Polska gospodarka – już w rdzeniu czy nadal na półperyferiach?

Przed 17 laty Andreas Nölke i Arjan Vliegenthart opublikowali głośny i do dziś cytowany artykuł pt. „Enlarging the varieties of capitalism: The emergence of dependent market economies in East Central Europe”. Przedstawili w nim koncepcję „zależnej gospodarki rynkowej”, specyficznego modelu kapitalizmu, jaki miał się ich zdaniem ukształtować w Europie Środkowo-Wschodniej. Koncepcja ta, podówczas świeża, była mocno osadzona w toczonych od lat 50. XX wieku dyskusjach nad podziałami rozwojowymi świata na rdzeń–półperyferia–peryferia i nawiązywała do pochodzącej z lat 90. tezy o „budowaniu kapitalizmu bez kapitalistów” (czyli: bez kapitału). Teoria ta zwracała uwagę na kilka ciekawych cech gospodarek państw postkomunistycznych, m.in. uzależnienie krajowych firm od zagranicznych inwestycji bezpośrednich i hierarchicznych decyzji transnarodowych korporacji, sprowadzających te firmy do roli platform montażowych. Zwracano też uwagę na transfer technologii i wiedzy w ramach korporacji, ale bez udziału w tworzeniu nowych technologii i wyrobów.

Tym, co mieliśmy najcenniejszego do zaoferowania – obok rynków zbytu – była tania, względnie dobrze wykwalifikowana siła robocza. Późne lata 90. i pierwsza dekada XXI w. to okres przenoszenia produkcji z krajów tzw. starej UE w nasze strony, co prowadziło do uformowania struktury zwanej czasem sarkastycznie gospodarką-montownią. Jednocześnie doświadczyliśmy dramatycznego odpływu młodych obywateli, którzy głosowali nogami, kierując się tam, gdzie swoją względnie dobrze wykwalifikowaną pracę mogli sprzedać drożej.