Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy pracodawca ma szybciej przekazać ZUS ZSWA, gdy pracownik występuje o emeryturę pomostową

● Kiedy przychód z umowy o świadczenie usług zawartej z własnym pracodawcą nie stanowi podstawy wymiaru

● W jaki sposób powinno być wystawione zaświadczenie o zarobkach dla ZUS

● Obecnie pobieram zasiłek macierzyński. Czy to prawda, że od 1 września 2013 r. także przedsiębiorcy mają prawo do urlopu wychowawczego? Czy w okresie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem składki ZUS za osoby prowadzące działalność gospodarczą są finansowane z budżetu państwa?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Przedsiębiorca nie ma prawa do urlopu wychowawczego, które przysługuje jedynie pracownikowi. Jednakże od 1 września 2013 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlega osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem. Warunkiem jest uprzednie prowadzenie pozarolniczej działalności przez co najmniej 6 miesięcy i zaprzestanie lub zawieszenie jej wykonywania. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe są wówczas finansowane z budżetu państwa.

Od 1 września 2013 r. obowiązuje ustawa z 26 lipca 2013 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (dalej: ustawa zmieniająca). Po spełnieniu określonych warunków przedsiębiorca sprawujący osobistą opiekę nad dzieckiem jest obejmowany obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Z ustawy zmieniającej wynika, że począwszy od 1 września 2013 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają m.in. osoby sprawujące osobistą opiekę nad dzieckiem, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej prowadziły pozarolniczą działalność gospodarczą przez okres co najmniej 6 miesięcy i zaprzestały jej prowadzenia albo zawiesiły wykonywanie. Oprócz tych wymogów ustawa zmieniająca przewiduje także inne warunki, których spełnienie jest niezbędne, aby zostać objętym ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Po pierwsze obowiązkowe podleganie ubezpieczeniom z tego tytułu jest wykluczone w przypadku przedsiębiorców, którzy mają ustalone prawo do emerytury lub renty albo też posiadają inny tytuł rodzący obowiązek ubezpieczeń społecznych. Po drugie wyłącznie jedno z rodziców podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w tym okresie i to wyłącznie pod warunkiem, że drugi rodzic nie jest objęty ubezpieczeniami z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym, pobierania zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego bądź sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w przypadku osób niespełniających warunków do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, o których mowa powyżej.

Omawianym ubezpieczeniom zainteresowany podlega przez okres sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem własnym, dzieckiem swojego małżonka lub dzieckiem przysposobionym trwający do 3 lat, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 5. roku życia. W przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki przez okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Okres ten może być wykorzystany w całości lub nie więcej niż w czterech częściach.

Należy podkreślić, że osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem, która nie spełnia wskazanych przesłanek do podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, także może podlegać obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu. Konieczne jest wówczas spełnienie dodatkowych warunków. Drugi rodzic nie może być objęty ubezpieczeniem emerytalnym z tego tytułu, a także podlegać ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym, pobierania zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego bądź z tytułu osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem, a także nie może mieć ustalonego prawa do emerytury lub renty lub innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych.

Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób sprawujących osobistą opiekę nad dzieckiem są finansowane ze środków budżetu państwa. Płatnikiem składek jest ZUS. Osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem, która chce być z tego tytułu objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, musi złożyć w ZUS:

a) skrócony odpis aktu urodzenia dziecka,

b) oświadczenie o zamiarze podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym lub odpowiednio ubezpieczeniu emerytalnemu, które zawiera imię i nazwisko osoby sprawującej osobistą opiekę nad dzieckiem oraz jej numer PESEL, a w razie gdy nie nadano numeru PESEL - serię i numer dowodu osobistego lub paszportu, miejsce zamieszkania, dzień rozpoczęcia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, dzień zakończenia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, imię i nazwisko dziecka oraz datę jego urodzenia, informację o ostatnim okresie ubezpieczenia oraz informację o korzystaniu lub niekorzystaniu przez drugiego rodzica z urlopu wychowawczego, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego lub podlegania ubezpieczeniom społecznym w okresie osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem.

