Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy członek zarządu spółdzielni otrzyma zwrot nadpłaty z konta płatnika

● Jakie składki trzeba opłacać za emeryta na zleceniu

● Na jakich zasadach podlegają ubezpieczeniom studenci zagraniczni

● Były pracodawca nie wypłacił mi zaległego wynagrodzenia za kilka ostatnich miesięcy mojej pracy. Nie mam czasu na spór z nim przed sądem, dlatego rozważam sprzedaż wierzytelności z tytułu niewypłaconego wynagrodzenia za pracę. Czy wypłacone mi na podstawie ewentualnej umowy sprzedaży wierzytelności środki pieniężne z tytułu zaległego wynagrodzenia będą podlegać oskładkowaniu jak w przypadku wynagrodzenia za pracę?

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Raczej nie, jednak w opisanym stanie faktycznym wątpliwość budzi możliwość sprzedaży wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę, a dopiero w dalszej kolejności kwestia, czy kwota uzyskana z takiej sprzedaży stanowi podstawę wymiaru składek z tytułu zatrudnienia u pracodawcy. W myśl art. 84 kodeksu pracy pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego prawa na inną osobę. W tym zakresie zatem dopuszczalność zawierania umów o przelew wierzytelności jest ustawowo ograniczona. Przedmiotem przelewu nie mogą być bowiem wierzytelności, które na mocy przepisów prawa są niezbywalne. Tak zawartą umowę należy uznać za nieważną z mocy prawa. Przyjmuje się co prawda również, że przelew wierzytelności z tytułu wynagrodzenia jest niedopuszczalny, ale tylko wobec wynagrodzenia przyszłego, jeszcze niewymagalnego. Jeśli roszczenie ze stosunku pracy jest już wymagalne i zostało uznane przez dłużnika, wówczas sprzedaż takiej wierzytelności jest dopuszczalna. Zakładając nawet, że sprzedaż wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę jest dopuszczalna, to czy kwota uzyskania z tak zawartej umowy stanowi podstawę wymiaru składek z tytułu zatrudnienia?

Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników stanowi przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa podatkowa). Przychodem, od którego wymierzana jest składka, są więc wszystkie otrzymane lub postawione do dyspozycji należności przysługujące pracownikowi wymienione w art. 12 ustawy podatkowej, o ile nie zostały wyłączone z podstawy ustalania składek. Nie jest możliwe uwzględnianie w podstawie wymiaru składek pracowników jakichkolwiek należności, które nie stały się przychodem ze stosunku pracy w rozumieniu ustawy podatkowej. Przychód powstaje dopiero w momencie rzeczywistego otrzymania lub postawienia go do dyspozycji pracownika. Wypłacona ubezpieczonemu na podstawie umowy o sprzedaż wierzytelności kwota nie byłaby raczej zaległym wynagrodzeniem z tytułu zatrudnienia w spółce, lecz przychodem z umowy sprzedaży wierzytelności wypłaconym przez inny podmiot. Wydaje się zatem, że kwota uzyskana ze sprzedaży wierzytelności nie powinna stanowić podstawy wymiaru składek.

Podstawa prawna

Art. 84 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666).

Art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.).

Art. 12 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).

● Niedawno przez przypadek dowiedziałem się, że na koncie spółdzielni, w której byłem członkiem zarządu (i nie zostałem z niego wykreślony), figuruje nadpłata. Wiedział o tym inny członek zarządu, jednak nie podjął w tym zakresie żadnych czynności. Złożyłem w ZUS wniosek o wypłatę, załączając odpis z Rejestru Handlowego B, bo spółdzielnia nie figuruje w KRS. Czy ZUS może mi odmówić?

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych regulują zasady zwrotu nienależnie opłaconych składek, które w pierwszej kolejności podlegają zaliczeniu przez zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o ich zwrot. Warunkiem ich zwrotu jest jednak złożenie wniosku.

Co do zasady spółdzielnie podlegają na mocy art. 7 prawa spółdzielczego obowiązkowi wpisu do KRS. Z opisanego stanu faktycznego wynika, że spółdzielnia, której zainteresowany zwrotem nadpłaty jest członkiem zarządu, nie została wpisana do KRS. Trzeba zwrócić uwagę, że dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych zachowały moc jedynie do 31 grudnia 2015 r. Podmioty nieprzerejestrowane z dotychczasowego rejestru sądowego podlegające wpisowi do KRS, które do 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis, uznane zostały za wykreślone z rejestru z 1 stycznia 2016 r. Z tym dniem Skarb Państwa nabył nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów podlegających obowiązkowi wpisu do KRS. Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasły z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru. Oznacza to, że jeśli podmiot nie złożył wniosku o wpis do KRS do 31 grudnia 2015 r., został zlikwidowany z mocy prawa, a zobowiązania takiej spółki, także z mocy prawa, przejdą na Skarb Państwa. Trudno stwierdzić, czy w opisanej sytuacji spółdzielnia została zlikwidowana z mocy prawa, a w konsekwencji nadpłata już się jej nie należy, czy może zaprzestała działalności przed końcem 2015 r. Jeśli zachodzi ta druga sytuacja, to i tak wątpliwość budzi możliwość wypłaty na wniosek jednego członka zarządu, skoro przepisy prawa spółdzielczego statuują, że oświadczenia woli za spółdzielnię składają dwaj członkowie zarządu lub jeden członek zarządu i pełnomocnik, a w spółdzielniach o zarządzie jednoosobowym oświadczenia woli mogą składać również dwaj pełnomocnicy. Jedynie gdyby wnioskodawca posiadał pełnomocnictwo do działania udzielone przez zarząd, mógłby wystąpić o zwrot samodzielnie. Jak się okazuje, sprawa nie jest prosta, a w przypadku sporu z zakładem ostatecznie o zwrocie nadpłaty i tak orzeknie sąd.

