nakładają obowiązek składania dwóch zeznań rocznych: PIT-28 i PIT-36. Oznacza to również, że podatnicy nie będą mogli skorzystać z podatku liniowego (warunkiem skorzystania z tej formy opodatkowania jest złożenie stosownego oświadczenia w urzędzie skarbowym do 20 stycznia danego roku podatkowego). Ponadto na zeznaniu PIT-36 podatnicy nie będą mogli rozliczyć się wspólnie z małżonkiem, gdyż przez część roku korzystali z opodatkowania w formie ryczałtu ewidencjonowanego, który wyklucza możliwość wspólnego opodatkowania małżonków.

Istnieją w praktyce sytuacje, kiedy opodatkowanie ryczałtem w porównaniu z innymi formami opodatkowania przestaje być korzystne. Na przykład przy najmie stosuje się stawkę podatku 8,5 proc. do kwoty stanowiącej równowartość 4 tys. euro, ale od nadwyżki ponad tę kwotę ryczałt wynosi już 20 proc. Co więcej, opodatkowanie ryczałtem ma swoje wady. Co prawda, możemy skorzystać ze wszystkich ulg, które są odliczane od dochodu, np. ulgi na internet, jednak dużym mankamentem jest brak możliwości rozliczenia kosztów podatkowych, gdyż podatek płacimy od przychodów, a nie od dochodów, a ponadto nie możemy się także rozliczyć wspólnie z małżonkiem lub skorzystać z ulgi na dzieci. Wówczas korzystne może być opodatkowanie na zasadach ogólnych, tj. według skali podatkowej ze stawkami 18 proc. oraz 32 proc. lub podatku liniowego 19 proc.

Rozliczanie według skali podatkowej daje możliwość rozliczenia kosztów uzyskania przychodów, co jest wyłączone przy ryczałcie. Zatem przy prowadzeniu działalności przez osoby, które ponoszą duże koszty w związku z uzyskiwaniem przychodów z tego tytułu, opodatkowanie na zasadach ogólnych może się bardziej opłacać. Należy zwrócić uwagę, że podatnicy uprawnieni są do wszystkich ulg podatkowych, np. ulgi na dzieci czy wspólnego rozliczenia z małżonkiem.

Przy wyborze podatku liniowego należy się liczyć z utratą prawa do ulg odliczanych od dochodu i podatku z działalności gospodarczej oraz do możliwości wspólnego rozliczania się ze współmałżonkiem. Jeżeli nie stanowi to dla nas przeszkody, zalety podatku liniowego są oczywiste. Wynika to z faktu, że stosuje się stałą stawkę podatkową - 19 proc., niezależną od wysokości dochodu, a dochody nie są łączone z dochodami opodatkowanymi wg skali podatkowej. Ponadto rozliczanie z fiskusem przy podatku liniowym jest dość proste.

Decyzja co do wyboru odpowiedniej formy opodatkowania zależy w dużej mierze od przeprowadzonego rachunku korzyści i strat w danym konkretnym przypadku.

Opracowała Ewa Ciechanowska