Należy także dodać, że osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem, spełniająca warunki do podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, podlega obowiązkowo również ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Podstawa prawna

Art. 1 ustawy z 26 lipca 2013 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 983).

● Na początku października 2013 roku zatrudniony przy pracy w szczególnych warunkach zamierza zgłosić do ZUS wniosek o przyznanie emerytury. Ostatnie zgłoszenie na formularzu ZUS ZSWA przekazaliśmy w marcu 2013 roku, wykazując okresy zatrudnienia poszczególnych pracowników przy pracach w warunkach szczególnych w 2012 roku. Formularz potwierdzający wykonywanie takich prac w 2013 roku zamierzamy przesłać w marcu przyszłego roku. Czy jednak w związku z wystąpieniem pracownika o emeryturę pomostową musimy wcześniej przekazać do ZUS informację dotyczącą wykonywania przez niego pracy w szczególnych warunkach w 2013 roku?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Tak. Pracodawcy zobowiązani są przekazywać zgłoszenia danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze na formularzu ZUS ZSWA do końca marca danego roku kalendarzowego za rok poprzedni. Od tej zasady przewidziane są jednak wyjątki.

Gdy pracownik wystąpi z wnioskiem o emeryturę pomostową, pracodawca ma obowiązek wcześniejszego przekazania zgłoszenia danych na formularzu ZUS ZSWA. Musi to zrobić w terminie 7 dni od dnia wystąpienia przez pracownika z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Pracodawca w takiej sytuacji przekazuje informacje dotyczące zatrudnienia pracownika przy pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w bieżącym roku kalendarzowym. Jeżeli płatnik nie przekazał zgłoszenia za poprzedni rok kalendarzowy, ma obowiązek przekazać do ZUS takie zgłoszenie również w terminie 7 dni od dnia zgłoszenia wniosku o emeryturę .

Wcześniejsze przekazanie danych spowoduje, że dla celów przyznania emerytury pomostowej ZUS potwierdzi również okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w ostatnich miesiącach przed zgłoszeniem wniosku o świadczenie. Jest to ważne dla pracownika, który na podstawie dotychczasowych zgłoszeń oraz dokumentów za okres przypadający przed 1 stycznia 2009 r. nie wykazuje wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wykonywał jednak pracę w ostatnim czasie przed zgłoszeniem wniosku.

Podstawa prawna

Art. 38 ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656 z późn. zm.).

● Zawarliśmy z naszym pracownikiem umowę o wykonanie usługi, która nie jest objęta zakresem jego obowiązków służbowych. Usługa jest realizowana w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, a po jej wykonaniu zatrudniony wystawi nam fakturę VAT. Czy osiągnięty z tego tytułu przychód podlega składkom ZUS?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Nie. Przychód z tytułu umowy o świadczenie usług, zawartej i wykonywanej na rzecz własnego pracodawcy w ramach działalności gospodarczej, nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia stanowi przychód ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.). W zakresie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego za pracownika uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej (agencyjnej, zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z ustawą z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny; Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, umowy o dzieło), jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy bądź jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz własnego pracodawcy. W konsekwencji przychód z takich umów oskładkowany jest tak jak przychód ze stosunku pracy. Wówczas to pracodawca rozlicza składki ubezpieczeniowe z tytułu umowy cywilnoprawnej.

Nie zawsze jednak przychód z tytułu umowy-zlecenia czy umowy o świadczenie usług zawartej w własnym pracodawcą stanowi podstawę wymiaru składek na pracownicze ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że umowy-zlecenia lub inne umowy o świadczenie usług nie stanowią samodzielnej podstawy podlegania ubezpieczeniom społecznym, jeżeli są realizowane w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej (np. wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2008 r., sygn. akt I UK 138/08). Co jest aktualne również w przypadku umów zawartych z własnym pracodawcą, realizowanych przez pracownika w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Zatem w przypadku, o którym mowa w postawionym pytaniu, przychód z umowy-zlecenia jest wolny od składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i 2a i art. 18 ust. 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

