Kiedy pracodawca jest zwolniony z opłacania składek na FP i FGŚP

Składek na Fundusz Pracy nie należy opłacać, gdy ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie są obowiązkowe, a także gdy podstawa wymiaru składek na te ubezpieczenia jest niższa niż minimalne wynagrodzenie.

Z ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wynika też, że składek na FP nie odprowadza się za następujące osoby:

● duchownych,

● pobierających na podstawie przepisów o pomocy społecznej zasiłek stały,

● pobierających na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne lub dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka,

● podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników,

● żołnierzy niezawodowych w służbie czynnej,

● odbywających zastępcze formy służby wojskowej,

● przebywających na urlopach wychowawczych oraz pobierających zasiłek macierzyński,

● pobierających świadczenie szkoleniowe.

Składek na FP nie opłacają także przedsiębiorcy Polskiego Związku Głuchych i Polskiego Związku Niewidomych oraz Związku Ociemniałych Żołnierzy Rzeczypospolitej Polskiej, Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi, Zakład Opieki dla Niewidomych w Laskach oraz zakłady aktywizacji zawodowej - za zatrudnionych pracowników o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Od 1 lipca 2009 r. obowiązuje przepis zwalniający płatników składek z obowiązku opłacania składek na FP (także na FGŚP) za ubezpieczonych, którzy ukończyli 55 lat w przypadku kobiet i 60 lat w przypadku mężczyzn. Zwolnienie to dotyczy wszystkich osób, za które istniał obowiązek opłacania składek na FP, a więc np. do osób zatrudnionych zarówno na podstawie stosunku pracy, jak i zleceniobiorców. Pamiętać trzeba, że zwolnienie ma zastosowanie do przychodów wypłaconych w lipcu. Nie ma natomiast znaczenia data zawarcia umowy.

Zwolnienie z obowiązku opłacania składek na FP (i FGŚP) za osoby, które ukończyły 55 lat (kobiety) lub 60 lat (mężczyźni) w trakcie miesiąca kalendarzowego przysługuje, począwszy od następnego miesiąca po ukończeniu tego wieku. Jeżeli więc przykładowo mężczyzna ukończył 60 lat 5 sierpnia 2009 r., to zwolnienie z obowiązku opłacania składek na FP (i FGŚP) obowiązuje od 1 września 2009 r., czyli od przychodów wypłaconych w tym miesiącu, natomiast od przychodów wypłaconych w sierpniu składki powinny być jeszcze naliczane i opłacone. W przypadku osób, które 55 lub 60 lat kończą 1 dnia danego miesiąca (na przykład 1 sierpnia), zwolnienie z obowiązku opłacania składek przysługuje już od tego miesiąca (czyli od przychodów wypłaconych w sierpniu).

Kolejne zwolnienie obowiązujące również od 1 lipca 2009 r. dotyczy wyłącznie składek na FP (i FGŚP) opłacanych za pracowników. Pracodawca nie opłaca ich za pracownika, który ukończył 50 lat (50 urodziny muszą przypadać najpóźniej w dniu nawiązania stosunku pracy), jeśli wcześniej przez co najmniej 30 dni był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Zwolnienie to obowiązuje 12 miesięcy i ma zastosowanie wyłącznie do osób, które zostały zatrudnione 1 lipca 2009 r. lub po tej dacie. Okres 12 miesięcy jest liczony od pierwszego dnia następnego miesiąca po zatrudnieniu. Jeżeli więc pracownik został zatrudniony 1 lipca 2009 r., to płatnik składek zwolniony jest z obowiązku opłacania składek na FP (i FGŚP), począwszy od sierpnia, tj. od przychodów które zostaną mu wypłacone w sierpniu.

Zwolnienie to nie przysługuje w stosunku do osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Również gdyby pracodawca z własnym pracownikiem zawarł umowę zlecenia, zwolnienie nie obejmuje przychodów uzyskiwanych z tytułu świadczenia pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej. Od składek zwolniony jest tylko przychód uzyskiwany z umowy o pracę.

Od 1 stycznia 2009 r. nie opłaca się składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników powracających z urlopu macierzyńskiego, wychowawczego i udzielanego od 2010 roku dodatkowego urlopu macierzyńskiego.

