Czego nie wiemy o wartościach i geopolityce, czyli kto decyduje, jakie normy liczą się w polityce międzynarodowej

Niemiecki kanclerz Friedrich Merz w przemówieniu na otwarciu Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa stwierdził, że partnerstwo euroatlantyckie musi być oparte na konkretnych, czy wręcz krzepkich podstawach, a nie na gruncie ezoterycznym (org.: „Diese Begründung muss handfest sein, nicht esoterisch”). Słowa te można interpretować jako odnoszące się do czczej gadaniny i wzniosłych haseł w przeciwstawieniu do realnych interesów. Wówczas trudno z nimi polemizować. Można jednak, jak to uczyniono np. w popularnym niemieckim programie publicystycznym Markusa Lanza w telewizji ZDF 17 marca 2026 r., interpretować je jako odnoszące się do wartości; konkretnie – do idei, zgodnie z którą stosunki między państwami mają się opierać na wartościach i powiązanych z nimi normach postępowania.

Jeśli wartości mają status „ezoteryczny”, to – o ile podążać za słownikiem – są przedmiotem wyłącznie wewnętrznej, intymnej wiedzy czy wręcz wtajemniczenia. Tym samym ich realność i obowiązywanie mogą być kwestionowane z obiektywnej i zarazem praktycznej perspektywy. Wskutek tego – i to jest sprawa kluczowa – nie są czynnikiem, który manifestuje się w działaniu (bo gdyby tak było, to nie byłoby potrzeby wtajemniczenia). Ostatecznie przemyca się tu pogląd, że tak rozumiane wartości nie są czymś, co poważni uczestnicy konferencji o polityce międzynarodowej powinni brać pod uwagę.