Jakie są skutki nieodpłatnego ustanowienia służebności przesyłu

@RY1@i02/2011/137/i02.2011.137.086.009b.001.jpg@RY2@

Wojciech Majkowski, prawnik w firmie doradczej KPMG

Podstawowym trybem ustanowienia służebności przesyłu jest zawarcie umowy między przedsiębiorcą przesyłowym a właścicielem nieruchomości i zapłata wynagrodzenia. W praktyce możliwe jest też nieodpłatne ustanowienie służebności - na takie rozwiązanie godzą się nierzadko właściciele nieruchomości, dla których obecność urządzenia przesyłowego jest z różnych przyczyn korzystna (np. z uwagi na bliskość przyłącza do sieci przesyłowej). Rozwiązanie to wydaje się korzystne dla przedsiębiorcy przesyłowego, jednak skutki podatkowe takiej czynności od początku budziły kontrowersje na gruncie CIT. Począwszy od pisma departamentu podatków dochodowych MF z 22 lipca 2009 r. (DD6/033-66/MDA/PK-893/2009) organy podatkowe stoją na stanowisku, że nieodpłatne ustanowienie służebności stanowi dla przedsiębiorcy przesyłowego przychód z tytułu nieodpłatnego świadczenia na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT.

W doktrynie podkreślano, że powyższy pogląd nie jest w pełni prawidłowy, ponieważ świadczenie jest istotą stosunków zobowiązaniowych, a nie praw rzeczowych (do których należy analizowana służebność). Przedsiębiorcy argumentowali ponadto, że ustanowienie służebności przesyłu nie służy przysparzaniu korzyści, ale stwarza jedynie warunki umożliwiające normalne i niezakłócone wykonywanie podstawowej działalności.

Przytoczone argumenty nie znalazły uznania w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. W kilku wyrokach wydanych na rzecz spółek z branży energetycznej sądy potwierdziły, że nieodpłatne ustanowienie służebności stanowi dla przedsiębiorcy przesyłowego nieodpłatne świadczenie, którego wartość ustala się według cen rynkowych, zgodnie z art. 12 ust. 6 pkt 4 ustawy o CIT - tak: WSA w Warszawie w wyroku z 11 stycznia 2010 r. (sygn. akt III SA/Wa 993/10), WSA w Łodzi w wyroku z 13 stycznia 2010 r. (sygn. akt I SA/Łd 1014/09), WSA w Rzeszowie w wyroku z 28 stycznia 2010 r. (sygn. akt I SA/Rz 928/09), WSA w Białymstoku w wyroku z 25 stycznia 2010 r. (sygn. akt I SA/Bk 550/09) i WSA w Lublinie w wyroku z 22 stycznia 2010 r. (sygn. akt I SA/Lu 776/09).

Powyższe stanowisko potwierdził ostatnio NSA w wyrokach z 16 czerwca 2011 r. wydanych po łącznym rozpoznaniu skarg na wskazane wyroki WSA (sygn. akt: II FSK 788/10, II FSK 1007/11, II FSK 974/10, II FSK 1064/10, II FSK 856/10). Sąd wskazał, że jeżeli właściciel nieruchomości ustanawia służebność przesyłu bez ekwiwalentu ze strony uprawnionego przedsiębiorcy, to umożliwia mu tym samym prowadzenie działalności bez żadnych kosztów związanych z korzystaniem z cudzej nieruchomości i takie działanie można kwalifikować jako nieodpłatne świadczenie. Odnosząc się do pojęcia nieodpłatnego świadczenia, NSA stwierdził, że obejmuje ono wszelkie świadczenia, w tym korzystanie z cudzej rzeczy.

Powyższe rozstrzygnięcie kończy, jak się wydaje, dyskusję związaną z podatkowym traktowaniem nieodpłatnie ustanowionych służebności przesyłu. Nadal istnieją jednak w mojej ocenie wątpliwości, czy nieodpłatnego ustanowienia służebności nie powinno się traktować raczej jako nieodpłatnego otrzymania prawa. Kwestia ta nie jest pozbawiona znaczenia, w kontekście konieczności określenia wysokości przychodu w CIT. Już sama konstrukcja nieodpłatnego świadczenia oraz powoływanie się przez sądy na art. 12 ust. 6 pkt 4 ustawy o CIT (a nie art. 12 ust. 5) może implikować wymóg określenia przychodu z tytułu nieodpłatnego ustanowienia służebności periodycznie - tj. w odniesieniu do poszczególnych okresów korzystania z rzeczy w wyniku ustanowienia służebności. W praktyce natomiast wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu jest zwykle płatne jednorazowo i wydaje się, że to właśnie wartość takiego hipotetycznego wynagrodzenia powinna stanowić podstawę do określenia przychodu przedsiębiorcy przesyłowego w przypadku nieodpłatnej służebności.

Nadal nierozstrzygnięta w orzecznictwie pozostaje również interesująca wielu przedsiębiorców przesyłowych kwestia podatkowego traktowania nieodpłatnego korzystania z cudzych nieruchomości jeszcze przed wprowadzeniem instytucji służebności przesyłu (tj. wykonywania prawa o treści analogicznej do służebności przesyłu, ale bez jej formalnego ustanowienia).

EC