Zwolnienie z obowiązku opłacania składek na FP i FGŚP obowiązuje przez okres 36 miesięcy, począwszy od pierwszego miesiąca po powrocie z urlopu macierzyńskiego, wychowawczego lub dodatkowego urlopu macierzyńskiego. ZUS przyjmuje, że za powrót z urlopu macierzyńskiego uznaje się także powrót z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego i dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego (udzielonego od 2010 roku).

Powyższe zasady stosuje się do osób, które wróciły z urlopów 1 stycznia 2009 r. lub po tej dacie. Trzeba pamiętać, że zwolnienie obowiązuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło zakończenie urlopu. Jeśli przykładowo pracownica zakończyła korzystanie z urlopu wychowawczego 15 sierpnia 2009 r. i 16 sierpnia wróciła do pracy, to pracodawca jest zwolniony z opłacania za nią składki na FP i FGŚP, począwszy od września. Składka na FP i FGŚP powinna być natomiast naliczona od wynagrodzenia, jakie zostanie jej wypłacone w sierpniu.

Podkreślić trzeba, że zwolnienie z opłacania składek na FP i FGŚP przysługuje tylko w odniesieniu do pracowników. Oznacza to, że składki te trzeba opłacać za zleceniobiorców czy od przychodów uzyskiwanych z umowy zlecenia, umowy o świadczenie usług albo umowy o dzieło przez pracowników, którzy zawarli takie umowy z własnym pracodawcą lub jeżeli w ramach takich umów praca jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy.

Okres 36 miesięcy zwolnienia z opłacania składki na FP i FGŚP liczony jest od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło zakończenie urlopu macierzyńskiego, do miesiąca, w którym następuje rozpoczęcie urlopu wychowawczego lub jego części. Okres ten biegnie także po powrocie z każdej części wykorzystanego urlopu wychowawczego - od pierwszego dnia miesiąca po powrocie do miesiąca rozpoczęcia kolejnej części urlopu wychowawczego. Okresy te są sumowane aż do wyczerpania 36-miesięcznego okresu zwolnienia z opłacania tych składek.

Do 36-miesięcznego okresu zwolnienia z opłacania składek na FP należy wliczać wszystkie okresy zwolnienia z opłacania składek, które będą miały miejsce po powrocie z urlopu udzielonego z tytułu urodzenia dziecka lub dzieci przy jednym porodzie. Urodzenie kolejnego dziecka powoduje, że pracodawca nabywa nowe uprawnienie do zwolnienia z opłacania składek na FP po powrocie tej osoby z urlopu macierzyńskiego na okres kolejnych 36 miesięcy.

W przypadku gdy pracodawca wykorzysta 36-miesięczny okres zwolnienia z opłacenia składki na FP, a następnie udzieli pracownikowi urlopu wychowawczego (na to samo dziecko), to nie będzie mu przysługiwało kolejne 36-miesięczne zwolnienie z opłacania składki. Jeśli natomiast pracownik korzysta z urlopu wychowawczego bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, to 36-miesięczny okres zwolnienia z opłacania składki na FP należy liczyć od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpił powrót z urlopu wychowawczego.

Gdy po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, wychowawczego pracownik korzysta z urlopu wypoczynkowego, dni wolnych od pracy z tytułu opieki nad członkiem rodziny lub też zwolnienia lekarskiego, należy uznać, że jego powrót do pracy nastąpił po zakończeniu urlopu, a nie od daty faktycznego podjęcia pracy. Wobec tego początkiem 36-miesięcznego okresu zwolnienia z opłacania składek za daną osobę będzie pierwszy dzień miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło zakończenie urlopu. Jeśli przykładowo pracownica do 31 lipca 2009 r. przebywała na urlopie macierzyńskim, a od 1 do 27 sierpnia przebywała na zaległym urlopie wypoczynkowym, a następnie od 28 do 31 sierpnia była chora i za ten okres otrzymała wynagrodzenie za czas choroby, to należy uznać, iż powrót do pracy nastąpił od 1 sierpnia i tym samym za sierpień nie należy za nią opłacać składki na FP i FGŚP.

