Kłopotliwe opodatkowanie opcji i swapów

Z uwagi na brak szczegółowych przepisów dotyczących rozliczania tzw. nierzeczywistych umów instrumentów pochodnych, przedsiębiorcy mieli wątpliwości m.in. co do momentu powstania przychodu z tytułu realizacji kontraktów instrumentów pochodnych. Częściowo wątpliwości te rozstrzygnął dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 10 czerwca 2009 r. (nr IPPB3/423-148/09-2/JP). Prezentując własną opinię w sprawie, podatnik wskazał korzystniejsze dla niego stanowisko, zgodnie z którym przychód z tytułu rozliczenia instrumentów pochodnych powstawałby w momencie otrzymania zapłaty. Zdaniem podatnika argumentem przemawiającym za uznaniem, że przychód z tytułu rozliczenia instrumentu finansowego powstawałby w momencie zapłaty, jest fakt, że rozliczenie instrumentu finansowego nie zalicza się do żadnej z kategorii przychodów określonych w przepisach i tym samym nie można zastosować do instrumentów finansowych momentu powstania przychodu określonego w tych przepisach. Jednak, w opinii dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie realizację instrumentu finansowego należy utożsamić ze zbyciem prawa majątkowego i tym samym przychód dla celów podatkowych powstaje już w momencie, kiedy przychód z tytułu rozliczenia staje się należny. Rozwiązanie wskazane przez organ podatkowy jest z pewnością niekorzystne dla banków, które muszą rozpoznać przychód już w momencie realizacji danego kontraktu, chociaż faktyczna zapłata może nastąpić dużo później.

Organy podatkowe zajęły również stanowisko odnośnie do możliwości zaliczenia do kosztów wydatków poniesionych na rozliczenie zrealizowanych instrumentów finansowych. W interpretacjach z 2 czerwca 2009 r. (nr IPPB3/423-172/09-4/AC) oraz z 16 czerwca 2009 r. (nr IPPB3/423-175/09-4/AC) dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie stwierdził, że zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8b ustawy o CIT wydatki związane z umowami nierzeczywistych instrumentów finansowych mogą zostać uznane za koszty podatkowe w dacie realizacji tych umów. Tego rodzaju stanowisko dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie dotyczyło zarówno przypadku zapłacenia kwoty wynikającej z realizacji danej umowy, a następnie uchylenia się przez podatnika od skutków oświadczenia woli, jak również przypadku zawarcia przez ugody z bankiem określającej wysokość zobowiązania wynikającego z restrukturyzacji umów instrumentów finansowych. W tym przypadku dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie nieprawidłowo określił moment zaliczenia wydatku do kosztów określony w art. 16 ust. 1 pkt 8b ustawy o CIT do wydatków poniesionych wskutek zawarcia umów instrumentów finansowych. Jak bowiem wynika z art. 16 ust. 1 pkt 8b ustawy o CIT przepis ten ma zastosowanie do wydatków poniesionych na nabycie instrumentów finansowych, to jest przykładowo do premii opcyjnej, a nie do wydatków poniesionych wskutek zawarcia umów instrumentów finansowych, do których zastosowanie powinny znaleźć zasady wskazane w art. 15 ust. 4 i nast. ustawy o CIT.

Jak wynika z treści zacytowanych interpretacji, fiskus może utrudniać życie przedsiębiorcom zaangażowanym w instrumenty pochodne, przyśpieszając obowiązek rozpoznania przychodu czy też odsuwając w czasie możliwość rozpoznania kosztu. Można mieć jedynie nadzieję, że działania organów podatkowych nie przysporzą poważnych problemów przedsiębiorcom, którzy nierzadko i tak balansują na granicy bankructwa.