Od świadczeń za czas choroby pracownika nie nalicza się składek na ubezpieczenia społeczne

Pracownik za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, trwającej łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, zachowuje prawo do 80 proc. wynagrodzenia. Obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy mogą przewidywać wyższe wynagrodzenie z tego tytułu. Z kodeksu pracy wynika, że pracownik ma prawo do 100 proc. wynagrodzenia, gdy niezdolność do pracy jest spowodowana:

● wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy,

● chorobą przypadającą w czasie ciąży,

● poddaniem się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddaniem się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów.

W przypadku pracownika, który ukończył 50 rok życia, wynagrodzenie za czas choroby przysługuje za 14 dni w ciągu roku kalendarzowego.

Należy podkreślić, że nowy okres wypłaty wynagrodzenia za czas choroby (14 dni) dotyczy niezdolności do pracy z powodu choroby pracownika przypadającej po roku kalendarzowym, w którym ukończył 50 rok życia. Oznacza to, że w 2009 roku prawo do wynagrodzenia za czas choroby przez 14 dni przysługuje tym pracownikom, którzy wiek 50 lat ukończyli do 31 grudnia 2008 r. włącznie.

Wynagrodzenie za czas choroby oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego i wypłaca za każdy dzień niezdolności do pracy (w tym również za dni wolne od pracy). Wynagrodzenie to jest w całości finansowane ze środków pracodawcy.

Gdy niezdolność do pracy trwa dłużej niż odpowiednio 33 albo 14 dni w ciągu roku kalendarzowego pracownikowi przysługuje prawo do zasiłku chorobowego finansowanego ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zasiłek chorobowy wynosi:

● 80 proc. podstawy wymiaru z zastrzeżeniem, że za okres pobytu w szpitalu wynosi on 70 proc. podstawy wymiaru,

● 100 proc. podstawy wymiaru (także za okres pobytu w szpitalu), gdy niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży, powstanie wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów, a także wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy.

Pracownik podlega ubezpieczeniom społecznym od dnia nawiązania do dnia ustania stosunku pracy. Zatem w okresie choroby też jest ubezpieczony, ale nie są za niego opłacane składki. Z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że w podstawie wymiaru składek opłacanych za pracownika nie uwzględnia się wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy oraz zasiłków. Wobec tego zarówno od wynagrodzenia chorobowego, jak i od zasiłku nie są opłacane składki na ubezpieczenia społeczne.

Do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne pracowników stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Przy ustalaniu tej podstawy nie stosuje się jednak wyłączeń wynagrodzeń za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz ograniczenia podstawy wymiaru do kwoty 30-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (w 2009 roku do 95 790 zł). Z podstawy wymiaru odlicza się składki na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków ubezpieczonego.

Z powyższego wynika, że od wynagrodzenia za czas choroby należy naliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne, natomiast od zasiłku chorobowego nie.

Obowiązujące u danego pracodawcy przepisy płacowe mogą, jak wyżej zaznaczono, przewidywać wyższe niż 80 proc. wynagrodzenie za czas choroby. Takie wyższe wynagrodzenie chorobowe (np. 100 proc. zamiast 80 proc.) jest również zwolnione od składek na ubezpieczenia społeczne, ale należy od niego opłacić składkę na ubezpieczenie zdrowotne.

Pracodawca może również wypłacać swoim pracownikom za okres, w którym pobierają zasiłek chorobowy (finansowany ze środków FUS), dodatek uzupełniający zasiłek. Na podstawie rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dodatki uzupełniające zasiłek chorobowy zwolnione są od składek na ubezpieczenia społeczne oraz w konsekwencji na ubezpieczenie zdrowotne. Zwolnienie obowiązuje do kwoty nieprzekraczającej łącznie z zasiłkiem chorobowym 100 proc. przychodu pracownika, stanowiącego podstawę wymiaru składek.

Przepisy płacowe obowiązujące u danego pracodawcy mogą zapewniać pracownikowi prawo do stałych składników wynagrodzenia w okresie, w którym jest on chory. Pracownik może mieć na przykład prawo do dodatku stażowego wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości, bez względu na to czy w danym miesiącu świadczył pracę czy też był chory.

Z przywołanego rozporządzenia wynika, że z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wyłączone są składniki wynagrodzenia, do których pracownik ma prawo m.in. w okresie pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy i zasiłku chorobowego w myśl postanowień układów zbiorowych pracy lub przepisów o wynagrodzeniu, jeżeli są one wypłacane za okres pobierania tego wynagrodzenia lub zasiłku.

Wobec tego składniki wynagrodzenia wypłacane za okres choroby są wyłączone z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz w konsekwencji ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast gdy pracownik świadczy pracę i otrzymuje taki składnik wynagrodzenia, wchodzi on do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne.

Pracodawca musi wykazać okres choroby pracownika w dokumentach rozliczeniowych przekazywanych za niego do ZUS. Z uwagi, że zarówno okres pobierania wynagrodzenia za czas choroby, jak i zasiłku chorobowego są okresami przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne, informację o tym należy przekazać w składanym za pracownika imiennym raporcie miesięcznym ZUS RSA, z odpowiednim kodem świadczenia/przerwy. Wynagrodzenie chorobowe jest wykazywane z kodem 331, natomiast zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego z kodem 313.

Raporty ZUS RSA należy złożyć za miesiąc, w którym pracodawca wypłacił wynagrodzenie za czas choroby lub zasiłek chorobowy. Dlatego okres, za który zostało wypłacone wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy, nie może wykraczać poza ostatni dzień kalendarzowy miesiąca, za który jest sporządzany raport. Oznacza to, że daty wykazane w raportach mogą być wcześniejsze niż pierwszy dzień miesiąca, za który jest sporządzany raport, ale nie mogą być późniejsze niż ostatni dzień kalendarzowy miesiąca, za który składany jest raport.

Wykazywany w raporcie ZUS RSA okres od do nie może wykraczać również poza rok kalendarzowy. Jeżeli wykraczałby, to należy w raportach ZUS RSA składanych za miesiąc, w którym dokonano wypłaty, wykazać okres i kwotę dokonanej wypłaty w rozbiciu na dwa raporty tj.: w pierwszym należy wykazać okres do 31 grudnia i kwotę świadczenia przypadającą na wskazany okres, a w drugim okres od 1 stycznia następnego roku oraz kwotę świadczenia przypadającego na ten okres.

Pracodawca, który nie jest uprawniony do wypłacania swoim pracownikom zasiłków chorobowych, wypełniając raport ZUS RSA, pole kwota zostawia puste lub wpisuje 0,00, a pola liczba dni zasiłkowych nie wypełnia. Przypomnieć trzeba, że uprawnionym do wypłaty zasiłków jest pracodawca, który na dzień 30 listopada poprzedniego roku kalendarzowego zgłaszał do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych. W stosunku do płatników składek, którzy na ten dzień nie zgłaszali nikogo do ubezpieczenia chorobowego, liczbę ubezpieczonych ustala się według stanu na pierwszy miesiąc, w którym dokonali takiego zgłoszenia.

Gdy pracodawca wypłaca zasiłki, wlicza je w ciężar składek, czyli potrąca z kwoty, jaką powinien opłacić w danym miesiącu do ZUS. Jeśli przykładowo pracodawca za dany miesiąc powinien wpłacić tytułem składek na ubezpieczenia społeczne 2 tys. zł, a równocześnie w tym miesiącu wypłacił 300 zł zasiłku, wtedy do ZUS wpłaca 1,7 tys. zł.