Jest punkt zwrotny w opodatkowaniu świadczeń wypłaconych pracownikom

W wydanej 23 czerwca 2016 r. interpretacji ogólnej prawa podatkowego (sygn.DD3.8201.1.2016.MCA) minister finansów w jednoznaczny sposób wypowiedział się na temat braku możliwości zastosowania zwolnienia przedmiotowego,  o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT (t.j. Dz.U.  z 2012 r. poz. 361 ze zm.), w przypadku świadczeń wypłacanych pracownikom w ramach uczestnictwa w programach dobrowolnych odejść (dalej: PDO).

Minister finansów w wydanej interpretacji szeroko omawia przedmiotowy zakres zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT, wskazując, iż obejmuje ono swoim zakresem przede wszystkim świadczenia mające charakter odszkodowania lub zadośćuczynienia. Kluczowym więc w kontekście zwolnienia danego świadczenia z opodatkowania jest określenie, czy wypełnia ono znamiona odszkodowania lub zadośćuczynienia. Jak podniesiono w omawianej interpretacji, brak jest definicji legalnej tych pojęć w ustawie o PIT. Z pomocą w tym zakresie przychodzi dorobek orzecznictwa oraz doktryny prawniczej. W związku z tym odszkodowanie jest świadczeniem mającym na celu naprawienie szkody mającej charakter uszczerbku majątkowego, podczas gdy zadośćuczynienie ma na celu naprawienie szkody mającej charakter uszczerbku niemajątkowego (krzywdy).

Sednem omawianej interpretacji jest podkreślenie przez ministra finansów charakteru PDO, a przede wszystkim wypłacanych w ich ramach świadczeń. Kluczowym argumentem, który został podniesiony, jest fakt, iż uczestnictwo pracowników w PDO jest dobrowolne, a co więcej - następuje wyłącznie z inicjatywy pracownika. O ile bowiem to pracodawca decyduje o utworzeniu PDO w zakładzie pracy, to sama decyzja o przystąpieniu do programu oraz chęć otrzymania świadczeń jest dobrowolnym działaniem pracownika. Co za tym idzie, pracodawca wypłacając świadczenia w ramach PDO, nie rekompensuje uszczerbku majątkowego lub niemajątkowego, brak jest bowiem po stronie pracodawcy niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania lub popełnienia przez niego czynu niedozwolonego w stosunku do pracownika. Stanowi to bezpośrednią przesłankę do nieuznawania świadczeń wypłacanych w ramach PDO jako odszkodowań lub zadośćuczynień, co z kolei uniemożliwia korzystanie ze zwolnienia z opodatkowania. Istotnym jest fakt, iż dla celów zastosowania omawianego zwolnienia bez znaczenia pozostaje to, jak dane świadczenie zostało nazwane w regulaminie PDO, decydujące znaczenie w tym zakresie ma wyłącznie charakter świadczenia.

Wartym podkreślenia jest fakt, iż minister finansów poza doprecyzowaniem charakteru świadczeń wypłacanych w ramach PDO wymienił enumeratywnie przesłanki dopuszczające zwolnienie danego świadczenia z podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT. I tak, aby zastosowanie zwolnienia było dopuszczalne, spełnione muszą zostać następujące warunki: otrzymane świadczenie musi być odszkodowaniem lub zadośćuczynieniem, będącym następstwem zdarzeń noszących cechy czynu niedozwolonego lub zawinionego przez pracodawcę. Ponadto do otrzymanego odszkodowania lub zadośćuczynienia nie mogą mieć zastosowania wyłączenia, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT.

Spodziewać się można, iż wydana interpretacja ogólna stanowić będzie punkt zwrotny w dotychczasowej, nieujednoliconej linii orzeczniczej wśród organów podatkowych. Oznacza to, iż podatnicy, którzy w dalszym ciągu chcieliby wnosić o stwierdzenie nadpłaty podatku dochodowego, nienależnie w ich opinii pobranego przez pracodawcę z tytułu wypłaty świadczeń w ramach PDO, będą zmuszeni dochodzić swoich racji przed sądami administracyjnymi, które nie są związane wydaną interpretacją ogólną. Mając na uwadze dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie, spodziewać się można podzielonych stanowisk poszczególnych składów orzekających, które dotychczas orzekały zarówno po myśli podatników (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 27 stycznia 2016 r., syg. akt ISA/Go 462/15), jak i zgodnie z wydaną obecnie interpretacją (wyrok WSA w Szczecinie z 1 marca 2016 r., syg. akt ISa/Sz 1375/15).

@RY1@i02/2016/132/i02.2016.132.07100020a.802.jpg@RY2@

Piotr Hanuszewski

ekspert podatkowy w zespole ds. PIT w KPMG w Polsce