Podstawa prawna

Art. 24 ust. 6a-6h ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.).

Art. 3 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 687 ze zm.).

Art. 9 ust. 2, ust. 2b ustawy z 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. nr 121, poz. 770 ze zm.).

Art. 7, art. 54 par. 1, art. 55 par. 1 ustawy z 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 21 ze zm.).

● Dla oszczędności kosztów w firmie chcę zatrudnić na umowę-zlecenie dwóch emerytów do sprzątania, którzy jednocześnie pracują u innych pracodawców, ale tylko na część etatu z wynagrodzeniem ok. 500 zł miesięcznie. Mam wątpliwości, czy w razie gdy podpiszę takie umowy-zlecenia, będę musiał płacić składki do ZUS?

Marcin Nagórek

radca prawny

Z art. 9 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) wynika, że zleceniobiorcy mający ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy. Etat nie uchroni jednak przed składkami od umowy-zlecenia, jeśli podstawa wymiaru składek jest niższa niż minimalne wynagrodzenie. Taką interpretację przepisów prezentuje ZUS. W piśmie z 24 października 2016 r. (znak DI/100000/43/998/2016) zaakcentował również, że przepis art. 9 ust. 4a wraz z ust. 2c ustawy systemowej ma zastosowanie przy ustalaniu obowiązku podlegania ubezpieczeniom zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury i renty, który jednocześnie wykonuje pracę na podstawie umowy o pracę zawartej z innym podmiotem niż zleceniodawca, a także nie wykonuje na podstawie zlecenia pracy na rzecz pracodawcy. Natomiast w poradniku (stan na 1 stycznia 2016 r.) "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz ustalania podstawy wymiaru składek osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych" zaznaczył, że zasady sumowania podstaw wymiaru są analogiczne jak przy zbiegu dwóch lub więcej umów-zleceń, z tym że w przypadku, gdy zleceniobiorca będący emerytem lub rencistą wykonuje równocześnie pracę na podstawie umowy o pracę (umowa nie została zawarta z pracodawcą, z którym dana osoba pozostaje w stosunku pracy, a także w ramach umowy praca nie jest wykonywana na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy), w pierwszej kolejności uwzględnia się podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy.

Istotna jest więc okoliczność, że emeryci nie osiągają z pracy na etatach u innych pracodawców wynagrodzenia co najmniej równego kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (obecnie 1850 zł). W konsekwencji takie osoby będą podlegały ubezpieczeniom społecznym z tytułu umów-zleceń zawartych z przedsiębiorcą, ponieważ ich wynagrodzenia, ale z umów o pracę - zawartych z innym pracodawcą - są niższe od kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 1 i 4, art. 9 ust. 2c, ust. 4a i 4b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.).

● Mam problem ze znalezieniem pracowników, więc chcę zatrudnić na zlecenie studentów z Ukrainy lub Białorusi. Czy ma znaczenie to, że są w różnym wieku (20, 24, 27 lat), a jeden z nich jest już na studiach podyplomowych? Sprawę komplikuje to, że jednego z nich już zatrudniam na etacie, ale chciałbym mu zlecić jakieś dodatkowe prace.

Marcin Nagórek

radca prawny

Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi obejmowane są osoby, które na terenie Polski są m.in. zleceniobiorcami. Nie dotyczy ona jednak uczniów gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych lub studentów do ukończenia 26 lat. Istotne znaczenie ma więc wiek studenta. Gdy student ukończy 26. rok życia, mimo że nadal będzie posiadał status studenta, przestanie spełniać drugi niezbędny warunek do uznania umowy-zlecenia za umowę, która nie powoduje obowiązku ubezpieczeń społecznych. Wtedy będzie też konieczność zgłoszenia takiego studenta do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego.

To, kto może być uznany za studenta, wynika z ustawy o szkolnictwie wyższym. Studentem w rozumieniu tej ustawy jest osoba, która kształci się na studiach pierwszego lub drugiego stopnia albo jednolitych studiach magisterskich (art. 2 ust. 1 pkt 5). Wynika z tego, że studentami nie są uczestnicy studiów podyplomowych i należy ich zgłosić do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego.

Z ustawy systemowej nie wynika, aby istniało jakiekolwiek zróżnicowanie statusu studentów w zależności od ich obywatelstwa. Nie ma więc znaczenia, jakiego obywatelstwa jest student. Dlatego też do stwierdzenia, w jakim zakresie wynagrodzenie osoby zatrudnionej jednocześnie na etat i umowę-zlecenie u tego samego przedsiębiorcy podlega oskładkowaniu, należy zastosować ogólne reguły wynikające z ustawy systemowej, takie same jak dla obywateli polskich. Wobec tego zleceniobiorca w takim przypadku będzie traktowany jak pracownik, a co za tym idzie - istnieje konieczność zsumowania przychodu z etatu i umowy-zlecenia i odprowadzenia od tej kwoty składek jak ze stosunku pracy. W tym przypadku nie będzie miało znaczenia, czy dana osoba posiada status studenta i czy przekroczyła 26 lat, bo i tak wynagrodzenie ze zlecenia musi zostać oskładkowane jak wynagrodzenie z etatu.

Podsumowując, można więc stwierdzić, że przy zatrudnieniu studenta cudzoziemca w wieku do 26. roku życia co do zasady nie powstanie obowiązek w zakresie ubezpieczeń społecznych. Nie dotyczy to jednak uczestnika studiów podyplomowych nawet wówczas, gdy nie ukończył tego wieku, i studenta - pracownika wykonującego pracę w oparciu o dwa tytuły prawne (umowa o pracę i umowa-zlecenie) na rzecz tego samego pracodawcy.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 6 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.).

Art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1842).