Marta K. od 1 października 2009 r. została zatrudniona w spółce jawnej na podstawie umowy o pracę na 1/4 etatu z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 1,2 tys. zł. Pracodawca powinien uzyskać od niej oświadczenie, czy równocześnie ma inne tytuły do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Jeśli umowa o pracę będzie jej jedynym tytułem do ubezpieczeń, to składka na FP, z uwagi na wysokość wynagrodzenia niższego niż minimalne, nie powinna być za nią opłacana.

Spółka z o.o. zatrudniła 25 czerwca 2009 r. pracownika na pełny etat. Osoba ta ukończyła 50 lat i przez dwa miesiące była zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna. Druga osoba, która również ukończyła 50 lat i także była przez ponad miesiąc zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, została zatrudniona na podstawie umowy o pracę na pełny etat od 6 lipca 2009 r. W przedstawionej sytuacji za pierwszego z pracowników trzeba opłacać składki na FP i FGŚP, gdyż umowa została zawarta przed 1 lipca 2009 r., czyli przed dniem wejścia w życie przepisów zwalniających z opłacania składek. Natomiast za drugiego pracownika zwolnienie z opłacania składek na FP i FGŚP obowiązuje w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 31 lipca 2010 r.

Agnieszka L. jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia. Jej miesięczne wynagrodzenie wynikające z umowy wynosi 2 tys. zł. Z tytułu umowy zlecenia Agnieszka L. została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych, zdrowotnego. Z uwagi, że przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, po urodzeniu dziecka otrzymuje zasiłek macierzyński. Okres zasiłkowy kończy się 30 listopada. Od 1 grudnia Agnieszka L. rozpocznie wykonywanie umowy zlecenia. Jej zleceniodawca nie będzie mógł skorzystać ze zwolnienia z obowiązku opłacenia składki na FP. Dotyczy ono tylko pracodawców w stosunku do pracowników wracających z urlopu macierzyńskiego i wychowawczego.

Pracownica korzystała z urlopu macierzyńskiego do 31 marca 2009 r. 1 kwietnia wróciła do pracy. W takiej sytuacji wyjątkowo (zgodnie z wyjaśnieniami ZUS) składka na FP nie powinna być naliczana od 1 kwietnia. Okres 36 miesięcy zwolnienia z opłacania składki na FP upłynie 31 marca 2012 r.

Elżbieta W. 16 czerwca 2009 r. wróciła do pracy po urlopie wychowawczym. Jej pracodawca od 1 lipca zwolniony jest z obowiązku opłacania za nią składki na FP i FGŚP. W sierpniu Elżbieta W. zawarła z własnym pracodawcą dodatkowo umowę zlecenia. We wrześniu otrzymała 2 tys. zł wynagrodzenia z umowy o pracę oraz 1,5 tys. zł z umowy zlecenia. W imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA składanym za wrzesień płatnik musi wykazać:

● w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne kwotę 3,5 tys. zł i od tej podstawy naliczyć składki na ubezpieczenia społeczne,

● w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne kwotę 3020,15 zł (3500 zł x 13,71 proc. = 479,85 zł, 3500 - 479,85 zł = 3020,15 zł).

Natomiast składka na FP i FGŚP powinna zostać naliczona od podstawy wynoszącej 1,5 tys. zł, tj. od wynagrodzenia z umowy zlecenia.

Anna B. 20 stycznia 2009 r. wróciła do pracy po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego. Od 1 marca 2009 r. pracodawca udzielił jej urlopu wychowawczego do 25 czerwca 2009 r. Anna B. poinformowała już pracodawcę, że od 1 stycznia do 31 grudnia 2010 r. ponownie chce skorzystać z urlopu wychowawczego. W przedstawionej sytuacji pracodawca jest zwolniony z opłacania za nią składki na FP i FGŚP za okres:

● od 1 do 28 lutego 2009 r. (1 miesiąc),

● od 1 lipca do 31 grudnia 2009 r. (6 miesięcy),

● od 1 stycznia 2011 r. do 31 maja 2013 r. (29 miesięcy).

Michał Jarosik

gp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 104, 104a, 105 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.).

Art. 9, 9a, 10, 29 ustawy z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. nr 158, poz. 1121 z późn. zm.).

Art. 1 pkt 75, art. 18 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2009 r. nr 6, poz. 33).