● Chcę przejść na emeryturę od grudnia tego roku (12 lipca ukończyłam wiek uprawniający do emerytury, tj. 60 lat i 2 miesiące). Nie jestem członkiem OFE. Zwróciłam się z prośbą o wystawienie zaświadczenia o zarobkach do byłych i obecnego pracodawcy. Nadesłane przez jednego z pracodawców zaświadczenie budzi moją wątpliwość co do poprawności jego wystawienia. Osiągałam w firmie zarobki powyżej limitu, ale wykazane w zaświadczeniu kwoty nie odzwierciedlają zapisów w informacji, którą co miesiąc otrzymywałam od pracodawcy. Ponadto w 2006 r. byłam na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, w tym również po rozwiązaniu stosunku pracy otrzymywałam zasiłek chorobowy. W jaki sposób powinno być wystawione zaświadczenie o zarobkach dla ZUS?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Wobec spełnienia przez czytelniczkę warunków do przyznania nowej emerytury, ZUS przyzna tę emeryturę od pierwszego dnia miesiąca, w którym zostanie zgłoszony wniosek o emeryturę. Z uwagi na to, że czytelniczka wiek uprawniający do emerytury ukończyła w 2013 roku, organ rentowy ustali wysokość emerytury według nowych zasad i według mieszanego sposobu (w 20 proc. według nowych zasad i w 80 proc. według dotychczasowych zasad) i wybierze wariant bardziej korzystny. Niezbędne jest dołączenie zaświadczeń o zatrudnieniu i wynagrodzeniu zarówno do obliczenia kapitału początkowego, a także podstawy wymiaru emerytury w części ustalanej według dotychczasowych zasad.

Wystawiając takie zaświadczenie, pracodawca powinien kierować się generalną zasadą, zgodnie z którą za dany rok kalendarzowy wykazuje te kwoty:

wod których istniał obowiązek odprowadzenia składek na ubezpieczenie społeczne (za okresy przypadające do 31 grudnia 1998 r.) oraz ubezpieczenia emerytalno-rentowe (za okresy przypadające po 31 grudnia 1998 r.),

wktóre przysługują za okres, za który zostały wypłacone.

Pracodawca poszczególne składniki wynagrodzenia wypłacone w odstępach czasu dłuższych niż miesiąc powinien ustalić w stosunku miesięcznym i doliczyć do wynagrodzenia z tych miesięcy (lat) zatrudnienia, za które wynagrodzenie przysługuje. W przypadku gdy zostało wypłacone w 2010 roku, np. wynagrodzenie za grudzień 2009 roku oraz premia kwartalna za IV kwartał 2009 roku - w styczniu 2010 r., a trzynastka za rok 2009 w lutym 2010 roku, to mimo że zarówno wypłata, jak i składka do ZUS zostały przekazane w roku 2010 - kwoty te powinny być wykazane za rok 2009.

Odnośnie do pobieranego przez panią wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy oraz zasiłku chorobowego, przy ustalaniu wysokości podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych uwzględnia się kwoty wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy oraz kwoty zasiłków: chorobowego, opiekuńczego, macierzyńskiego, świadczenia rehabilitacyjnego. Jeżeli kwoty tych wynagrodzeń i zasiłków przysługiwały ubezpieczonemu w roku kalendarzowym przypadającym po 2004 roku, przyjmuje się w takiej wysokości, że łączna kwota podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wynagrodzeń i zasiłków nie może przekroczyć maksymalnej kwoty rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Pracodawca w formularzu ZUS Rp-7 w punkcie 3 w kolumnie 6 wykazuje faktycznie wypłaconą kwotę zasiłków. Ewentualnego ograniczenia uwzględnienia zasiłków chorobowych w podstawie wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych, za okresy przypadające po 2004 roku, dokonuje ZUS.

Wypłacone kwoty zasiłku chorobowego, po ustaniu ubezpieczenia nie są uwzględniane przy ustalaniu wysokości podstawy wymiaru emerytury.

Podstawa prawna

Art. 15 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).